ସରୋଷମହମତ୍ତୋ ଵୈ କାମଗାଦଵରୁହ୍ଯ ଚ। ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଯୋଧଯାମାସ ସାଲ୍ଵଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
କ୍ରୋଧ ଓ ଅହଂକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କାମଗା ରଥରୁ ଅବତରି, ସାଲ୍ବ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟୀ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତଯୋଃ ସୁତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସାଲ୍ଵଵୃଷ୍ଣିପ୍ରଵୀରଯୋଃ। ସମେତା ଦଦୃଶୁର୍ଲୋକା ବଲିଵାସଵଯୋରିଵ
ସାଲ୍ବ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଲୋକେ ଏହାକୁ ବଳି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଦେଖିଲେ।
ତସ୍ଯ ମାଯାମଯୋ ଵୀର ରଥୋ ହେମପରିଷ୍କୃତଃ। ସପତାକଃ ସଧ୍ଵଜଶ୍ଚ ସାନୁକର୍ଷଃ ସ ତୂଣଵାନ୍
ତାଙ୍କର ମାୟାମୟ ରଥ, ସୁନାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ପତାକା, ଧ୍ୱଜ, ଯୋକ୍ ଓ ତୀର-ଢାଲ ସହିତ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଉଥିଲା, ହେ ବୀର।
ସ ତଂ ରଥଵରଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ସମାରୁହ୍ଯ କିଲ ପ୍ରଭୋ। ମୁମୋଚ ବାଣାନ୍କୌଖ୍ଯ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଯ ମହାବଲଃ
ସେ ଶ୍ରୀମୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସାଲ୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ବହୁତ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ବାଣମଯଂ ଵର୍ଷଂ ଵ୍ଯସୃଜତ୍ତରସା ରଣେ। ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଭୁଜଵେଗେନ ସାଲ୍ଵଂ ସଂମୋହଯନ୍ନିଵ
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ତୀରର ବର୍ଷା ବର୍ଷାଇଲେ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କର ବାହୁବଳରେ ସାଲ୍ବଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗିଲେ।
ସ ତୈରଭିହତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ନାମର୍ଯତ ସୌଭରାଟ୍। ଶରାନ୍ଦୀପ୍ତାଗ୍ନିସଂକାଶାନ୍ମୁମୋଚ ତନଯେ ମମ
ସେ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ମଧ୍ୟ, ସଉଭର ରାଜା ପଛକୁ ହଟିଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ଆଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀର ମୋ ପୁଅ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ବାଣୌଧଂ ସ ଚିଚ୍ଛେଦ ମହାବଲଃ। ତତଶ୍ଚାନ୍ଯାଞ୍ଶରାନ୍ଦୀପ୍ତାନ୍ପ୍ରଚିକ୍ଷେପ ସୁତେ ମମ
ସେ ତୀର ଧାରା ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ଏହାକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀର ମୋ ପୁଅ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ସାଲ୍ଵବାଣୈ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵିଦ୍ଧୋ ରୁକ୍ମିଣିନନ୍ଦନଃ। ମୁମୋଚ ବାଣଂ ତ୍ଵରିତୋ ମର୍ମଭେଦିନମାହଵେ
ସାଲ୍ବଙ୍କ ତୀରରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁରନ୍ତ ଏକ ମର୍ମଭେଦୀ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ଯ ଵର୍ମ ଵିଭିଦ୍ଯାଶୁ ସ ବାଣୋ ମତ୍ସୁତେରିତଃ। ଵିଵେଶ ହୃଦଯଂ ପତ୍ରୀ ସ ପପାତ ଭୃଶହତଃ
ମତ୍ସ୍ୟପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ତୀର ତାଙ୍କର କବଚକୁ ତୁରନ୍ତ ଭେଦି ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ସେ ଭୂମିକୁ ଢେରି ପଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ଵୀରେ ସାଲ୍ଵରାଜେ ଵିଚେତସି। ସଂପ୍ରଦ୍ରବନ୍ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରା ଦାରଯନ୍ତୋ ଵସୁଂଧରାମ୍
ସେଇ ସାଲ୍ବ ରାଜା ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ, ଦାନବମାନଙ୍କର ନେତାମାନେ ଭୂମିକୁ ଚିରିଦେଇ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସିଲେ।
ହାହାକୃତମଭୂତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସାଲ୍ଵସ୍ଯ ପୃଥିଵୀପତେ। ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞେ ନିପତିତେ ତଦା ସୌଭପତୌ ନୃପେ
ସାଲ୍ବ ରାଜା, ସୌଭର ନରେଶ, ସଚେତନତା ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ସମୟରେ, ସାଲ୍ବର ସେନାରୁ ଦୁଃଖର ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଉଠିଲା।
ତତ ଉତ୍ଥାଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚ ଚେତନାମ୍। ମୁମୋଚ ବାଣାନ୍ସହସା ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଯ ମହାବଲଃ
ତାପରେ, ରାଜା ଉଠି ସଚେତନ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ହଠାତ୍ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଉପରେ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେନ ବାଣେନ ମହତା ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସମରେ ସ୍ଥିତଃ। ଜତ୍ରୁଦେଶେ ଭୃଶଂ ଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତୋ ଦଦୃଶେ ତଦା
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ତୀରରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ିଥିବା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର କନ୍ଧର ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ ଲାଗିଲା; ସେ ବେଶ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିଲେ।
ତଂ ସ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ମହାରାଜ ସାଲ୍ଵୋ ରୁକ୍ମିଣିନନ୍ଦନମ୍। ନନାଦ ସିଂହନାଦଂ ଵୈ ନାଦେନାପୂରଯନ୍ମହୀମ୍
ଏଭଳି ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ସାଲ୍ବ ରାଜା ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ଭରିଗଲା।
ତତୋ ମୋହଂ ସମାପନ୍ନେ ତନଯେ ମମ ଭାରତ। ମୁମୋଚ ବାଣାଂସ୍ତ୍ଵରିତଃ ପୁନରନ୍ଯାନ୍ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍
ତାପରେ, ମୋ ପୁଅ ମନ୍ତ୍ରଣା ହରାଇଥିବାବେଳେ, ଦୁଷ୍ଟ ସାଲ୍ବ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟ ତୀରମାନେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ତୈରଭିହତୋ ବାଣୈର୍ବହୁଭିସ୍ତେନ ମୋହିତଃ। ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଃ କୌରଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽଭୂଦ୍ରଣାଜିରେ
ଏହି ଅନେକ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଣା ହରାଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଗଲେ।
ସାଲ୍ଵବାଣାର୍ଦିତେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନେ ବଲିନାଂଵରେ। ଵୃଷ୍ଣଯୋ ଭଗ୍ନସଂକଲ୍ପା ଵିଵ୍ଯଥୁଃ ପୃତନାମୁଖେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସାଲ୍ବର ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବାବେଳେ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ହାହାକୃତମଭୂତ୍ସର୍ଵଂ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକବଲଂ ତତଃ। ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନେ ମୋହିତେ ରାଜନ୍ସାଲ୍ଵଃ ପ୍ରମୁଦିତୋଽଭଵତ୍
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମନ୍ତ୍ରଣା ହରାଇଯିବା ସମୟରେ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ସେନାରେ ଦୁଃଖର ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଉଠିଲା; ଏହା ଦେଖି ସାଲ୍ବ ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତଂ ତଥା ମୋହିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାରଥିର୍ଜଵନୈର୍ହଯୈଃ। ରଣାଦପାହରତ୍ତୂର୍ଣଂ ଶିକ୍ଷିତୋ ଦାରୁକିସ୍ତଦା
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରଣା ହରାଇଥିବା ଦେଖି, ଦକ୍ଷ ରଥଚାଳକ ଦାରୁକ ତୁରନ୍ତ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇ ସେଉଁଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ।
ନାତିଦୂରାପଯାତେ ତୁ ରଥେ ରଥଵରପ୍ରଣୁତ୍। ଧନୁର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ଯନ୍ତାରଂ ଲବ୍ଧସଜ୍ଞୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ରଥ ଅଧିକ ଦୂରକୁ ଯାଇନଥିବାବେଳେ, ସେ ସଚେତନ ହୋଇ ଧନୁଷ ଧରି ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୌତେ କିଂ ତେ ଵ୍ଯଵସିତଂ କସ୍ମାଦ୍ଯାସି ପରାଙ୍ମୁଖଃ। ନୈଷ ଵୃଷ୍ଣିପ୍ରଵୀରାଣାମାହଵେ ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ
ହେ ରଥଚାଳକ, ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ? କାହିଁକି ତୁମେ ପଛକୁ ଯାଉଛ? ଯୁଦ୍ଧରେ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଆଚରଣ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
କଚ୍ଚିତ୍ସୌତେ ନ ତେ ମୋହଃ ସାଲ୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାହଵେ। ଵିଷାଦୋ ଵା ରଣଁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରୂହି ମେ ତ୍ଵଂ ଯଥାତଥମ୍
ହେ ରଥଚାଳକ, ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାଲ୍ବକୁ ଦେଖି ତୁମେ ମନ୍ତ୍ରଣା ହରାଇନାହଁ? କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇଛ? ସତ୍ୟ କଥା କହ।
ଜାନାର୍ଦନେ ନ ମେ ମୋହୋ ନାପି ମାଂ ଭଯମାଵିଶତ୍। ଅତିଭାରଂ ତୁ ତେ ମନ୍ଯେ ସାଲ୍ଵଂ କେଶଵନନ୍ଦନ
ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୋତେ କେବେ ମନ୍ତ୍ରଣା ହରାଇନାହିଁ, ଭୟ ମଧ୍ୟ ଆସିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ, ହେ କେଶବନନ୍ଦନ, ସାଲ୍ବକୁ ମୁଁ ଏକ ଭାରୀ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି ଭାବୁଛି।
ସୋଭିଯାତି ଶନୈର୍ଵୀର ବଲଵାନେଷ ପାପକୃତ୍। ମୋହିତଶ୍ଚ ରଣେ ଶୂରୋ ରକ୍ଷ୍ଯଃ ସାରଥିନା ରଥୀ
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଷ୍ଟ ସାଲ୍ବ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ୍ତ୍ରଣା ହରାଇଥିବା ଯୋଦ୍ଧାକୁ ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।
ଆଯୁଷ୍ମଂସ୍ତ୍ଵଂ ମଯା ନିତ୍ଯଂ ରକ୍ଷିତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯାଽପ୍ଯହମ୍। ରକ୍ଷିତଵ୍ଯୋ ରଣେ ନିତ୍ଯମିତି କୃତ୍ଵାଽପଯାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ସଦା ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛି, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଭାବନାରେ ମୁଁ ଏଠାରୁ ଯାଉଛି।
ଏକଶ୍ଚାସି ମହାବାହୋ ବହଵଶ୍ଚାପି ଦାନଵାଃ। ନ ସମଂ ରୌକ୍ମିଣେଯାହଂ ରଣଏ ମତ୍ଵାଽପଯାମି ଵା
ତୁମେ ଏକା ଅଛ, ହେ ମହାବାହୁ, ଏଠାରେ ଅନେକ ଦାନବ ଅଛନ୍ତି; ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ ଆପଣକୁ ସମାନ ଭାବି ନୁହେଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠାରୁ ଯାଉଛି।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତି ସୂତେ ତୁ ତଦା ମକରକେତୁମାନ୍। ଉଵାଚ ସୂତଂ କୌରଵ୍ଯ ସଂନିଵର୍ତ୍ଯ ରଥଂ ପୁନଃ
ଏଭଳି ସାରଥି କହିବା ପରେ, ମକରଧ୍ୱଜୀ ତାଙ୍କର ରଥକୁ ପୁଣିଥରେ ରୋକି, କୁରୁବଂଶୀ, ସାରଥିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଦାରୁକାତ୍ମଜ ମୈଵଂ ତ୍ଵଂ ପୁନଃ କାର୍ଷୀଃ କଥଂଚନ। ନ୍ଯପଯାନଂ ରଣାତ୍ସୌତେ ଜୀଵତୋ ମମ କର୍ହିଚିତ୍
ଦାରୁକଙ୍କ ପୁଅ, ମୋତେ ଜୀବିତ ଦେଖି ତୁମେ କେବେ ବି ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ଫେରିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବ ନାହିଁ।
ନ ସ ଵୃଷ୍ଣିକୁଲେ ଜାତୋ ଯୋ ଵୈ ତ୍ଯଜତି ସଂଗରମ୍। ଯୋ ଵା ନିପତିତଂ ହନ୍ତି ତଵାସ୍ମୀତି ଚ ଵାଦିନମ୍
ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଭାଗିଯାଏ, କିମ୍ବା ପଡ଼ିଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ମାରେ, କିମ୍ବା 'ମୁଁ ତୁମର' ବୋଲି କହି ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେ କେବେ ବି ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ନୁହେଁ।
ତଥା ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଚ ଯୋ ହନ୍ତି ବାଲଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ତଥୈଵ ଚ। ଵିରଥଂ ମୁକ୍ତକେଶଂ ଚ ଭଗ୍ନଶସ୍ତ୍ରାଯୁଧଂ ତଥା
ଏହିପରି ଯିଏ ଜଣେ ଜଣାଣୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ରଥହୀନ, ଖୋଲା କେଶ ଥିବା, କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମାରେ—