ତ୍ଵଂ ଚ ସୂତକୁଲେ ଜାତୋ ଵିଦିତଃ ସୂତକର୍ମଣି। ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚାସି ଵୃଷ୍ଣୀନାମାହଵେଷ୍ଵପି ଦାରୁକେ
ତୁମେ ସାରଥି ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ସାରଥିର କାମରେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଅଟୁଟ ଯୋଦ୍ଧା, ଦାରୁକ।
ସ ଜାନଂଶ୍ଚରିତଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵୃଷ୍ଣୀନାଂ ପୃତନାମୁଖେ। ଅପଯାନଂ ପୁନ ସୌତେ ମୈଵଂ କାର୍ଷୀଃ କଥଂଚନ
ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ମୁହାଁମୁହିଁ କେମିତି ଆଚରଣ କରନ୍ତି ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ତେଣୁ ସାରଥି, ପୁଣିଥରେ କେବେ ବି ପଛକୁ ଫେରିବା ଚେଷ୍ଟା କରନି।
ଅପଯାତଂ ହତଂ ପୃଷ୍ଠେ ଭ୍ରାନ୍ତଂ ରଣପଲାଯିତମ୍। ଗଦାଗ୍ରଜୋ ଦୁରାଧର୍ଷଃ କିଂ ମାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ମାଧଵଃ
ମୁଁ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରୁ ଭାଗିଯାଏ, ପଛରୁ ଆଘାତ ପାଏ, କିମ୍ବା ଭୟରେ ଭ୍ରମଣ କରେ, ତେବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୋ ଭାଇ ଗଦା କଣ କହିବେ, ମାଧବ?
କେଶଵସ୍ଯାଗ୍ରଜୋ ଵାଽପି ନୀଲଵାସା ମଦୋତ୍କଟଃ। କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ମହାବାହୁର୍ବଲଦେଵଃ ସମାଗତଃ
କିମ୍ବା କେଶବଙ୍କ ଭାଇ, ନୀଳବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଗର୍ବିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳରାମ ଆସିଲେ, ସେ କଣ କହିବେ, ବଳବାନ?
କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତିଶିନେର୍ନପ୍ତା ରଣସିଂହୋ ମହାରଥଃ। ଅପଯାତଂ ରଣାତ୍ସୂତ ସାମ୍ବଶ୍ଚ ସମିତିଂଜଯଃ
ସିନିଙ୍କ ନାତି, ଯୁଦ୍ଧର ସିଂହ, ମହାରଥୀ ସାମ୍ବ ଯଦି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଭାଗିଯାଏ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ସାରଥି, ସେ କଣ କହିବେ?
ଚାରୁଦେଷ୍ଣଶ୍ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ତଥୈଵ ଗଦସାରଣୌ। ଅକ୍ରୂରଶ୍ଚ ମହାବାହୁଃ କିଂ ମାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ସାରଥେ
ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ, ଗଦା, ସାରଣ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅକୃର ମୋତେ କଣ କହିବେ, ସାରଥି?
ଶୂରଂ ସଂଭାଵିତଂ ଶାନ୍ତଂ ନିତ୍ଯଂ ପୁରୁଷମାନିନମ୍। ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ଵୃଷ୍ଣିଵୀରାଣାଂ କିଂ ମାଂଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସଂଗତାଃ
ଶୂର, ସମ୍ମାନିତ, ଶାନ୍ତ ଓ ଗର୍ବିତ ପୁରୁଷମାନେ ଏବଂ ବୃଷ୍ଣିବୀରମାନଙ୍କ ଜଣାଣୀମାନେ ଯଦି ଏକଠା ହେଇ, ସେମାନେ ମୋତେ କଣ କହିବେ?
