ଅଥ ଭୀମୋଽଭ୍ଯୁଵାଚୈନାଂ ସାଭିମାନମିଦଂ ଵଚଃ। ନୋଦ୍ଵିଜେଯମହଂ ତସ୍ମାନ୍ନିହନିଷ୍ଯେଽହମାଗତମ୍
ତେବେ ଭୀମ ଗର୍ବରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସେଠାରେ କିଛି ଭୟ କରୁନାହିଁ; ସେ ଆସିଲେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।'
ତଯୋଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ସଂଜଲ୍ପମାଗଚ୍ଛଦ୍ରାକ୍ଷସାଧମଃ। ଭୀମରୂପୋ ମହାନାଦାନ୍ଵିସୃଜନ୍ଭୀମଦର୍ଶନଃ
ସେମାନଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଏଠାକୁ ଆସିଲା।
କେନ ସାର୍ଧଂ କଥଯସି ଆନଯୈନଂ ମମାନ୍ତିକମ୍। ହିଡିମ୍ବେ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମୋ ନ ଚିରଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
'ତୁମେ କାହା ସହ କଥାହେଉଛ? ହିଡିମ୍ବା, ତାଙ୍କୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣ। ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଖାଇଦେବୁ—ଦେରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ!'
ସା କୃପାସଂଗୃହୀତେନ ହୃଦଯେନ ମନସ୍ଵିନୀ। ନୈନମୈଚ୍ଛତ୍ତଦାକର୍ତୁମନୁକ୍ରୋଶାଦନିନ୍ଦିତା
କିନ୍ତୁ ସେ ମହାନ ହୃଦୟବନ୍ତି ଜଣେ ଜଣାନୀ, ଦୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଏହି କାମ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ଦୟାବଶତଃ ନିର୍ମଳା।
ସ ନାଦାନ୍ଵିନଦନ୍ଘୋରାନ୍ରାକ୍ଷସଃ ପୁରୁଷାଦକଃ। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ଵେଗେନ ଭୀମସେନଂ ତଦା କିଲ
ମନୁଷ୍ୟମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟାନକ ଚିତ୍କାର କରି ବେଗରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ।
ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵେଗେନ ମହତା ବଲୀ। ଅଗୃହ୍ଣାତ୍ପାଣିନା ପାଣିଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ରାକ୍ଷସଃ
ବଡ଼ ରୋଷ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ ରାକ୍ଷସ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଅତି ତେଜରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତାଙ୍କର ହାତକୁ ନିଜ ହାତରେ ଧରିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶଂ ଵଜ୍ରସଂହନନଂ ଦୃଢମ୍। ସଂହତ୍ଯ ଭୀମସେନାଯ ଵ୍ଯାକ୍ଷିପତ୍ସହସା କରମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି କଠିନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଢ଼ି ଥିବା ହାତରେ ରାକ୍ଷସ ଭୀମସେନଙ୍କ ହାତକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଚାପି ଧରିଲେ।
ଗୃହୀତଂ ପାଣିନା ପାଣିଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ରକ୍ଷସା। ନାମୃଷ୍ଯତ ମହାବାହୁସ୍ତତ୍ରାକ୍ରୁଦ୍ଧ୍ଯଦ୍ଵୃକୋଦରଃ
ରାକ୍ଷସ ଭୀମସେନଙ୍କ ହାତକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୃକୋଦର ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ଓ ସେଠାରେ ରୋଷିତ ହେଲେ।
ତଦାସୀତ୍ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଭୀମସେନହିଡିମ୍ବଯୋଃ। ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷୋର୍ଘୋରଂ ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ
ତାପରେ ଭୀମସେନ ଓ ହିଡିମ୍ବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଦୁହେଁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ଏହା ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଭୟାନକ ଥିଲା।
ଵିକ୍ରୀଡ୍ଯ ସୁଚିରଂ ଭୀମୋ ରାକ୍ଷସେନ ସହାନଘ। ନିଜଘାନ ମହାଵୀର୍ଯସ୍ତଂ ତଦା ନିର୍ବଲଂ ବଲୀ
ଭୀମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରାକ୍ଷସ ସହ ଖେଳିଲେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଶକ୍ତି ହୀନ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରବଳ ଭଳି ପ୍ରହାର କରି ମାରିଦେଲେ।
