ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ଶ୍ମଶାନାନି ଦେଵତାଯତନାନି ଚ। ଵଲ୍ମୀକାଂଶ୍ଚୈଵ ଚୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସଂନିଵିଷ୍ଟମଭୂଦ୍ବଲମ୍
ଶ୍ମଶାନ, ଦେବସ୍ଥାନ, ପିଲାମାଟି ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ସେ ସେନା ଶିବିର ଲଗାଯାଇଥିଲା।
ଅନୀକାନାଂ ଵିଭାଗେନ ପନ୍ଥାନଃ ସୁକୃତାସ୍ତଥା। ପ୍ରଥମା ନଵମାଶ୍ଚୈଵ ସାଲ୍ଵସ୍ଯ ଶିବିରେ ନୃପ
ବିଭିନ୍ନ ଦଳକୁ ଭାଗ କରି, ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା; ସାଲ୍ବଙ୍କ ଶିବିରରେ ଆଗ ଓ ପଛ ଦୁଇଁଟି ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ।
ସର୍ଵାଯୁଧସମୋପେତଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍। ରଥନାଗାଶ୍ଵକଲିଲଂ ପଦାତିଜନସଂକୁଲମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଥିଲା, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ଲୋକେ ଭିଡ଼ିଥିଲେ।
ତୁଷ୍ଟପୁଷ୍ଟବଲୋପେତଂ ଵୀରଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତମ୍। ଵିଚିତ୍ରଧ୍ଵଜସନ୍ନାହଂ ଵିଚିତ୍ରରଥକାର୍ମୁକମ୍
ସେ ସେନା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସୁସ୍ଥ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ବୀରତାର ଚିହ୍ନ ସହିତ, ରଙ୍ଗିନ ପତାକା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରଥ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଥିଲା।
ସଂନିଵେଶ୍ଯ ଚ କୌରଵ୍ଯ ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ନରର୍ଷଭ। ଅଭିସାରଯାମାସ ତଦା ଵେଗୈନ ପତଗେନ୍ଦ୍ରଵତ୍
ଏଭଳି ଦ୍ୱାରକାରେ ସେନାକୁ ଶିବିର କରି, ହେ କୌରବ, ସେ ପଛରୁ ବଡ଼ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ଯେପରି ଚିଲିକା ରାଜା।
ତଦାପତନ୍ତଂ ସଂଦୃଶ୍ଯ ବଲଂ ସାଲ୍ଵପତେସ୍ତଦା। ନିର୍ଯାଯ ଯୋଧଯାମାସୁଃ କୁମାରା ଵୃଷ୍ଣିନନ୍ଦନାଃ
ସାଲ୍ବଙ୍କ ସେନା ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ କୁମାରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ।
ଅସହନ୍ତୋଽଭିଯାନଂ ତତ୍ସାଲ୍ଵରାଜସ୍ଯ କୌରଵ। ଚାରୁଦେଷ୍ଣଶ୍ଚ ସାମ୍ବଶ୍ଚ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ରମହାରଥଃ
ସାଲ୍ବ ରାଜାଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହେ କୌରବ, ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ସାମ୍ବ ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ହୋଇ ବାହାରିଲେ।
ତେ ରଥୈର୍ଦଂଶିତାଃ ସର୍ଵେଵିଚିତ୍ରାଭରଣଧ୍ଵଜାଃ। ସଂସକ୍ତାଃ ସାଲ୍ଵରାଜସ୍ଯ ବହୁଭିର୍ଯୋଧପୁଙ୍ଗଵୈଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ରଙ୍ଗିନ ଆଭୂଷଣ ଓ ପତାକା ପିନ୍ଧି, ସାଲ୍ବ ରାଜାଙ୍କ ବହୁତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା କାର୍ମୁକଂ ସାମ୍ବଃ ସାଲ୍ଵସ୍ଯ ସଚିଵଂ ରଣେ। ଯୀଧଯାମାସ ସଂହୃଷ୍ଟଃ କ୍ଷେମଧୂର୍ତିଂ ଚମୂପତିମ୍
ସାମ୍ବ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ଖୁସିରେ ସାଲ୍ବଙ୍କ ସେନାପତି କ୍ଷେମଧୂର୍ତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ତସ୍ଯ ବାଣମଯଂ ଵର୍ଷଂ ଜାମ୍ବଵତ୍ଯାଃ ସୁତୋ ମହତ୍। ମୁମୋଚ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଥାଵର୍ଷଂ ସହସ୍ରଦୃକ୍
ଯାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅ ସେତେବେଳେ ବଡ଼ ତୀର ବର୍ଷା କ୍ଷେମଧୂର୍ତି ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତା ବର୍ଷା କରନ୍ତି।
ତଦ୍ବାଣଵର୍ଷଂ ତୁମୁଲଂ ଵିଷେହେ ସ ଚମୂପତିଃ। କ୍ଷେମଧୂର୍ତିର୍ମହାରାଜ ହିମଵାନିଵ ନିଶ୍ଚଲଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ତୀର ବର୍ଷାକୁ ସେନାପତି କ୍ଷେମଧୂର୍ତି ଅଡ଼ିଗଲେ, ହେ ମହାରାଜ, ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ ରହିଲେ।
