ଉଦପାନାଃ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଥୈଵାପ୍ଯମ୍ବରୀଷକାଃ। ସମନ୍ତାତ୍କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ଚ କାରିତା ଵିଷମା ଚ ଭୂଃ। `ସଂକ୍ରମା ଭେଦିତାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାକାରାଶ୍ଚ ନଵୀକୃତାଃ
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୁଆଁ ଓ ଜଳାଶୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରୀରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଭୂମିକୁ ଅସମତଳ କରାଯାଇଥିଲା; ସମସ୍ତ ସେତୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରାଚୀର ନବୀକୃତ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଵିଷମଂ ଦୁର୍ଗଂ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଚ ସୁରକ୍ଷିତମ୍। ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଚାଯୁଧୋପେତଂ ଵିଶେଷେଣ ତଦାଽନଘ
ସ୍ୱଭାବତଃ ଏହି ଦୁର୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା, ସ୍ୱଭାବତଃ ଏହା ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା, ବିଶେଷତଃ ସେହି ସମୟରେ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ସୁରକ୍ଷିତଂ ସୁଗୁପ୍ତଂ ଚ ସର୍ଵାଯୁଧସମନ୍ଵିତମ୍। ତତ୍ପୁରଂ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଥେନ୍ଦ୍ରଭଵନଂ ତଥା
ସେହି ସହରଟି ଭଲ ଭାବରେ ରକ୍ଷିତ, ସୁସଂଗଠିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା; ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନ ଚାମୁଦ୍ରୋଽଭିନିର୍ଯାତି ନ ଚାମୁଦ୍ରଃ ପ୍ରଵେଶ୍ଯତେ। ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକପୁରେ ରାଜଂସ୍ତଦା ସୌଭସମାଗମେ
ସେହି ସମୟରେ, ସଉଭ ଆସିଲାବେଳେ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କ ସହରରୁ କୌଣସି ବାହାର ଲୋକ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରୁନଥିଲେ, ନାହିଁ କୌଣସି ବାହାର ଲୋକ ବାହାରକୁ ଯାଇପାରୁଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ଅନୁରଧ୍ଯାସୁ ସର୍ଵାସୁ ଚତ୍ଵରେଷୁ ଚ କୌରଵ। ବଲଂ ବଭୂଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭୂତଗଜଵାଜିମତ୍
ହେ କୌରବ, ସମସ୍ତ ଚଉକ ଓ ରାସ୍ତା ମୁହାଁରେ ରାଜାଙ୍କ ସେନା ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ବହୁତ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଥିଲେ।
ଦତ୍ତଵେତନଭକ୍ତଂ ଚ ଦତ୍ତାଯୁଧପରିଚ୍ଛଦମ୍। କୃତୋପଧାନଂ ଚ ତଦା ବଲମାସୀଦ୍ଵିଶାଂପତେ
ସେ ସେନାକୁ ତାଙ୍କର ଦରମା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଉପକରଣ ମଧ୍ୟ ମିଳିଥିଲା, ଶୋଇବା ପାଇଁ ବିଛାନା ମଧ୍ୟ ତିଆରି ଥିଲା।
ନ କୃପ୍ଯଵେତନୀ କଶ୍ଚିନ୍ନ ଚାତିକ୍ରାନ୍ତଵେତନୀ। ନାନୁଗ୍ରହଭୃତଃ କଶ୍ଚିନ୍ନ ଚାଦୃଷ୍ଟପରାକ୍ରମଃ
କେହି ଦରମା ବଞ୍ଚିଥିଲେ ନାହିଁ, କେହି ଅଧିକ ଦରମା ମଧ୍ୟ ପାଇନଥିଲେ। କେହି ଅତିରିକ୍ତ ମେହେରବାନି ମଧ୍ୟ ନ ପାଇଥିଲେ, କେହି ଅପରୀକ୍ଷିତ ବୀରତା ଥିଲେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସୁଵିହିତା ରାଜନ୍ଦ୍ଵାରକା ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ। ଆହୁକେନ ସୁଗୁପ୍ତା ଚ ରାଜ୍ଞା ରାଜୀଵଲୋଚନ
ଏଭଳି ଭଲଭାବେ ପାଳିତ ଥିଲା ଦ୍ୱାରକା, ରାଜା ଆହୁକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦାର ଦାନ ଓ ସୁରକ୍ଷା ମିଳୁଥିଲା।
ତାଂ ତୂପଯାତୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସାଲ୍ଵଃ ସୌଭପତିସ୍ତଦା। ପ୍ରଭୂତନରନାଗେନ ବଲେନୋପଵିଵେଶ ହ
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସାଲ୍ବ ନାମକ ସୌଭପତି ବହୁତ ଲୋକ ଓ ହାତୀ ସହିତ ଆସି ଶିବିର କରିଲେ।
ସମେ ନିଵିଷ୍ଟାଂ ସା ସେନା ପ୍ରଭୂତସଲିଲାଶଯେ। ଚତୁରଙ୍ଗବଲୋପେତା ସାଲ୍ଵରାଜାଭିପାଲିତା
