ପୁରୀ ସମନ୍ତାଦ୍ଵିହିତା ସପତାକା ସତୋରଣା। ସଚକ୍ରା ସହୁଡା ଚୈଵ ସଯନ୍ତ୍ରଖନକା ତଥା
ସହରଟି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗ ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଝଣ୍ଡା ଓ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ, ଚକ୍ର, କୋଟ, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଖନନ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା।
ସୋପଶଲ୍ଯପ୍ରତୋଲୀକା ସାଟ୍ଟାଟ୍ଟାଲକଗୋପୁରା। ସଚକ୍ରଗ୍ରହିଣୀ ଚୈଵ ସୋଲ୍କାଲାତାଵପୋଥିକା
ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ ଦେଉଳ, ମୁଖ୍ୟ ସଡ଼କ, ମାଚା ଓ ଗୋପୁର ଥିଲା; ଚକ୍ର ଧରିବା ଯନ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଆକ୍ରମଣ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା ଉପକରଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ସୋଷ୍ଟିକା ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଭେରୀପଣଵାନକା। ସତୋମରାଙ୍କୁଶା ରାଜନ୍ସଶତଘ୍ନୀକଲାଙ୍ଗଲା
ଏଠି ରହିଥିଲା ଦଣ୍ଡ, ଢୋଳ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ, ବଣ୍ଡ ଓ ଅଙ୍କୁଶ, ଶତାଘାତୀ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ହାଳ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସଭୁଶୁଣ୍ଡ୍ଯଶ୍ମଗୁଡକା ସାଯୁଧା ସପରଶ୍ଵଧା। ଲୋହଚର୍ମଵତୀ ଚାପି ସାଗ୍ନିଃ ସଗୁଡଶୃଙ୍ଗିକା। ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ ଵିଧିନା ସୁଯୁକ୍ତା ଭରତର୍ଷଭ
ଏଠି ପାଥର ଭାଙ୍ଗିବା ଯନ୍ତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର-ପରଶୁ, ଲୋହା ଚାମରା ଧାରଣ କରାଯାଇଥିଲା, ଅଗ୍ନି ଓ ଶୃଙ୍ଗି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା; ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଭାବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ରଥୈରନେକୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଗଦସାମ୍ବୋଦ୍ଧଵାଦିଭିଃ। ପୁରୁଷୈଃ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ସମର୍ଥୈଃ ପ୍ରତିଵାରଣେ
ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରଥ, ଗଦା ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରର ଅସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଥିଲେ, ହେ କୁରୁଶାର୍ଦ୍ୱଳ।
ଅତିଖ୍ଯାତକୁଲୈର୍ଵୀରୈର୍ଦୃଷ୍ଟଵୀର୍ଯୈଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ମଧ୍ଯମେନ ଚ ଗୁଲ୍ମେନ ରକ୍ଷିଭିଃ ସା ସୁରକ୍ଷିତା। ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ତଗୁଲ୍ମୈଶ୍ଚ ତଥା ହଯୈଶ୍ଚ ସପତାକିଭିଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରମାଣିତ ସୂର୍ବିର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁଳର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ମଧ୍ୟମ ଶକ୍ତିର ରକ୍ଷୀ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଦଳ ଓ ଝଣ୍ଡାଧାରୀ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ସହରଟି ଭଲ ଭାବରେ ରକ୍ଷିତ ଥିଲା।
ଆଘୋଷିତଂ ଚ ନଗରେ ନ ପାତଵ୍ଯା ସୁରେତି ଵୈ। ପ୍ରମାଦଂ ପରିରକ୍ଷଦ୍ଭିରୁଗ୍ରସେନୋଦ୍ଧଵାଦିଭିଃ
ସହରରେ ଘୋଷଣା ହେଲା: 'କିଛି ଅବହେଳା କରିବା ଯିଏ ନୁହେଁ', ଏହି ଦେଖିବାକୁ ଉଗ୍ରସେନ, ଉଦ୍ଧବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସତର୍କ ରହିଥିଲେ।
ପ୍ରମତ୍ତେଷ୍ଵଭିଘାତଂ ହି କୁର୍ଯାତ୍ସାଲ୍ଵୋ ନରାଧିପଃ। ଇତି କୃତ୍ଵାଽପ୍ରମତ୍ତାସ୍ତେ ସର୍ଵେଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ଯଦି କେହି ଅସାବଧାନ ହେଉଥିଲେ, ସେହି ସମୟରେ ସାଲ୍ବ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ସତର୍କ ଓ ସଚେତନ ରହିଥିଲେ।
ଆନର୍ତାଶ୍ଚ ତଥା ସର୍ଵେ ନଟନର୍ତକଗାଯକାଃ। ବହିର୍ନିର୍ଵାସିତାଃ ସର୍ଵେ ରକ୍ଷଦ୍ଭିର୍ଵିତ୍ତସଂଚଯମ୍
ସମସ୍ତ ଆନର୍ତ୍ତ ଏବଂ ନୃତ୍ୟକାର, ନାଟକୀ ଓ ଗାୟକମାନେ ସହରରୁ ବାହାରକୁ ନିକାଳାଯିଥିଲେ; ରକ୍ଷୀମାନେ ଧନଭଣ୍ଡାରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଥିଲେ।
ସଂକ୍ରମା ଭେଦିତାଃ ସର୍ଵେ ନାଵଶ୍ଚ ପ୍ରତିଷେଧିତାଃ। ପରିଖାଶ୍ଚାପି କୌରଵ୍ଯ କୀଲୈଃ ସୁନିଚିତାଃ କୃତାଃ
ସମସ୍ତ ସେତୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଆଯାଇଥିଲା, ନୌକା ଚଳାଣ ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଖାଇଁ ମଜବୁତ କଠି ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲା, ହେ କୌରବ।
ଉଦପାନାଃ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଥୈଵାପ୍ଯମ୍ବରୀଷକାଃ। ସମନ୍ତାତ୍କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ଚ କାରିତା ଵିଷମା ଚ ଭୂଃ। `ସଂକ୍ରମା ଭେଦିତାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାକାରାଶ୍ଚ ନଵୀକୃତାଃ
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୁଆଁ ଓ ଜଳାଶୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରୀରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଭୂମିକୁ ଅସମତଳ କରାଯାଇଥିଲା; ସମସ୍ତ ସେତୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରାଚୀର ନବୀକୃତ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଵିଷମଂ ଦୁର୍ଗଂ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଚ ସୁରକ୍ଷିତମ୍। ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଚାଯୁଧୋପେତଂ ଵିଶେଷେଣ ତଦାଽନଘ
ସ୍ୱଭାବତଃ ଏହି ଦୁର୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା, ସ୍ୱଭାବତଃ ଏହା ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା, ବିଶେଷତଃ ସେହି ସମୟରେ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ସୁରକ୍ଷିତଂ ସୁଗୁପ୍ତଂ ଚ ସର୍ଵାଯୁଧସମନ୍ଵିତମ୍। ତତ୍ପୁରଂ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଥେନ୍ଦ୍ରଭଵନଂ ତଥା
