ପୁତ୍ରାଣାଂ ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଵନ୍ନିମିତ୍ତମିତି ପ୍ରଭୋ। ତତ୍ରାଚକ୍ଷମହଂ ଦୋଷାନ୍ଯୈର୍ଭଵାନ୍ଵ୍ଯତିରୋପିତଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଏହି ସବୁ ଦୁଷ୍ୟମାନ କାରଣ ତୁମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମ ଉପରେ ଦୋଷ ଲଗାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି।
ଵୀରସେନସୁତୋ ଯୈସ୍ତୁ ରାଜ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭ୍ରଂଶିତଃ ପୁରା। ଅତର୍କିତଵିନାଶଶ୍ଚ ଦେଵନେନ ଵିଶାଂପତେ
ଏହି ଲୋକମାନେ ଭଳି ଭାବେ ବୀରସେନଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସାତତ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରସଙ୍ଗସ୍ଯ ଵର୍ଣଯେଯଂ ଯଥାତଥମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣାର ପ୍ରବାହ କିପରି ଘଟିଲା, ମୁଁ ଏହାକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କହିବି।
ସ୍ତ୍ରିଯୋଽକ୍ଷା ମୃଗଯା ପାନମେତତ୍କାମସମୁତ୍ଥିତମ୍। ଦୁଃଖଂ ଚତୁଷ୍ଟଯ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯୈର୍ନରୋ ଭ୍ରଶ୍ଯତେ ଶ୍ରିଯଃ
ସ୍ତ୍ରୀ, ଦାୟିଁ, ଶିକାର ଓ ମଦ୍ୟପାନ—ଏହି ଚାରିଟି ଆସକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏକ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ହରାଇଦିଏ।
ତତ୍ରସର୍ଵତ୍ରଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ମନ୍ଯନ୍ତେ ଶାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦାଃ। ଵିଶେଷତଶ୍ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଯୂତେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ତଦ୍ଵିଦଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଷୟରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ କଣ କହିବା ଉଚିତ୍, ତାହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି; ତଥାପି, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଶେଷ କରି ଦାୟିଁକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।
ଏକାହାଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯନାଶୋଽତ୍ର ଧ୍ରୁଵଂ ଵ୍ଯସନମେଵ ଚ। ଅଭୁକ୍ତନାଶଶ୍ଚାର୍ଥାନାଂ ଵାକ୍ପାରୁଷ୍ଯଂ ଚ କେଵଲମ୍
ଦାୟିଁ ଖେଳରେ, ଏକ ଦିନରେ ନିଶ୍ଚିତ ଧନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ କେବଳ ଦୁଃଖ ମିଳେ; ଅପଯୋଗ ହୋଇନଥିବା ଧନ ମଧ୍ୟ ହାରାଯାଏ, ଏବଂ କେବଳ କଠୋର କଥା ହୁଏ।
ଏତଚ୍ଚାନ୍ଯଚ୍ଚ କୌରଵ୍ଯ ପ୍ରସଙ୍ଗିକଟୁକୋଦଯମ୍। ଦ୍ଯୂତେ ବ୍ରୂଯାଂ ମହାବାହୋ ସମାସାଦ୍ଯାମ୍ବିକାସୁତମ୍
ହେ କୌରବ, ମୁଁ ଦାୟିଁ ଖେଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଢ଼ିଆ ଫଳ ବିଷୟରେ କହିବି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯିବାବେଳେ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଯଦି ମଯା ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଵଚନଂ ମମ। ଅନାମଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମଶ୍ଚ କୁରୂଣାଂ କୁରୁଵର୍ଦନ
ଯଦି ମୁଁ ଏପରି କହିଲେ, ସେ ମୋ କଥା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ତେବେ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଧର୍ମ ରହିବ, ହେ କୁରୁବଢ଼ିଆ।
ନ ଚେତ୍ସ ମମ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଗୃହ୍ଣୀଯାନ୍ମଧୁରଂ ଵଚଃ। ପଥ୍ଯଂ ଚ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଗୃହ୍ଣୀଯାଂ ବଲେନ ତମ୍
କିନ୍ତୁ, ହେ ରାଜା, ଯଦି ସେ ମୋର ମୃଦୁ ଓ ଉପକାରୀ କଥା ଗ୍ରହଣ କରିନାହାନ୍ତି, ହେ ଭାରତମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କରି ରୋକିବି।
ଅଥୈନମଵିନୀତେନ ସୁହୃଦୋ ନାମ ଦୁର୍ହୃଦଃ। ସଭାସଦୋଽନୁଵର୍ତେରଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଇନ୍ଯାଂ ଦୁରୋଦରାନ୍
ତେବେ, ତାଙ୍କର ଅନୁଶାସନ ନ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କର ଯେଉଁମାନେ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଶତ୍ରୁ; ମୁଁ ସଭାରେ ଏମିତି ସହଚରମାନେ ଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଦୂରେଇଦେବି ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେକୁ ବି ଅଲଗା କରିଦେବି।
ଅସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ତୁ କୌରଵ୍ଯ ମମାନର୍ତେଷ୍ଵଭୂତ୍ତଦା। ଯେନେଦଂ ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାଜ୍ଞା ଭଵନ୍ତୋ ଦ୍ଯୂତକାରିତମ୍
ହେ କୌରବ, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ଏହି ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ଉପସ୍ଥିତ ନଥିଲି, ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନମାନେ, ତୁମେମାନେ ଦାୟିଁ ଖେଳ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛ।
ସୋହମେତ୍ଯ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ଵାରକାଂ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ। ଅଶ୍ରୌଷଂ ତ୍ଵାଂ ଵ୍ଯସନିନଂ ଯୁଯୁଧାନାଦ୍ଯଥାତଥମ୍
ସେହିପାଇଁ, ହେ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସି, ହେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ଯୁୟୁଧାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛ ବୋଲି ଯଥାଯଥ ଶୁଣିଥିଲି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ଚାହଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ରମାନସଃ। ତୂର୍ଣମଭ୍ଯାଗତୋସ୍ମିତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋ ଵିଶଂପତେ
ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ସହିତ, ମୋ ମନ ବହୁତ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଗଲା; ଏହିପାଇଁ ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଦ୍ରୁତ ଆସିଛି, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାୟକ।
ଅହୋ କୃଚ୍ଛ୍ରମନୁପ୍ରାପ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ମ ଭରତର୍ଷଭ। ସୋଽହଂ ତ୍ଵାଂ ଵ୍ଯସନେ ମଗ୍ନଂ ପଶ୍ଯାମି ସହ ସୋଦରୈଃ
ହାଏ, ହେ ଭାରତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛ; ଏହିପରି ଦେଖୁଛି ଯେ, ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇମାନେ ବିପଦରେ ଡୁବିଛ।
ଅସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ କଥଂ କୃଷ୍ଣ ତଵାସୀଦ୍ଵୃଷ୍ଣିନନ୍ଦନ। କ୍ଵ ଚାସୀଦ୍ଵିପ୍ରଵାସସ୍ତେ କିଂଚାକାର୍ଷୀଃ ପ୍ରଵାସତଃ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ଆନନ୍ଦ, କିପରି ତୁମେ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ନଥିଲ? କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରବାସରେ ରହିବା ସମୟରେ କଣ କଲେ?
ସାଲ୍ଵସ୍ଯ ନଗରଂ ସୌଭଂ ଗତୋଽହଂ ଭରତର୍ଷଭ। ନିହନ୍ତୁଂ କୌରଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ର ମେ ଶୃଣୁ କାରଣମ୍
ହେ ଭାରତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଶାଲ୍ବଙ୍କ ସଉଭ ନାମକ ନଗରକୁ ଗଲିଥିଲି, ହେ କୌରବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ; ଏହାର କାରଣ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
ମହାତେଜା ମହାଂଵାହୁର୍ଯଃ ସ ରାଜା ମହାଯଶାଃ। ଦମଘୋଷାତ୍ମଜୋ ଵୀରଃ ଶିଶୁପାଲୋ ମଯା ହତଃ
ଯିଏ ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ଦମଘୋଷଙ୍କ ପୁଅ ଶିଶୁପାଳ, ସେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞେ ତେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜସୂଯେଽର୍ହଣାଂ ପ୍ରତି। ସ ରୋଷଵଶମାପନ୍ନୋ ନାମୃଷ୍ଯତ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍
ହେ ଭାରତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ରୋଷରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ନିହତଂ ସାଲ୍ଵସ୍ତୀଵ୍ରରୋଷସମନ୍ଵିତଃ। ଉପାଯାଦ୍ଦ୍ଵାରକାଂ ଶୂନ୍ଯାମିହସ୍ଥେ ମଯି ଭାରତ
ସେ ବିରୋଧୀ ମରିଗଲା ବୋଲି ଶାଲ୍ବ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଥିବାବେଳେ ଶୂନ୍ୟ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସିଲା, ହେ ଭାରତ।
ସ ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମକରୋଦ୍ବାଲକୈର୍ଵୃଷ୍ଣିପୁଙ୍ଗଵୈଃ। ନିଵୃତ୍ତଃ କାମଗଂ ସୌଭମାରୁହ୍ଯୈଵ ନୃଶଂସଵତ୍
ସେଠାରେ ଶାଲ୍ବ ଭୃଷଣ୍ଣୀ ଯୁବକମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲା, ତାପରେ ନିର୍ଦୟ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରି, ଇଚ୍ଛାମତେ ସୌଭ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଗଲା।
ଚିରଜୀଵୀ ନୃପଃ ସୋଽପି ପ୍ରସାଦାତ୍ପଦ୍ମଜନ୍ମନଃ।' ତତୋ ଵୃଷ୍ଣିପ୍ରଵୀରାଂସ୍ତାନ୍ବାଲାନ୍ହତ୍ଵା ବହୂଂସ୍ତଦା। ପୁରୋଦ୍ଯାନାନି ସର୍ଵାଣି ଭେଦଯାମାସ ଦୁର୍ଭତିଃ
ପଦ୍ମଯୋନିଙ୍କର କୃପାରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୋଇଥିବା ସେ ରାଜା, ଏବେ ବହୁତ ଭୃଷଣ୍ଣୀ ଯୁବକ ନାୟକମାନେକୁ ମାରିଦେଲା ଏବଂ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପୁରବାଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା।
ଉକ୍ତଵାଂଶ୍ଚ ମହାବାହୋ କ୍ଵାସୌ ଵୃଷ୍ଣିକୁଲାଧମଃ। ଵାସୁଦେଵଃ ସ ମନ୍ଦାତ୍ମା ଵସୁଦେଵସୁତୋ ଗତଃ
ସେ ବଡ଼ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କଲା— 'କେଉଁଠି ଅଛି ସେ ଭୃଷଣ୍ଣୀ ବଂଶର ଅଧମ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ବାସୁଦେବ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ କେଉଁଠି ଗଲା?'
ତସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥିନୋ ଦର୍ପଂ ଯୁଦ୍ଧେନାଶଯିତାଽସ୍ମ୍ଯହମ୍। ଆନର୍ତାଃ ସତ୍ଯମାଖ୍ଯାତ ତତ୍ର ଗନ୍ତାଽସ୍ମି ଯତ୍ର ସଃ
'ସେ ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହାଁଉଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି। ଏ ଆନର୍ତ୍ତମାନେ, ସତ୍ୟ କହ, ସେ କେଉଁଠି ଅଛି—ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି।'
ତଂ ହତ୍ଵା ଵିନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ କଂସକେଶିନିଷୂଦନମ୍। ଅହତ୍ଵା ନ ନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ସତ୍ଯେନାଯୁଧମାଲଭେ
'କଂସ ଓ କେଶୀଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ତାକୁ ମୁଁ ମାରିବି, ତାପରେ ଫେରିବି; ମାରିନଥିଲେ ମୁଁ କେବେ ଫେରିବିନି—ସତ୍ୟ କହି ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ର ଧରୁଛି।'
କ୍ଵାସୌ କ୍ଵାସାଵିତି ପୁନସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ପ୍ରଧାଵତି। ମଯା ସହ ରଣେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ କାଙ୍କ୍ଷମାଣଃ ସ ସୌଭରାଟ୍
ସେ ସୌଭରାଜ୍ୟ ମାଳିକ, ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଶା କରି, ପୁଣିପୁଣି 'କେଉଁଠି ଅଛି? କେଉଁଠି ଅଛି?' ବୋଲି ଏଠା ସେଠା ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଅଦ୍ଯତଂ ପାପକର୍ମାଣଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ଵିଶ୍ଵାସଘାତିନମ୍। ଶିଶୁପାଲଵଧାମର୍ଷାଦ୍ଗମଯିଷ୍ଯେ ଯମକ୍ଷଯମ୍
'ଆଜି ମୁଁ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ରୋଷରେ, ସେ ପାପୀ, ଛୋଟ ମନ୍ଦ ଓ ବିଶ୍ୱାସଘାତକକୁ ଯମର ଘରକୁ ପଠାଇଦେବି।'
ମମ ପାପସ୍ଵଭାଵେନ ଭ୍ରାତା ଯେନ ନିପାତିତଃ। ଶିଶୁପାଲୋ ମହୀପାଲସ୍ତଂ ଵଧିଷ୍ଯେ ମହୀତଲେ
'ମୋ ଭାଇ ଶିଶୁପାଳ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ମରିଗଲେ, ଏହି ଭୂମିରେ ମୁଁ ତାକୁ ମାରିଦେବି।'
ଭ୍ରାତା ବାଲଶ୍ଚ ରାଜା ଚ ନ ଚ ସଂଗ୍ରାମକୋଵିଦଃ। ପ୍ରମତ୍ତଶ୍ଚ ହତୋ ଵୀରସ୍ତଂ ହନିଷ୍ଯେ ଜନାର୍ଦନମ୍
'ମୋ ଭାଇ ଏକ ଶିଶୁ, ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନଭିଜ୍ଞ ଏବଂ ଅସାବଧାନ ଥିଲେ—ସେ ନାୟକ ମରିଗଲେ; ମୁଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।'
ଏକମାଦି ମହାରାଜ ଵିଲପ୍ଯଦିଵମାସ୍ଥିତଃ। କାମଗେନ ସ ସୌଭେନ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ମାଂ କୁରୁନନ୍ଦନ
ଏଭଳି ଏକାକି ଦୁଃଖ କରି, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସୌଭ ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ମୋତେ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ହେ କୁରୁବଂଶର ଗର୍ବ।
ତମଶ୍ରୌଷମହଂ ଗତ୍ଵା ଯଥା ଵୃତ୍ତଃ ସ ଦୁର୍ମତିଃ। ମଯି କୌରଵ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ମାର୍ତିକାଵତକୋ ନୃପଃ
ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି, ହେ କୌରବ, ଯେଉଁବେଳେ ମୁଁ ନଥିଲି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ମାର୍ତ୍ତିକାବତ ରାଜା କେମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।