ସେ ସେନା ସମତଳ ଭୂମିରେ, ପ୍ରଚୁର ପାଣି ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଦଳ ସହିତ, ସାଲ୍ବ ରାଜାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିଲା।
ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ଶ୍ମଶାନାନି ଦେଵତାଯତନାନି ଚ। ଵଲ୍ମୀକାଂଶ୍ଚୈଵ ଚୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସଂନିଵିଷ୍ଟମଭୂଦ୍ବଲମ୍
ଶ୍ମଶାନ, ଦେବସ୍ଥାନ, ପିଲାମାଟି ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ସେ ସେନା ଶିବିର ଲଗାଯାଇଥିଲା।
ଅନୀକାନାଂ ଵିଭାଗେନ ପନ୍ଥାନଃ ସୁକୃତାସ୍ତଥା। ପ୍ରଥମା ନଵମାଶ୍ଚୈଵ ସାଲ୍ଵସ୍ଯ ଶିବିରେ ନୃପ
ବିଭିନ୍ନ ଦଳକୁ ଭାଗ କରି, ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା; ସାଲ୍ବଙ୍କ ଶିବିରରେ ଆଗ ଓ ପଛ ଦୁଇଁଟି ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ।
ସର୍ଵାଯୁଧସମୋପେତଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍। ରଥନାଗାଶ୍ଵକଲିଲଂ ପଦାତିଜନସଂକୁଲମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଥିଲା, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ଲୋକେ ଭିଡ଼ିଥିଲେ।
ତୁଷ୍ଟପୁଷ୍ଟବଲୋପେତଂ ଵୀରଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତମ୍। ଵିଚିତ୍ରଧ୍ଵଜସନ୍ନାହଂ ଵିଚିତ୍ରରଥକାର୍ମୁକମ୍
ସେ ସେନା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସୁସ୍ଥ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ବୀରତାର ଚିହ୍ନ ସହିତ, ରଙ୍ଗିନ ପତାକା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରଥ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଥିଲା।
ସଂନିଵେଶ୍ଯ ଚ କୌରଵ୍ଯ ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ନରର୍ଷଭ। ଅଭିସାରଯାମାସ ତଦା ଵେଗୈନ ପତଗେନ୍ଦ୍ରଵତ୍
ଏଭଳି ଦ୍ୱାରକାରେ ସେନାକୁ ଶିବିର କରି, ହେ କୌରବ, ସେ ପଛରୁ ବଡ଼ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ଯେପରି ଚିଲିକା ରାଜା।
ତଦାପତନ୍ତଂ ସଂଦୃଶ୍ଯ ବଲଂ ସାଲ୍ଵପତେସ୍ତଦା। ନିର୍ଯାଯ ଯୋଧଯାମାସୁଃ କୁମାରା ଵୃଷ୍ଣିନନ୍ଦନାଃ
ସାଲ୍ବଙ୍କ ସେନା ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ କୁମାରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ।
ଅସହନ୍ତୋଽଭିଯାନଂ ତତ୍ସାଲ୍ଵରାଜସ୍ଯ କୌରଵ। ଚାରୁଦେଷ୍ଣଶ୍ଚ ସାମ୍ବଶ୍ଚ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ରମହାରଥଃ
ସାଲ୍ବ ରାଜାଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହେ କୌରବ, ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ସାମ୍ବ ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ହୋଇ ବାହାରିଲେ।
ତେ ରଥୈର୍ଦଂଶିତାଃ ସର୍ଵେଵିଚିତ୍ରାଭରଣଧ୍ଵଜାଃ। ସଂସକ୍ତାଃ ସାଲ୍ଵରାଜସ୍ଯ ବହୁଭିର୍ଯୋଧପୁଙ୍ଗଵୈଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ରଙ୍ଗିନ ଆଭୂଷଣ ଓ ପତାକା ପିନ୍ଧି, ସାଲ୍ବ ରାଜାଙ୍କ ବହୁତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା କାର୍ମୁକଂ ସାମ୍ବଃ ସାଲ୍ଵସ୍ଯ ସଚିଵଂ ରଣେ। ଯୀଧଯାମାସ ସଂହୃଷ୍ଟଃ କ୍ଷେମଧୂର୍ତିଂ ଚମୂପତିମ୍
ସାମ୍ବ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ଖୁସିରେ ସାଲ୍ବଙ୍କ ସେନାପତି କ୍ଷେମଧୂର୍ତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ତସ୍ଯ ବାଣମଯଂ ଵର୍ଷଂ ଜାମ୍ବଵତ୍ଯାଃ ସୁତୋ ମହତ୍। ମୁମୋଚ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଥାଵର୍ଷଂ ସହସ୍ରଦୃକ୍
ଯାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅ ସେତେବେଳେ ବଡ଼ ତୀର ବର୍ଷା କ୍ଷେମଧୂର୍ତି ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତା ବର୍ଷା କରନ୍ତି।