ସେହି ସହରଟି ଭଲ ଭାବରେ ରକ୍ଷିତ, ସୁସଂଗଠିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା; ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନ ଚାମୁଦ୍ରୋଽଭିନିର୍ଯାତି ନ ଚାମୁଦ୍ରଃ ପ୍ରଵେଶ୍ଯତେ। ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକପୁରେ ରାଜଂସ୍ତଦା ସୌଭସମାଗମେ
ସେହି ସମୟରେ, ସଉଭ ଆସିଲାବେଳେ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କ ସହରରୁ କୌଣସି ବାହାର ଲୋକ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରୁନଥିଲେ, ନାହିଁ କୌଣସି ବାହାର ଲୋକ ବାହାରକୁ ଯାଇପାରୁଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ଅନୁରଧ୍ଯାସୁ ସର୍ଵାସୁ ଚତ୍ଵରେଷୁ ଚ କୌରଵ। ବଲଂ ବଭୂଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭୂତଗଜଵାଜିମତ୍
ହେ କୌରବ, ସମସ୍ତ ଚଉକ ଓ ରାସ୍ତା ମୁହାଁରେ ରାଜାଙ୍କ ସେନା ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ବହୁତ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଥିଲେ।
ଦତ୍ତଵେତନଭକ୍ତଂ ଚ ଦତ୍ତାଯୁଧପରିଚ୍ଛଦମ୍। କୃତୋପଧାନଂ ଚ ତଦା ବଲମାସୀଦ୍ଵିଶାଂପତେ
ସେ ସେନାକୁ ତାଙ୍କର ଦରମା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଉପକରଣ ମଧ୍ୟ ମିଳିଥିଲା, ଶୋଇବା ପାଇଁ ବିଛାନା ମଧ୍ୟ ତିଆରି ଥିଲା।
ନ କୃପ୍ଯଵେତନୀ କଶ୍ଚିନ୍ନ ଚାତିକ୍ରାନ୍ତଵେତନୀ। ନାନୁଗ୍ରହଭୃତଃ କଶ୍ଚିନ୍ନ ଚାଦୃଷ୍ଟପରାକ୍ରମଃ
କେହି ଦରମା ବଞ୍ଚିଥିଲେ ନାହିଁ, କେହି ଅଧିକ ଦରମା ମଧ୍ୟ ପାଇନଥିଲେ। କେହି ଅତିରିକ୍ତ ମେହେରବାନି ମଧ୍ୟ ନ ପାଇଥିଲେ, କେହି ଅପରୀକ୍ଷିତ ବୀରତା ଥିଲେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସୁଵିହିତା ରାଜନ୍ଦ୍ଵାରକା ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ। ଆହୁକେନ ସୁଗୁପ୍ତା ଚ ରାଜ୍ଞା ରାଜୀଵଲୋଚନ
ଏଭଳି ଭଲଭାବେ ପାଳିତ ଥିଲା ଦ୍ୱାରକା, ରାଜା ଆହୁକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦାର ଦାନ ଓ ସୁରକ୍ଷା ମିଳୁଥିଲା।
ତାଂ ତୂପଯାତୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସାଲ୍ଵଃ ସୌଭପତିସ୍ତଦା। ପ୍ରଭୂତନରନାଗେନ ବଲେନୋପଵିଵେଶ ହ
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସାଲ୍ବ ନାମକ ସୌଭପତି ବହୁତ ଲୋକ ଓ ହାତୀ ସହିତ ଆସି ଶିବିର କରିଲେ।
ସମେ ନିଵିଷ୍ଟାଂ ସା ସେନା ପ୍ରଭୂତସଲିଲାଶଯେ। ଚତୁରଙ୍ଗବଲୋପେତା ସାଲ୍ଵରାଜାଭିପାଲିତା
ସେ ସେନା ସମତଳ ଭୂମିରେ, ପ୍ରଚୁର ପାଣି ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଦଳ ସହିତ, ସାଲ୍ବ ରାଜାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିଲା।
ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ଶ୍ମଶାନାନି ଦେଵତାଯତନାନି ଚ। ଵଲ୍ମୀକାଂଶ୍ଚୈଵ ଚୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସଂନିଵିଷ୍ଟମଭୂଦ୍ବଲମ୍
ଶ୍ମଶାନ, ଦେବସ୍ଥାନ, ପିଲାମାଟି ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ସେ ସେନା ଶିବିର ଲଗାଯାଇଥିଲା।
ଅନୀକାନାଂ ଵିଭାଗେନ ପନ୍ଥାନଃ ସୁକୃତାସ୍ତଥା। ପ୍ରଥମା ନଵମାଶ୍ଚୈଵ ସାଲ୍ଵସ୍ଯ ଶିବିରେ ନୃପ
