ଚିରଜୀଵୀ ନୃପଃ ସୋଽପି ପ୍ରସାଦାତ୍ପଦ୍ମଜନ୍ମନଃ।' ତତୋ ଵୃଷ୍ଣିପ୍ରଵୀରାଂସ୍ତାନ୍ବାଲାନ୍ହତ୍ଵା ବହୂଂସ୍ତଦା। ପୁରୋଦ୍ଯାନାନି ସର୍ଵାଣି ଭେଦଯାମାସ ଦୁର୍ଭତିଃ
ପଦ୍ମଯୋନିଙ୍କର କୃପାରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୋଇଥିବା ସେ ରାଜା, ଏବେ ବହୁତ ଭୃଷଣ୍ଣୀ ଯୁବକ ନାୟକମାନେକୁ ମାରିଦେଲା ଏବଂ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପୁରବାଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା।
ଉକ୍ତଵାଂଶ୍ଚ ମହାବାହୋ କ୍ଵାସୌ ଵୃଷ୍ଣିକୁଲାଧମଃ। ଵାସୁଦେଵଃ ସ ମନ୍ଦାତ୍ମା ଵସୁଦେଵସୁତୋ ଗତଃ
ସେ ବଡ଼ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କଲା— 'କେଉଁଠି ଅଛି ସେ ଭୃଷଣ୍ଣୀ ବଂଶର ଅଧମ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ବାସୁଦେବ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ କେଉଁଠି ଗଲା?'
ତସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥିନୋ ଦର୍ପଂ ଯୁଦ୍ଧେନାଶଯିତାଽସ୍ମ୍ଯହମ୍। ଆନର୍ତାଃ ସତ୍ଯମାଖ୍ଯାତ ତତ୍ର ଗନ୍ତାଽସ୍ମି ଯତ୍ର ସଃ
'ସେ ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହାଁଉଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି। ଏ ଆନର୍ତ୍ତମାନେ, ସତ୍ୟ କହ, ସେ କେଉଁଠି ଅଛି—ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି।'
ତଂ ହତ୍ଵା ଵିନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ କଂସକେଶିନିଷୂଦନମ୍। ଅହତ୍ଵା ନ ନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ସତ୍ଯେନାଯୁଧମାଲଭେ
'କଂସ ଓ କେଶୀଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ତାକୁ ମୁଁ ମାରିବି, ତାପରେ ଫେରିବି; ମାରିନଥିଲେ ମୁଁ କେବେ ଫେରିବିନି—ସତ୍ୟ କହି ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ର ଧରୁଛି।'
କ୍ଵାସୌ କ୍ଵାସାଵିତି ପୁନସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ପ୍ରଧାଵତି। ମଯା ସହ ରଣେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ କାଙ୍କ୍ଷମାଣଃ ସ ସୌଭରାଟ୍
ସେ ସୌଭରାଜ୍ୟ ମାଳିକ, ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଶା କରି, ପୁଣିପୁଣି 'କେଉଁଠି ଅଛି? କେଉଁଠି ଅଛି?' ବୋଲି ଏଠା ସେଠା ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଅଦ୍ଯତଂ ପାପକର୍ମାଣଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ଵିଶ୍ଵାସଘାତିନମ୍। ଶିଶୁପାଲଵଧାମର୍ଷାଦ୍ଗମଯିଷ୍ଯେ ଯମକ୍ଷଯମ୍
'ଆଜି ମୁଁ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ରୋଷରେ, ସେ ପାପୀ, ଛୋଟ ମନ୍ଦ ଓ ବିଶ୍ୱାସଘାତକକୁ ଯମର ଘରକୁ ପଠାଇଦେବି।'
ମମ ପାପସ୍ଵଭାଵେନ ଭ୍ରାତା ଯେନ ନିପାତିତଃ। ଶିଶୁପାଲୋ ମହୀପାଲସ୍ତଂ ଵଧିଷ୍ଯେ ମହୀତଲେ
'ମୋ ଭାଇ ଶିଶୁପାଳ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ମରିଗଲେ, ଏହି ଭୂମିରେ ମୁଁ ତାକୁ ମାରିଦେବି।'
ଭ୍ରାତା ବାଲଶ୍ଚ ରାଜା ଚ ନ ଚ ସଂଗ୍ରାମକୋଵିଦଃ। ପ୍ରମତ୍ତଶ୍ଚ ହତୋ ଵୀରସ୍ତଂ ହନିଷ୍ଯେ ଜନାର୍ଦନମ୍
'ମୋ ଭାଇ ଏକ ଶିଶୁ, ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନଭିଜ୍ଞ ଏବଂ ଅସାବଧାନ ଥିଲେ—ସେ ନାୟକ ମରିଗଲେ; ମୁଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।'
ଏକମାଦି ମହାରାଜ ଵିଲପ୍ଯଦିଵମାସ୍ଥିତଃ। କାମଗେନ ସ ସୌଭେନ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ମାଂ କୁରୁନନ୍ଦନ
ଏଭଳି ଏକାକି ଦୁଃଖ କରି, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସୌଭ ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ମୋତେ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ହେ କୁରୁବଂଶର ଗର୍ବ।
ତମଶ୍ରୌଷମହଂ ଗତ୍ଵା ଯଥା ଵୃତ୍ତଃ ସ ଦୁର୍ମତିଃ। ମଯି କୌରଵ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ମାର୍ତିକାଵତକୋ ନୃପଃ
ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି, ହେ କୌରବ, ଯେଉଁବେଳେ ମୁଁ ନଥିଲି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ମାର୍ତ୍ତିକାବତ ରାଜା କେମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ତତୋଽହମପି କୌରଵ୍ଯ ରୋଷଵ୍ଯାକୁଲଲୋଚନଃ। ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ରାଜନ୍ଵଧାଯାସ୍ଯ ମନୋ ଦଧେ
ତାପରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ହେ କୌରବ, କ୍ରୋଧରେ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇ, ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲି, ହେ ରାଜା, ତାକୁ ମାରିବି।
ଆନର୍ତେଷୁ ଵିମର୍ଦଂ ଚ କ୍ଷେପଂ ଚାତ୍ମନି କୌରଵ। ପ୍ରଵୃଦ୍ଧମଵଲେପଂ ଚ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମଣଃ
ମୁଁ ଚିନ୍ତା କଲି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକ ଆନର୍ତ୍ତମାନେ ଉପରେ ଯେଉଁ ହିଂସା କଲା, ମୋତେ ଯେଉଁ ଅପମାନ କଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଛି।
ତତଃ ସୌଭଵଧାଯାହଂ ପ୍ରତସ୍ଥେ ପୃଥିଵୀପତେ। ସ ମଯା ସାଗରାଵର୍ତେ ଦୃଷ୍ଟ ଆସୀତ୍ପରୀପ୍ସତା
ତାପରେ, ହେ ପୃଥିବୀପତି, ମୁଁ ସୌଭକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲି; ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତାକୁ ଦେଖିଲି, ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି।
ତତଃ ପ୍ରଧ୍ମାପ୍ଯ ଜଲଜଂ ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯମହେ ନୃପ। ଆହୂଯ ସାଲ୍ଵଂ ସମରେ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମଵସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ମୁଁ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଶାଲ୍ବଙ୍କୁ ଡାକିଲି ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲି।
ତନ୍ମୁହୂର୍ତମଭୂଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତତ୍ର ମେ ଦାନଵୈଃ ସହ। ଶଵୀଭୂତାଶ୍ଚ ମେ ସର୍ଵେ ଭୂତଲେ ଚ ନିପାତିତାଃ
ସେଠାରେ ମୋ ଏବଂ ଦାନବମାନେ ସହିତ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଏତତ୍କାର୍ଯଂ ମହାବାହୋ ଯେନାହଂ ନାଗମଂ ତଦା। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ହାସ୍ତିନପୁରେ ଦ୍ଯୂତଂ ଚାଵିନଯୋତ୍ଥିତମ୍। ଦ୍ରୁତମାଗତଵାନ୍ଯୁଷ୍ମାନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମଃ ସୁଦୁଃଖିତାନ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ବଳଶାଳୀ, ମୁଁ ସେତେବେଳେ ଆସିପାରିଲିନି; କାରଣ ମୁଁ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଦ୍ୟୂତ ଓ ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅପମାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ତୁମେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅଛ, ଦେଖିବାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିଥିଲି।
ଵାସୁଦେଵ ମହାବାହୋ ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମତେ। ସୌଭସ୍ଯ ଵଧମାଚକ୍ଷ୍ଵ ନ ହି ତୃଷ୍ଯାମି କଥ୍ଯତଃ
ହେ ବାସୁଦେବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସଉଭ ନାଶ ଘଟିଥିବା ଘଟଣାଟିକୁ ଏକଦମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହ, କାରଣ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାରେ ମୋର କେବେ ଅଳସ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାବାହୌ ମଯା ଶ୍ରୌତଶ୍ରଵଂ ନୃପ। ଉପାଯାଦ୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଲ୍ଵୋ ଦ୍ଵାରଵତୀଂ ପୁରୀମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ହେ ରାଜା, ସାଲ୍ବ ନାମକ ଭାରତବଂଶୀ, କିଛି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାରାବତୀ ପୁରୀକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅରୁଣତ୍ତାଂ ସୁଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ସର୍ଵତଃ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ। ସାଲ୍ଵୋ ଵୈହାଯସଂ ଚାପି ତତ୍ପୁରଂ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଧିଷ୍ଠିତଃ
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ସାଲ୍ବ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସେହି ସହରକୁ ଅଘାତ କଲେ, ହେ ପାଣ୍ଡୁସୁତ, ଏବଂ ନିଜର ବିମାନପୁରୀକୁ ଏକ ସୁସଂଖଳିତ ଭାବରେ ରଖିଲେ।
ତତ୍ରସ୍ଥୋଽଥ ମହୀପାଲୋ ଯୋଧଯାମାସ ତାଂ ପୁରୀମ୍। ଅଭିସାରେଣ ସର୍ଵେଣ ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ତାପରେ ସେହି ରାଜା ସେଠାରେ ରୁହି, ସହରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସେନା ଏଗିଯାଇ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ପୁରୀ ସମନ୍ତାଦ୍ଵିହିତା ସପତାକା ସତୋରଣା। ସଚକ୍ରା ସହୁଡା ଚୈଵ ସଯନ୍ତ୍ରଖନକା ତଥା
ସହରଟି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗ ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଝଣ୍ଡା ଓ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ, ଚକ୍ର, କୋଟ, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଖନନ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା।
ସୋପଶଲ୍ଯପ୍ରତୋଲୀକା ସାଟ୍ଟାଟ୍ଟାଲକଗୋପୁରା। ସଚକ୍ରଗ୍ରହିଣୀ ଚୈଵ ସୋଲ୍କାଲାତାଵପୋଥିକା
ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ ଦେଉଳ, ମୁଖ୍ୟ ସଡ଼କ, ମାଚା ଓ ଗୋପୁର ଥିଲା; ଚକ୍ର ଧରିବା ଯନ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଆକ୍ରମଣ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା ଉପକରଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ସୋଷ୍ଟିକା ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଭେରୀପଣଵାନକା। ସତୋମରାଙ୍କୁଶା ରାଜନ୍ସଶତଘ୍ନୀକଲାଙ୍ଗଲା
ଏଠି ରହିଥିଲା ଦଣ୍ଡ, ଢୋଳ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ, ବଣ୍ଡ ଓ ଅଙ୍କୁଶ, ଶତାଘାତୀ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ହାଳ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସଭୁଶୁଣ୍ଡ୍ଯଶ୍ମଗୁଡକା ସାଯୁଧା ସପରଶ୍ଵଧା। ଲୋହଚର୍ମଵତୀ ଚାପି ସାଗ୍ନିଃ ସଗୁଡଶୃଙ୍ଗିକା। ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ ଵିଧିନା ସୁଯୁକ୍ତା ଭରତର୍ଷଭ
ଏଠି ପାଥର ଭାଙ୍ଗିବା ଯନ୍ତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର-ପରଶୁ, ଲୋହା ଚାମରା ଧାରଣ କରାଯାଇଥିଲା, ଅଗ୍ନି ଓ ଶୃଙ୍ଗି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା; ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଭାବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ରଥୈରନେକୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଗଦସାମ୍ବୋଦ୍ଧଵାଦିଭିଃ। ପୁରୁଷୈଃ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ସମର୍ଥୈଃ ପ୍ରତିଵାରଣେ
ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରଥ, ଗଦା ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରର ଅସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଥିଲେ, ହେ କୁରୁଶାର୍ଦ୍ୱଳ।
ଅତିଖ୍ଯାତକୁଲୈର୍ଵୀରୈର୍ଦୃଷ୍ଟଵୀର୍ଯୈଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ମଧ୍ଯମେନ ଚ ଗୁଲ୍ମେନ ରକ୍ଷିଭିଃ ସା ସୁରକ୍ଷିତା। ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ତଗୁଲ୍ମୈଶ୍ଚ ତଥା ହଯୈଶ୍ଚ ସପତାକିଭିଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରମାଣିତ ସୂର୍ବିର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁଳର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ମଧ୍ୟମ ଶକ୍ତିର ରକ୍ଷୀ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଦଳ ଓ ଝଣ୍ଡାଧାରୀ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ସହରଟି ଭଲ ଭାବରେ ରକ୍ଷିତ ଥିଲା।
ଆଘୋଷିତଂ ଚ ନଗରେ ନ ପାତଵ୍ଯା ସୁରେତି ଵୈ। ପ୍ରମାଦଂ ପରିରକ୍ଷଦ୍ଭିରୁଗ୍ରସେନୋଦ୍ଧଵାଦିଭିଃ
ସହରରେ ଘୋଷଣା ହେଲା: 'କିଛି ଅବହେଳା କରିବା ଯିଏ ନୁହେଁ', ଏହି ଦେଖିବାକୁ ଉଗ୍ରସେନ, ଉଦ୍ଧବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସତର୍କ ରହିଥିଲେ।
ପ୍ରମତ୍ତେଷ୍ଵଭିଘାତଂ ହି କୁର୍ଯାତ୍ସାଲ୍ଵୋ ନରାଧିପଃ। ଇତି କୃତ୍ଵାଽପ୍ରମତ୍ତାସ୍ତେ ସର୍ଵେଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ଯଦି କେହି ଅସାବଧାନ ହେଉଥିଲେ, ସେହି ସମୟରେ ସାଲ୍ବ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ସତର୍କ ଓ ସଚେତନ ରହିଥିଲେ।
ଆନର୍ତାଶ୍ଚ ତଥା ସର୍ଵେ ନଟନର୍ତକଗାଯକାଃ। ବହିର୍ନିର୍ଵାସିତାଃ ସର୍ଵେ ରକ୍ଷଦ୍ଭିର୍ଵିତ୍ତସଂଚଯମ୍
ସମସ୍ତ ଆନର୍ତ୍ତ ଏବଂ ନୃତ୍ୟକାର, ନାଟକୀ ଓ ଗାୟକମାନେ ସହରରୁ ବାହାରକୁ ନିକାଳାଯିଥିଲେ; ରକ୍ଷୀମାନେ ଧନଭଣ୍ଡାରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଥିଲେ।
ସଂକ୍ରମା ଭେଦିତାଃ ସର୍ଵେ ନାଵଶ୍ଚ ପ୍ରତିଷେଧିତାଃ। ପରିଖାଶ୍ଚାପି କୌରଵ୍ଯ କୀଲୈଃ ସୁନିଚିତାଃ କୃତାଃ
ସମସ୍ତ ସେତୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଆଯାଇଥିଲା, ନୌକା ଚଳାଣ ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଖାଇଁ ମଜବୁତ କଠି ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲା, ହେ କୌରବ।