ତଦ୍ବାଣଵର୍ଷଂ ତୁମୁଲଂ ଵିଷେହେ ସ ଚମୂପତିଃ। କ୍ଷେମଧୂର୍ତିର୍ମହାରାଜ ହିମଵାନିଵ ନିଶ୍ଚଲଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ତୀର ବର୍ଷାକୁ ସେନାପତି କ୍ଷେମଧୂର୍ତି ଅଡ଼ିଗଲେ, ହେ ମହାରାଜ, ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ ରହିଲେ।
ତତଃ ସାମ୍ବାଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର କ୍ଷେମଧୂର୍ତିରପି ସ୍ଵଯମ୍। ମୁମୋଚ ମାଯାଵିହିତଂ ଶରଜାଲଂ ମହତ୍ତରମ୍
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କ୍ଷେମଧୂର୍ତି ନିଜେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ତୀର ଜାଲ ସାମ୍ବ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ମାଯାମଯଂ ଜାଲଂ ମାଯଯୈଵ ଵିଦାର୍ଯସଃ। ସାମ୍ବଃ ଶରସହସ୍ରେଣ ରଥମସ୍ଯାଭ୍ଯଵର୍ଷତ
ତାପରେ ସାମ୍ବ ନିଜ ମାୟାରେ ମାୟାମୟ ଜାଲକୁ ଭେଦି, ରଥ ଉପରେ ହଜାର ଟିଏ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ।
ତତଃ ସ ଵିଦ୍ଧଃ ସାମ୍ବେନ କ୍ଷେମଧୂର୍ତିଶ୍ଚମୂପତିଃ। ଅପାଯାଜ୍ଜଵନୈରଶ୍ଵୈଃ ସାମ୍ବବାଣପ୍ରପୀଡିତଃ
ତାହାପରେ ସାମ୍ବଙ୍କ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, କ୍ଷେମଧୂର୍ତ୍ତି ନାମକ ସେନାପତି ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ନେଇ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତେ ଶରେ ସାଲ୍ଵସ୍ଯାଥ ଚମୂପତୌ। ଵେଗଵାନ୍ନାମ ଦୈତେଯଃ ସୁତଂ ମେଽଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ବଲୀ
ସାଲ୍ବଙ୍କ ସେନାପତି ବାଣରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲାବେଳେ, ବଳଶାଳୀ ଭୂତବିର ବେଗବାନ୍ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ମୋ ପୁଅ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ଅଭିପନ୍ନସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସାମ୍ବୋ ଵୃଷ୍ଣିକୁଲୋଦ୍ଵହଃ। ଵେଗଂ ଵେଗଵତୋ ରାଜଂସ୍ତସ୍ଥୌ ଵୀରୋ ଵିଧାରଯନ୍
କିନ୍ତୁ ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ଗର୍ବ ସାମ୍ବ, ରାଜା, ବେଗବାନ୍ଙ୍କ ଆକ୍ରମଣକୁ ରୋକି, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସ ଵେଗଵତି କୌନ୍ତେଯ ସାମ୍ବୋ ଵେଗଵତୀଂ ଗଦାମ୍। ଚିକ୍ଷେପ ତରସା ଵୀରୋ ଵ୍ଯାଵିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ
ତାହାପରେ ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ର ସାମ୍ବ, ସତ୍ୟବୀରତା ସହିତ, ବେଗବାନ୍ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଦା ବେଗରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଯା ତ୍ଵଭିହତୋ ରାଜନ୍ଵେଗଵାନ୍ନ୍ଯପତଦ୍ଭୁଵି। ଵାତରୁଗ୍ଣଂ ଇଵ କ୍ଷୁଣ୍ଣୋ ଜୀର୍ଣମୂଲୋଵନସ୍ପତିଃ
ସେଇ ଗଦାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ବେଗବାନ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ରାଜା, ଯେପରି ଝଡ଼ରେ ମୂଳ ଅପକ୍ଷୟ ହୋଇଥିବା ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼େ।
ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ଵୀରେ ଗଦାରୁଗ୍ଣେ ମହାସୁରେ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମହତୀଂ ସେନାଂ ଯୋଧଯାମାସ ମେ ସୁତଃ
ସେ ମହାଶୂର ଦାନବ ଗଦା ଆଘାତରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲାପରେ, ମୋ ପୁଅ ବଡ଼ ସେନା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଚାରୁଦେଷ୍ଣେନ ସଂସକ୍ତୋ ଵିଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ନାମ ଦାନଵଃ। ମହାରଥଃ ସମାଜ୍ଞାତୋ ମହାରାଜ ମହାଧନୁଃ
ତାହାପରେ ଚାରୁଦେଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ବିବିନ୍ଧ୍ୟ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦାନବ ମହାରଥୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।