ବିଭିନ୍ନ ଦଳକୁ ଭାଗ କରି, ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା; ସାଲ୍ବଙ୍କ ଶିବିରରେ ଆଗ ଓ ପଛ ଦୁଇଁଟି ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ।
ସର୍ଵାଯୁଧସମୋପେତଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍। ରଥନାଗାଶ୍ଵକଲିଲଂ ପଦାତିଜନସଂକୁଲମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଥିଲା, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ଲୋକେ ଭିଡ଼ିଥିଲେ।
ତୁଷ୍ଟପୁଷ୍ଟବଲୋପେତଂ ଵୀରଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତମ୍। ଵିଚିତ୍ରଧ୍ଵଜସନ୍ନାହଂ ଵିଚିତ୍ରରଥକାର୍ମୁକମ୍
ସେ ସେନା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସୁସ୍ଥ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ବୀରତାର ଚିହ୍ନ ସହିତ, ରଙ୍ଗିନ ପତାକା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରଥ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଥିଲା।
ସଂନିଵେଶ୍ଯ ଚ କୌରଵ୍ଯ ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ନରର୍ଷଭ। ଅଭିସାରଯାମାସ ତଦା ଵେଗୈନ ପତଗେନ୍ଦ୍ରଵତ୍
ଏଭଳି ଦ୍ୱାରକାରେ ସେନାକୁ ଶିବିର କରି, ହେ କୌରବ, ସେ ପଛରୁ ବଡ଼ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ଯେପରି ଚିଲିକା ରାଜା।
ତଦାପତନ୍ତଂ ସଂଦୃଶ୍ଯ ବଲଂ ସାଲ୍ଵପତେସ୍ତଦା। ନିର୍ଯାଯ ଯୋଧଯାମାସୁଃ କୁମାରା ଵୃଷ୍ଣିନନ୍ଦନାଃ
ସାଲ୍ବଙ୍କ ସେନା ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ କୁମାରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ।
ଅସହନ୍ତୋଽଭିଯାନଂ ତତ୍ସାଲ୍ଵରାଜସ୍ଯ କୌରଵ। ଚାରୁଦେଷ୍ଣଶ୍ଚ ସାମ୍ବଶ୍ଚ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ରମହାରଥଃ
ସାଲ୍ବ ରାଜାଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହେ କୌରବ, ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ସାମ୍ବ ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ହୋଇ ବାହାରିଲେ।
ତେ ରଥୈର୍ଦଂଶିତାଃ ସର୍ଵେଵିଚିତ୍ରାଭରଣଧ୍ଵଜାଃ। ସଂସକ୍ତାଃ ସାଲ୍ଵରାଜସ୍ଯ ବହୁଭିର୍ଯୋଧପୁଙ୍ଗଵୈଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ରଙ୍ଗିନ ଆଭୂଷଣ ଓ ପତାକା ପିନ୍ଧି, ସାଲ୍ବ ରାଜାଙ୍କ ବହୁତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା କାର୍ମୁକଂ ସାମ୍ବଃ ସାଲ୍ଵସ୍ଯ ସଚିଵଂ ରଣେ। ଯୀଧଯାମାସ ସଂହୃଷ୍ଟଃ କ୍ଷେମଧୂର୍ତିଂ ଚମୂପତିମ୍
ସାମ୍ବ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ଖୁସିରେ ସାଲ୍ବଙ୍କ ସେନାପତି କ୍ଷେମଧୂର୍ତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ତସ୍ଯ ବାଣମଯଂ ଵର୍ଷଂ ଜାମ୍ବଵତ୍ଯାଃ ସୁତୋ ମହତ୍। ମୁମୋଚ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଥାଵର୍ଷଂ ସହସ୍ରଦୃକ୍
ଯାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅ ସେତେବେଳେ ବଡ଼ ତୀର ବର୍ଷା କ୍ଷେମଧୂର୍ତି ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତା ବର୍ଷା କରନ୍ତି।