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽଯମୁପାଯାତି ଭୀତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାହଵମ୍। ଧିଗେନମିତି ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ନ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସାଧ୍ଵିତି
ସେମାନେ କହିବେ, 'ଭୟଭୀତ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏଠିକୁ ଆସୁଛନ୍ତି, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି—ଲଜ୍ଜା!' ସେମାନେ କେବେ ବି ମୋତେ ଧର୍ମିକ କହିବେ ନାହିଁ।
ଧିଗ୍ଵାଚା ପରିହାସୋପି ମମ ଵା ମଦ୍ଵିଧସ୍ଯ ଵା। ମୃତ୍ଯୁନାଽଭ୍ଯଧିକଃ ସୌତେ ସ ତ୍ଵଂ ମାଵ୍ଯପଯାଃ ପୁନଃ
ନିନ୍ଦା ଓ ଉପହାସର କଥା, ମୋ ପାଇଁ କିମ୍ବା ମୋ ପରି ଜଣେ ପାଇଁ, ସାରଥି, ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ବି ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ; ତେଣୁ ପୁଣିଥରେ ପଛକୁ ଫେରିବା ଚେଷ୍ଟା କରନି।
ଭାରଂ ହି ମଯି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ଯାତୋ ମଧୁନିହା ହରିଃ। ଯଜ୍ଞଂ ବାରତସିଂହସ୍ଯ ନ ହି ଶକ୍ଯୋଽଦ୍ଯମର୍ଷିତୁମ୍
ମଧୁଘାତୀ ହରି ମୋ ଉପରେ ଦାୟିତ୍ୱ ରଖି ଚାଲିଗଲେ; ବାରତସିଂହଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଆଜି ସହିପାରିବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ।
କୃତଵର୍ମା ମଯା ଵୀରୋ ନିର୍ଯାସ୍ଯନ୍ନେଵ ଵାରିତଃ। ସାଲ୍ଵଂ ନିଵାରଯିଷ୍ଯେଽହଂ ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵମିତି ସୂତଜ
ବୀର କୃତବର୍ମା ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାହାରିବାବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଥିଲି; ମୁଁ ସାଲ୍ବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରୋକିବି—ସାରଥିପୁତ୍ର, ତୁମେ ଦୃଢ଼ ରୁହ।
ସ ଚ ସଂଭାଵଯନ୍ମାଂ ଵୈ ନିଵୃତ୍ତୋ ହୃଦିକାତ୍ମଜଃ। ତଂ ସମେତ୍ଯ ରଣଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାରଥଂ
ହୃଦିକଙ୍କ ପୁଅ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ଏବେ ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ମୁହଁମୁହିଁ ହେଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, କଣ କହିବି ସେ ମହାରଥୀଙ୍କୁ?
ଉପଯାନ୍ତଂ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍। ପୁରୁଷଂ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାଭୁଜମ୍
ଅପରାଜିତ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ପଦ୍ମନୟନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଯେତେବେଳେ ଆସିବେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କଣ କହିବି?
ସାତ୍ଯକିଂ ବଲଦେଵଂ ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେଽନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣଯଃ। ମଯା ସ୍ପର୍ଧନ୍ତି ସତତଂ କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାନହଂ
ସାତ୍ୟକି, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନ୍ଧକ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ମୋ ସହ ସ୍ପର୍ଧା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ କଣ କହିବି?
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଣମିମଂ ସୌତେ ପୃଷ୍ଠତୋଽଭ୍ଯାହତଃ ଶରୈଃ। ତ୍ଵଯାଽପନୀତୀ ଵିଵଶୋ ନ ଜୀଵେଯଂ କଥଂଚନ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଛାଡ଼ି, ପଛରୁ ତୀର ଲାଗି ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ନେଇଯିବା, ଏମିତି ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।
ସଂନିଵର୍ତ ରଥେନାଶୁ ପୁନର୍ଦାରୁକନନ୍ଦନ। ନ ଚୈତଦେଵଂ କର୍ତଵ୍ଯମଥାପତ୍ସୁ କଥଂଚନ
ଦାରୁକଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ ଚାକା ଘୁଞ୍ଚାଇ ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଫେରାଅ। ଏପରି କାମ କେବେ ମଧ୍ୟ ଆପତ୍କାଳରେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଜୀଵିତମହଂ ସୌତେ ବହୁ ମନ୍ଯେ କଥଂଚନ। ଅପଯାତୋ ରଣାଦ୍ଭୀତଃ ପୃଷ୍ଠତୋଽଭ୍ଯାହତଃ ଶରୈଃ
ସୌତେ, ଯଦି ମୁଁ ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯାଏ, ତାହେଲେ ଏମିତି ଜୀବନକୁ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନି।
କଦାଽପି ସୂତପୁତ୍ର ତ୍ଵଂ ଜାନୀଷେ ମାଂ ଭଯାର୍ଦିତମ୍। ଅପଯାତଂ ରଣଂ ହିତ୍ଵା ଯଥା କାପୁରୁଷଂ ତଥା
ହେ ସୌତପୁତ୍ର, ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯିବା ପରି ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ କାପୁରୁଷ ହେବି ନାହିଁ।
ଅଯୁକ୍ତଂ ତୁ ମଯା ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ସଂଗ୍ରାମଂ ଦାରୁକାତ୍ମଜ। ମଯି ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥିନି ଭୃଶଂ ସ ତ୍ଵଂ ଯାହି ଯତୋ ରଣମ୍
ଦାରୁକଙ୍କ ପୁଅ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ତେବେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଛାଡ଼ିବା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି, ସେଠାକୁ ନେଇଯା।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ତତୋ ମୃଧେ। ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନମବ୍ରଵୀଚ୍ଛ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯମଞ୍ଜସା
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସୌତପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ନ ମେ ଭଯଂ ରୌକ୍ମିଣେଯ ସଂଗ୍ରାମେ ଯଚ୍ଛତୋ ହଯାନ୍। ଯୁଦ୍ଧଜ୍ଞୋସ୍ମି ଚ ଵୃଷ୍ଣୀନାଂ ନାତ୍ର କିଂଚିଦତୋଽନ୍ଯଥା
ହେ ରୁକ୍ମିଣୀନନ୍ଦନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଉଥିବା ବେଳେ ମୋତେ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ଆଯୁଷ୍ମନ୍ନୁପଦେଶସ୍ତୁ ସାରଥ୍ଯେ ଵର୍ତତାଂ ସ୍ମୃତଃ। ସର୍ଵାର୍ଥେଷୁ ରଥୀ ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଚାପି ଭୃଶପୀଡିତଃ
ହେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସାରଥି ସଦା ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଥାଏ ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ। ସମସ୍ତ କାମରେ ରଥୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦରକାର, ବିଶେଷ କରି ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।
ତ୍ଵଂ ହି ସାଲ୍ଵପ୍ରଯୁକ୍ତେନ ଶରେଣାଭିହତୋ ଭୃଶମ୍। କଶ୍ମଲାଭିହତୋ ଵୀର ତତୋଽହମପଯାତଵାନ୍
ହେ ବୀର, ସାଲ୍ବଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭଳି ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଥିଲେ। ସେଇଠିପାଇଁ ମୁଁ ରଥକୁ ଫେରାଇଥିଲି।
ସତ୍ଵଂ ସାତ୍ଵତମୁଖ୍ଯାଦ୍ଯ ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ପଶ୍ଯ ମେ ହଯସଂଯାନେ ଶିକ୍ଷାଂ କେଶଵନନ୍ଦନ
ହେ ସାତ୍ୱତମୁଖ୍ୟ, ଏବେ ଅପେକ୍ଷା କରି ତୁମେ ହୁଁଶ ଫେରାଇଛ, ଏବେ ମୋ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇବାର କୌଶଳ ଦେଖ, ହେ କେଶବନନ୍ଦନ।
ଦାରୁକେଣାହମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଯଥାଵଚ୍ଚୈଵ ଶିକ୍ଷିତଃ। ଵୀତଭୀଃ ପ୍ରଵିଶାମ୍ଯେତାଂ ସାଲ୍ଵସ୍ଯ ମହତୀଂ ଚମୂମ୍
ମୁଁ ଦାରୁକଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଏବଂ ଭଲଭାବେ ଶିଖିଛି। ଏବେ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ସାଲ୍ବଙ୍କ ବଡ଼ ସେନାଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଵୀରୋ ହଯାନ୍ସଂଚୋଦ୍ଯ ସଂଗରେ। ରଶ୍ମିଭିସ୍ତୁ ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଜଵେନାଭ୍ଯପତତ୍ତଦା
ଏପରି କହି, ସେ ବୀର ଯୁଦ୍ଧରେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ, ରଶ୍ମି ଚାଲାଇ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ମଣ୍ଡଲାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଯମକାନୀତରାଣି ଚ। ସଵ୍ଯାନି ଚ ଵିଚିତ୍ରାଣି ଦକ୍ଷିଣାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚକ୍ରାକାର ଚଳା, ଅନେକ ଉଲ୍ଲାସପୂର୍ଣ୍ଣ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ମୁଡ଼ା ଦେଖାଇଲେ।
ପ୍ରତୋଦେନାହତା ରାଜନ୍ରଶ୍ମିଭିଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ଯତାଃ। ଉତ୍ପତନ୍ତ ଇଵାକାଶଂ ଵିବଭୁସ୍ତେ ହଯୋତ୍ତମାଃ
ଚାବୁକ ଦେଇ ଏବଂ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଚଳାଇ, ସେ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଣେ ହେଉଥିଲେ ଯେଉଁଠି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, ରାଜା।
ତେ ହସ୍ତଲାଘଵୋପେତଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ନୃପ ଦାରୁକିମ୍। ଉହ୍ଯମାନା ଇଵ ତଦା ନାସ୍ପୃଶଂଶ୍ଚରଣୈର୍ମହୀମ୍
ହେ ରାଜା, ଦାରୁକଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଦେଖି, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଚଳିବା ବେଳେ ମଣେ ହେଉଥିଲେ ତାଙ୍କର ପାଦ ମାଟିକୁ ଛୁଉନାହିଁ।
ସୋପସଵ୍ଯାଂ ଚମୂଂ ତସ୍ଯ ସାଲ୍ଵସ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ। ଚକାର ନାତିଯତ୍ନେନ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସାଲ୍ବଙ୍କ ସେନାର ବାମପାଶରୁ ଦକ୍ଷତାର ସହିତ ଯାଇଲେ, ଏହି କାମ ସେ ଅତି ସହଜରେ କରିଲେ, ଏବଂ ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।