ତତଃ ସାମ୍ବାଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର କ୍ଷେମଧୂର୍ତିରପି ସ୍ଵଯମ୍। ମୁମୋଚ ମାଯାଵିହିତଂ ଶରଜାଲଂ ମହତ୍ତରମ୍
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କ୍ଷେମଧୂର୍ତି ନିଜେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ତୀର ଜାଲ ସାମ୍ବ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ମାଯାମଯଂ ଜାଲଂ ମାଯଯୈଵ ଵିଦାର୍ଯସଃ। ସାମ୍ବଃ ଶରସହସ୍ରେଣ ରଥମସ୍ଯାଭ୍ଯଵର୍ଷତ
ତାପରେ ସାମ୍ବ ନିଜ ମାୟାରେ ମାୟାମୟ ଜାଲକୁ ଭେଦି, ରଥ ଉପରେ ହଜାର ଟିଏ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ।
ତତଃ ସ ଵିଦ୍ଧଃ ସାମ୍ବେନ କ୍ଷେମଧୂର୍ତିଶ୍ଚମୂପତିଃ। ଅପାଯାଜ୍ଜଵନୈରଶ୍ଵୈଃ ସାମ୍ବବାଣପ୍ରପୀଡିତଃ
ତାହାପରେ ସାମ୍ବଙ୍କ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, କ୍ଷେମଧୂର୍ତ୍ତି ନାମକ ସେନାପତି ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ନେଇ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତେ ଶରେ ସାଲ୍ଵସ୍ଯାଥ ଚମୂପତୌ। ଵେଗଵାନ୍ନାମ ଦୈତେଯଃ ସୁତଂ ମେଽଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ବଲୀ
ସାଲ୍ବଙ୍କ ସେନାପତି ବାଣରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲାବେଳେ, ବଳଶାଳୀ ଭୂତବିର ବେଗବାନ୍ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ମୋ ପୁଅ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ଅଭିପନ୍ନସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସାମ୍ବୋ ଵୃଷ୍ଣିକୁଲୋଦ୍ଵହଃ। ଵେଗଂ ଵେଗଵତୋ ରାଜଂସ୍ତସ୍ଥୌ ଵୀରୋ ଵିଧାରଯନ୍
କିନ୍ତୁ ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ଗର୍ବ ସାମ୍ବ, ରାଜା, ବେଗବାନ୍ଙ୍କ ଆକ୍ରମଣକୁ ରୋକି, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସ ଵେଗଵତି କୌନ୍ତେଯ ସାମ୍ବୋ ଵେଗଵତୀଂ ଗଦାମ୍। ଚିକ୍ଷେପ ତରସା ଵୀରୋ ଵ୍ଯାଵିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ
ତାହାପରେ ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ର ସାମ୍ବ, ସତ୍ୟବୀରତା ସହିତ, ବେଗବାନ୍ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଦା ବେଗରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଯା ତ୍ଵଭିହତୋ ରାଜନ୍ଵେଗଵାନ୍ନ୍ଯପତଦ୍ଭୁଵି। ଵାତରୁଗ୍ଣଂ ଇଵ କ୍ଷୁଣ୍ଣୋ ଜୀର୍ଣମୂଲୋଵନସ୍ପତିଃ
ସେଇ ଗଦାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ବେଗବାନ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ରାଜା, ଯେପରି ଝଡ଼ରେ ମୂଳ ଅପକ୍ଷୟ ହୋଇଥିବା ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼େ।
ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ଵୀରେ ଗଦାରୁଗ୍ଣେ ମହାସୁରେ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମହତୀଂ ସେନାଂ ଯୋଧଯାମାସ ମେ ସୁତଃ
ସେ ମହାଶୂର ଦାନବ ଗଦା ଆଘାତରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲାପରେ, ମୋ ପୁଅ ବଡ଼ ସେନା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଚାରୁଦେଷ୍ଣେନ ସଂସକ୍ତୋ ଵିଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ନାମ ଦାନଵଃ। ମହାରଥଃ ସମାଜ୍ଞାତୋ ମହାରାଜ ମହାଧନୁଃ
ତାହାପରେ ଚାରୁଦେଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ବିବିନ୍ଧ୍ୟ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦାନବ ମହାରଥୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ତତଃ ସୁତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚାରୁଦେଷ୍ଣଵିଵିନ୍ଧ୍ଯଯୋଃ। ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋ ରାଜନ୍ଯଥାପୂର୍ଵଂ ତଥାଽଭଵତ୍
