କୃତଵର୍ମା ମଯା ଵୀରୋ ନିର୍ଯାସ୍ଯନ୍ନେଵ ଵାରିତଃ। ସାଲ୍ଵଂ ନିଵାରଯିଷ୍ଯେଽହଂ ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵମିତି ସୂତଜ
ବୀର କୃତବର୍ମା ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାହାରିବାବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଥିଲି; ମୁଁ ସାଲ୍ବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରୋକିବି—ସାରଥିପୁତ୍ର, ତୁମେ ଦୃଢ଼ ରୁହ।
ସ ଚ ସଂଭାଵଯନ୍ମାଂ ଵୈ ନିଵୃତ୍ତୋ ହୃଦିକାତ୍ମଜଃ। ତଂ ସମେତ୍ଯ ରଣଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାରଥଂ
ହୃଦିକଙ୍କ ପୁଅ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ଏବେ ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ମୁହଁମୁହିଁ ହେଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, କଣ କହିବି ସେ ମହାରଥୀଙ୍କୁ?
ଉପଯାନ୍ତଂ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍। ପୁରୁଷଂ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାଭୁଜମ୍
ଅପରାଜିତ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ପଦ୍ମନୟନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଯେତେବେଳେ ଆସିବେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କଣ କହିବି?
ସାତ୍ଯକିଂ ବଲଦେଵଂ ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେଽନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣଯଃ। ମଯା ସ୍ପର୍ଧନ୍ତି ସତତଂ କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାନହଂ
ସାତ୍ୟକି, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନ୍ଧକ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ମୋ ସହ ସ୍ପର୍ଧା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ କଣ କହିବି?
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଣମିମଂ ସୌତେ ପୃଷ୍ଠତୋଽଭ୍ଯାହତଃ ଶରୈଃ। ତ୍ଵଯାଽପନୀତୀ ଵିଵଶୋ ନ ଜୀଵେଯଂ କଥଂଚନ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଛାଡ଼ି, ପଛରୁ ତୀର ଲାଗି ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ନେଇଯିବା, ଏମିତି ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।
ସଂନିଵର୍ତ ରଥେନାଶୁ ପୁନର୍ଦାରୁକନନ୍ଦନ। ନ ଚୈତଦେଵଂ କର୍ତଵ୍ଯମଥାପତ୍ସୁ କଥଂଚନ
ଦାରୁକଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ ଚାକା ଘୁଞ୍ଚାଇ ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଫେରାଅ। ଏପରି କାମ କେବେ ମଧ୍ୟ ଆପତ୍କାଳରେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଜୀଵିତମହଂ ସୌତେ ବହୁ ମନ୍ଯେ କଥଂଚନ। ଅପଯାତୋ ରଣାଦ୍ଭୀତଃ ପୃଷ୍ଠତୋଽଭ୍ଯାହତଃ ଶରୈଃ
ସୌତେ, ଯଦି ମୁଁ ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯାଏ, ତାହେଲେ ଏମିତି ଜୀବନକୁ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନି।
କଦାଽପି ସୂତପୁତ୍ର ତ୍ଵଂ ଜାନୀଷେ ମାଂ ଭଯାର୍ଦିତମ୍। ଅପଯାତଂ ରଣଂ ହିତ୍ଵା ଯଥା କାପୁରୁଷଂ ତଥା
ହେ ସୌତପୁତ୍ର, ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯିବା ପରି ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ କାପୁରୁଷ ହେବି ନାହିଁ।
ଅଯୁକ୍ତଂ ତୁ ମଯା ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ସଂଗ୍ରାମଂ ଦାରୁକାତ୍ମଜ। ମଯି ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥିନି ଭୃଶଂ ସ ତ୍ଵଂ ଯାହି ଯତୋ ରଣମ୍
ଦାରୁକଙ୍କ ପୁଅ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ତେବେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଛାଡ଼ିବା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି, ସେଠାକୁ ନେଇଯା।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ତତୋ ମୃଧେ। ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନମବ୍ରଵୀଚ୍ଛ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯମଞ୍ଜସା
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସୌତପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ନ ମେ ଭଯଂ ରୌକ୍ମିଣେଯ ସଂଗ୍ରାମେ ଯଚ୍ଛତୋ ହଯାନ୍। ଯୁଦ୍ଧଜ୍ଞୋସ୍ମି ଚ ଵୃଷ୍ଣୀନାଂ ନାତ୍ର କିଂଚିଦତୋଽନ୍ଯଥା
ହେ ରୁକ୍ମିଣୀନନ୍ଦନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଉଥିବା ବେଳେ ମୋତେ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ଆଯୁଷ୍ମନ୍ନୁପଦେଶସ୍ତୁ ସାରଥ୍ଯେ ଵର୍ତତାଂ ସ୍ମୃତଃ। ସର୍ଵାର୍ଥେଷୁ ରଥୀ ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଚାପି ଭୃଶପୀଡିତଃ
ହେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସାରଥି ସଦା ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଥାଏ ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ। ସମସ୍ତ କାମରେ ରଥୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦରକାର, ବିଶେଷ କରି ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।
ତ୍ଵଂ ହି ସାଲ୍ଵପ୍ରଯୁକ୍ତେନ ଶରେଣାଭିହତୋ ଭୃଶମ୍। କଶ୍ମଲାଭିହତୋ ଵୀର ତତୋଽହମପଯାତଵାନ୍
ହେ ବୀର, ସାଲ୍ବଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭଳି ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଥିଲେ। ସେଇଠିପାଇଁ ମୁଁ ରଥକୁ ଫେରାଇଥିଲି।
ସତ୍ଵଂ ସାତ୍ଵତମୁଖ୍ଯାଦ୍ଯ ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ପଶ୍ଯ ମେ ହଯସଂଯାନେ ଶିକ୍ଷାଂ କେଶଵନନ୍ଦନ
ହେ ସାତ୍ୱତମୁଖ୍ୟ, ଏବେ ଅପେକ୍ଷା କରି ତୁମେ ହୁଁଶ ଫେରାଇଛ, ଏବେ ମୋ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇବାର କୌଶଳ ଦେଖ, ହେ କେଶବନନ୍ଦନ।
ଦାରୁକେଣାହମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଯଥାଵଚ୍ଚୈଵ ଶିକ୍ଷିତଃ। ଵୀତଭୀଃ ପ୍ରଵିଶାମ୍ଯେତାଂ ସାଲ୍ଵସ୍ଯ ମହତୀଂ ଚମୂମ୍
ମୁଁ ଦାରୁକଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଏବଂ ଭଲଭାବେ ଶିଖିଛି। ଏବେ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ସାଲ୍ବଙ୍କ ବଡ଼ ସେନାଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଵୀରୋ ହଯାନ୍ସଂଚୋଦ୍ଯ ସଂଗରେ। ରଶ୍ମିଭିସ୍ତୁ ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଜଵେନାଭ୍ଯପତତ୍ତଦା
ଏପରି କହି, ସେ ବୀର ଯୁଦ୍ଧରେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ, ରଶ୍ମି ଚାଲାଇ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ମଣ୍ଡଲାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଯମକାନୀତରାଣି ଚ। ସଵ୍ଯାନି ଚ ଵିଚିତ୍ରାଣି ଦକ୍ଷିଣାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚକ୍ରାକାର ଚଳା, ଅନେକ ଉଲ୍ଲାସପୂର୍ଣ୍ଣ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ମୁଡ଼ା ଦେଖାଇଲେ।
ପ୍ରତୋଦେନାହତା ରାଜନ୍ରଶ୍ମିଭିଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ଯତାଃ। ଉତ୍ପତନ୍ତ ଇଵାକାଶଂ ଵିବଭୁସ୍ତେ ହଯୋତ୍ତମାଃ
ଚାବୁକ ଦେଇ ଏବଂ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଚଳାଇ, ସେ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଣେ ହେଉଥିଲେ ଯେଉଁଠି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, ରାଜା।
ତେ ହସ୍ତଲାଘଵୋପେତଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ନୃପ ଦାରୁକିମ୍। ଉହ୍ଯମାନା ଇଵ ତଦା ନାସ୍ପୃଶଂଶ୍ଚରଣୈର୍ମହୀମ୍
ହେ ରାଜା, ଦାରୁକଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଦେଖି, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଚଳିବା ବେଳେ ମଣେ ହେଉଥିଲେ ତାଙ୍କର ପାଦ ମାଟିକୁ ଛୁଉନାହିଁ।
ସୋପସଵ୍ଯାଂ ଚମୂଂ ତସ୍ଯ ସାଲ୍ଵସ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ। ଚକାର ନାତିଯତ୍ନେନ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସାଲ୍ବଙ୍କ ସେନାର ବାମପାଶରୁ ଦକ୍ଷତାର ସହିତ ଯାଇଲେ, ଏହି କାମ ସେ ଅତି ସହଜରେ କରିଲେ, ଏବଂ ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।
ଅମୃଷ୍ଯମାଣୋପସଵ୍ଯଂ ସାଲ୍ଵଃ ସମିତିଦାରୁଣଃ। ଯନ୍ତାରମସ୍ଯ ସହସା ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈଃ ସମାର୍ଦଯତ୍
ସାଲ୍ବ ଏହି ବାମପାଶ ଚଳା ମାନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଥିବା ସେ, ହଠାତ୍ ତାଙ୍କ ସାରଥିକୁ ତିନୋଟି ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ଦାରୁକସ୍ଯ ସୁତସ୍ତଂ ତୁ ବାଣଵେଗମଚିନ୍ତଯନ୍। ଭୂଯ ଏଵ ମହାବାହୋ ପ୍ରଯଯାଵପସଵ୍ଯତଃ
ଦାରୁକଙ୍କ ପୁଅ ସେ ତୀରର ଦାପକୁ ଅବହେଳା କରି, ପୁଣିଥରେ ବାମପାଶରୁ ରଥ ଚଳାଇଲେ, ହେ ମହାବାହୁ।
ତତୋ ବାଣାନ୍ବହୁଵିଧାନ୍ପୁନରେଵ ସ ସୌଭରାଟ୍। ମୁମୋଚ ତନଯେ ଵୀର ମମ ରୁକ୍ମିଣିନନ୍ଦନେ
ତାପରେ ସୌଭରାଜା ମୋର ସାହସୀ ପୁଅ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କର ବଂଶଜକୁ, ପୁଣି ଅନେକ ପ୍ରକାର ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତାନପ୍ରାପ୍ତାଞ୍ଶିତୈର୍ବ୍ରାଣୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ପରଵୀରହା। ରୌକ୍ମିଣେଯଃ ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ଦର୍ଶଯନ୍ହସ୍ତଲାଘଵଂ
ଶତ୍ରୁମାରକ ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ର ସ୍ମିତହାସ କରି, ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ, ଆସୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଛିନ୍ନାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତାନ୍ବାଣାନ୍ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନେନ ଚ ସୌଭରାଟ୍। ଆସୁରୀଂ ଦାରୁଣୀଂ ମାଯାମାସ୍ଥାଯ ଵ୍ଯସୃଜଚ୍ଛରାନ୍
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଖି, ସୌଭରାଜା ଭୟଙ୍କର ଦାନବୀ ମାୟା ନେଇ, ତାହାପରେ ତୀର ବର୍ଷା କଲେ।
ପ୍ରଯୁଜ୍ଯମାନମାଜ୍ଞାଯ ଦୈତେଯାସ୍ତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେଣାନ୍ତରା ଚ୍ଛିତ୍ତ୍ଵାମୁମୋଚାନ୍ଯନ୍ପତସ୍ତ୍ରିଣଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି ବୋଲି ବୁଝି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେ ତଦସ୍ତ୍ରଂ ଵିଧୂଯାଶୁ ଵିଵ୍ଯଧୂ ରୁଧିରାଶନାଃ। ଶିରସ୍ଯୁରସି ଵକ୍ରେ ଚ ସ ମୁମୋହ ପପାତ ଚ
ସେଇ ରକ୍ତପିପାସୁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାହା ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ କରି, ମୁଣ୍ଡ, ଛାତି ଓ ପାଶରେ ଘାତ କଲେ; ସେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ କ୍ଷୁଦ୍ରେ ସାଲ୍ଵେ ବାଣପ୍ରପୀଡିତେ। ରୌକ୍ମିଣେଯୋଽପରଂ ବାଣଂ ସଂଦଧେ ଶତ୍ରତାପନଃ
ସେ ନିକୃଷ୍ଟ ସାଲ୍ବ, ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲାପରେ, ଶତ୍ରୁମାରକ ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ର ଆଉ ଏକ ତୀର ଧନୁରେ ଧରିଲେ।
ତମର୍ଚିତଂ ସର୍ଵଦାଶାର୍ହପୂଗୈ- ରାଶୀର୍ଭିରର୍କଜ୍ଵଲନପ୍ରକାଶମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶରଂ ଜ୍ଯାମଭିନୀଯମାନଂ ବଭୂଵ ହାହାକୃତମନ୍ତରିକ୍ଷମ୍
ଯେ ତୀର ସଦା ଯାଦବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ପୂଜିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଧନୁରେ ଚଢ଼ାଯିବା ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଭୟ ଚିତ୍କାର ହେଲା।
ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସହଧନେଶ୍ଵରାଃ। ନାରଦଂ ପ୍ରେଷଯାମାସୁ- ଶ୍ଵସନଂ ଚ ମନୋଜଵମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଧନର ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ, ନାରଦ ଓ ବାୟୁଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।