ହତ୍ଵା ହିଡିମ୍ବଂ ଭୀମୋଽଥ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ। ହିଡିମ୍ବାମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା ଯସ୍ଯାଂ ଜାତୋ ଘଟୋତ୍କଟଃ
ହିଡିମ୍ବଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ, ଭୀମ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ହିଡିମ୍ବାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖିଲେ, ଯାହାଠାରୁ ଘଟୋଟ୍କଚ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତତଃ ସଂପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ସର୍ଵେ ସହ ମାତ୍ରା ପରଂତପାଃ। ଏକଚକ୍ରାମଭିମୁଖାଃ ସଂଵୃତା ବ୍ରାହ୍ମଣଵ୍ରଜୈଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମାଆ ସହିତ ଏକଚକ୍ରା ଦିଗରେ ଦୃତ ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦଳ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ପ୍ରସ୍ଥାନେ ଵ୍ଯାସ ଏଷାଂ ଚ ମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରିଯହିତେ ରତଃ। ତତୋଽଗଚ୍ଛନ୍ନେକଚକ୍ରାଂ ପାଣଅଡଵାଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ
ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କର ଉପଦେଷ୍ଟା ହେଲେ, ଯିଏ ସଦା ତାଙ୍କର ଭଲ ଓ ପ୍ରେମରେ ଲାଗିଥିଲେ; ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏକଚକ୍ରାକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ରାପ୍ଯାସାଦଯାମାସୁର୍ବକଂ ନାମ ମହାବଲମ୍। ପୁରୁଷାଦଂ ପ୍ରତିଭଯଂ ହିଡିମ୍ବେନୈଵ ସଂମିତମ୍
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବକାନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ମନୁଷ୍ୟମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମିଳିଲେ, ଯିଏ ହିଡିମ୍ବଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ତଂ ଚାପି ଵିନିହତ୍ଯୋଗ୍ରଂ ଭୀମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ। ସହିତୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସର୍ଵୈର୍ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ପୁରଂ ଯଯୌ
ସେହି ଭୟଙ୍କର ବକାସୁରଙ୍କୁ ମାରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ସହରକୁ ଗଲେ।
ଲବ୍ଧାଽହମପି ତତ୍ରୈଵ ଵସତା ସଵ୍ଯସାଚିନା। ଯଥା ତ୍ଵଯା ଜିତା କୃଷ୍ଣରୁକ୍ମିଣୀ ଭୀଷ୍ମକାତ୍ମଜା
ସେଠାରେ ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ସହ ବସିଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜିତା ହେଲି, ଯେପରି ତୁମେ କୃଷ୍ଣା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ ଝିଅ ଭାବେ ଜିତିଥିଲେ।
ଏଵଂ ସୁଯୁଦ୍ଧେ ପାର୍ଥେନ ଜିତାଽହଂ ମଧୁସୂଦନ। ସ୍ଵଯଂଵରେ ମହତ୍କର୍ମ କୃତ୍ଵା ନ ସୁକରଂ ପରୈଃ
ଏଭଳି ଉତ୍ତମ ଯୁଦ୍ଧରେ, ପାର୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜିତା ହେଲି, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ସ୍ୱୟଂବରରେ ଏମିତି ଏକ ବଡ଼ କାମ କରାଗଲା, ଯାହା ଅନ୍ୟମାନେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ କ୍ଲେଶୈଃ ସୁବହୁଭିଃ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନା ସୁଦୁଃଖିତା। ନିଵସାମ୍ଯାର୍ଯଯା ହୀନା କୃଷ୍ଣ ଧୌମ୍ଯପୁରଃସୁରା
ଏଭଳି ଅନେକ କଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ହୀନ ହୋଇ, ମୁଁ କୃଷ୍ଣା ଓ ଧୌମ୍ୟଙ୍କୁ ଆଗୁଆ କରି ରହୁଛି।
ତ ଇମେ ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତା ଵୀର୍ଯେଣାଭ୍ଯଧିକାଃ ପରୈଃ। ନିହୀନୈଃ ପରିକ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତି ସମୁପେକ୍ଷନ୍ତି ମାଂ କଥଂ
ଏହି ସିଂହ ପରାକ୍ରମୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଶୌର୍ୟରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି ଓ ମୋତେ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି—ଏହିପରି କିପରି ସମ୍ଭବ?
ଏତାଦୃଶାନି ଦୁଃଖାନି ମହନ୍ତୀ ଦୁର୍ବଲୀଯସାମ୍। ଦୀର୍ଘକାଲଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତାଽସ୍ମି ପାପାନାଂ ପାପକର୍ମଣାମ୍
ଏଭଳି ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଦୁର୍ବଳମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ପାପୀ ଓ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘକାଳ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛି।
କୁଲେ ମହତିଜାତାଽସ୍ମି ଦିଵ୍ଯେନ ଵିଧିନା କିଲ। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପ୍ରିଯା ଭାର୍ଯା ସ୍ନୁଷା ପାଣ୍ଡୋର୍ମହାତ୍ମନଃ
ମୁଁ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଳରେ ଦିବ୍ୟ ଭାଗ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ସ୍ନୁଷା।
କେଶଗ୍ରହମନୁପ୍ରାପ୍ତା କା ନୁ ଜୀଵେତ ମାଦୃଶୀ। ପଞ୍ଚାନାମିନ୍ଦ୍ରକଲ୍ପାନାଂ ପ୍ରେକ୍ଷତାଂ ମଧୁସୂଦନ
ମୋ ପରି କିଏ, ଯାହାକୁ କେଶ ଧରି ଟାଣିଥିଲେ, ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପୁରୁଷ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ବଞ୍ଚିପାରିବ?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାରୁଦତ୍କୃଷ୍ଣା ମୁଖଂ ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ପାଣିନା। ପଦ୍ମକୋଶପ୍ରକାଶେନ ମୃଦୁନା ମୃଦୁଭାଷିଣୀ
ଏଭଳି କହି, କୃଷ୍ଣା ତାଙ୍କର ମୃଦୁ ଓ ପଦ୍ମକୋଶ ପରି ହାତରେ ମୁହଁ ଢାକି ଅଶ୍ରୁ ପକାଇଲେ, ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ସ୍ତନାଵପତିତୌ ପୀନୌ ସୁଜାତୌ ଶୁଭଲକ୍ଷଣୌ। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷତ ପାଞ୍ଚାଲୀ ଦୁଃଖଜୈରଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଭିଃ
ପାଞ୍ଚାଳୀ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଗୁଡିକ ତାଙ୍କର ଭଲ ଗଠିତ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ଉତ୍ତଳ ଛାତି ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।
ଚକ୍ଷୁଷୀ ପରିମାର୍ଜନ୍ତୀ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୀ ପୁନଃପୁନଃ। ବାଷ୍ପପୂର୍ଣେନ କଣଅଠେନ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଳାରେ ଆଖି ପୁଞ୍ଜି ମୁଛି, କ୍ରୋଧରେ ପାଞ୍ଚାଳୀ କଥା କହିଲେ।
ନୈଵ ମେ ପତଯଃ ସନ୍ତି ନ ପୁତ୍ରା ନ ଚ ବାନ୍ଧଵାଃ। ନ ଭ୍ରାତରୋ ନ ଚ ପିତା ନୈଵ ତ୍ଵଂ ମଧୁସୂଦନ
ମୋର କୌଣସି ସ୍ୱାମୀ ନାହିଁ, ପୁଅ ନାହିଁ, ବାନ୍ଧବ ନାହିଁ, ଭାଇ ନାହିଁ, ବାପା ନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମେ ମଧୁସୂଦନ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ।
ଯେ ମାଂ ଵିପ୍ରକୃତାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରୈରୁପେକ୍ଷଧ୍ଵଂ ଵିଶୋକଵତ୍। ନ ଚ ମେ ଶାମ୍ଯତେ ଦୁଃଖଂ କର୍ଣୋ ଯତ୍ପ୍ରାହସତ୍ତଦା
ଯେମାନେ ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ଦୁଃଖ କମାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ବିଶେଷକରି ସେ ସମୟରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ହସ ମୋତେ ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଛି।
ଚତୁର୍ଭିଃ କାରଣୈଃ କୃଷ୍ଣ ତ୍ଵଯା ରକ୍ଷ୍ଯାଽସ୍ମି ନିତ୍ଯଶଃ। ସଂବନ୍ଧାଦ୍ଗୌରଵାତ୍ସଖ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭୁତ୍ଵେନୈଵ କେଶଵ
ଚାରିଟି କାରଣରୁ, କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ସଦା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉଚିତ—ସମ୍ପର୍କ, ଆଦର, ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ତୁମର ଶକ୍ତି।
ଅଥ ତାମବ୍ରଵୀତ୍କୃଷ୍ଣସ୍ତସ୍ମିନ୍ଵୀରସମାଗମେ। ରୋଦିଷ୍ଯନ୍ତି ସ୍ତ୍ରିଯୋ ହ୍ଯେଵଂ ଯେଷାଂ କ୍ରୁଦ୍ଧାସି ନାମିନି
ସେ ସମୟରେ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଉପରେ ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ, ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରର ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ ଏଭଳି କାନ୍ଦିବେ।
ବୀଭତ୍ସୁଶରସଂଛନ୍ନାଞ୍ଶୋଣିତୌଘପରିପ୍ଲୁତାନ୍। ନିହତାନ୍ଵଲ୍ଲଭାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶଯାନାନ୍ଵସୁଧାତଲେ
ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀରରେ ଢାକାଯାଇ, ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଭିଜି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିବେ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ କାନ୍ଦିବେ।