ତାପରେ ଚାରୁଦେଷ୍ଣ ଓ ବିବିନ୍ଧ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେପରି ଏକଥିରେ ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଲା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯାଭିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜଘ୍ନତୁଃ ଶରୈଃ। ଵିନଦନ୍ତୌ ମହାରାଜ ସିଂହାଵିଵ ମହାବଲୌ
ଉଭୟ ଏକାଉପରେ ଏକା ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଏକାଉପରେ ଏକା ବାଣ ମାରୁଥିଲେ, ରାଜା, ଦୁଇଟି ବଳଶାଳୀ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ରୌକ୍ମିଣେଯସ୍ତତୋ ବାଣମଗ୍ନ୍ଯର୍କୋପମଵର୍ଚସମ୍। ଅଭିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ମହାସ୍ତ୍ରେଣ ସଂଦଧେ ଶତ୍ରୁନାଶନମ୍
ତାହାପରେ ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ର, ମହାସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ ଏକ ବାଣ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଧନୁରେ ଧରିଲେ।
ସ ଵିଵିନ୍ଧ୍ଯାଯ ସକ୍ରୋଧଃ ସମାହୂଯ ମହାରଥଃ। ଚିକ୍ଷେପ ମେ ସୁତୋ ରାଜନ୍ସ ଗତାସୁରଥାପତତ୍
ମୋ ପୁଅ, ମହାରଥୀ, କ୍ରୋଧରେ ବିବିନ୍ଧ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ସେଇ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ସେ ବାଣ ତାଙ୍କୁ ମାରି ତଳେ ପକାଇଦେଲା।
ଵିଵିନ୍ଧ୍ଯଂ ନିହୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଚ ଵିକ୍ଷୋଭିତାଂ ଚମୂମ୍। କାମଗେନ ସ ସୌଭେନ ସାଲ୍ଵଃ ପୁନରୁପାଗମତ୍
ବିବିନ୍ଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସେନାର ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି, ସାଲ୍ବ ତାଙ୍କର ସୌଭ ନେଇ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ପୁନି ଫେରିଆସିଲେ।
ତତୋ ଵ୍ଯାକୁଲିତଂ ସର୍ଵଂ ଦ୍ଵାରକାଵାସି ତଦ୍ବଲମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାଲ୍ଵଂ ମହାବାହୋ ସୌଭସ୍ଥଂ ପୃଥିଵୀଗତମ୍
ତାପରେ, ମହାବାହୁ, ସାଲ୍ବଙ୍କୁ ସୌଭ ଉପରେ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରକାବାସୀ ସେନା ଅସ୍ଥିର ଓ ଭୟଭୀତ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ନିର୍ଯାଯ କୌରଵ୍ଯ ଅଵସ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ତଦ୍ବଲମ୍। ଆନର୍ତାନାଂ ମହାରାଜ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବାହାରି ଆସି, ଆନର୍ତ୍ତ ସେନାକୁ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ କରି, କୌରବ ରାଜା, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ସର୍ଵେ ଭଵନ୍ତସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ସର୍ଵେ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ମାଂ ଯୁଧି। ନିଵାରଯନ୍ତଂ ସଂଗ୍ରାମେ ବଲାତ୍ସୌଭଂ ସରାଜକମ୍
ସମସ୍ତେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରୁହନ୍ତୁ, ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖନ୍ତୁ, ମୁଁ କିପରି ବଳବାନ୍ ଭାବେ ସୌଭ ଓ ତାହାର ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ରୋକିବି।
ଅଯଂ ସୌଭପତେଃ ସେନାମାଯସୈର୍ଭୁଜଗୈରିଵ। ଧନୁର୍ଭୁଜଵିନିର୍ମୁକ୍ତୈର୍ନାଶଯମ୍ଯଦ୍ଯ ଯାଦଵାଃ
ଆଜି, ଯାଦବମାନେ, ମୁଁ ମୋ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ଇସ୍ପାତ ନାଗ ଭଳି ବାଣରେ ସୌଭପତିଙ୍କ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।
ଆଶ୍ଵସଧ୍ଵଂ ନ ଭୀଃ କାର୍ଯା ସୌଭରାଡଦ୍ଯ ନଶ୍ଯତି। ମଯାଽଭିପନ୍ନୋ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ସସୌଭୋ ଵିନଶିଷ୍ଯତି
ଆଶା କରନ୍ତୁ, ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଆଜି ସୌଭର ରାଜା ନଶ୍ଟ ହେବ। ମୋ ଆକ୍ରମଣରେ ଦୁଷ୍ଟ ସେଇ ସୌଭ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ।