ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵଂସ୍ତତ୍ର ଋତ୍ଵିଜୋଽସ୍ଯ ଭଵାମହେ। ଯଜ୍ଞଵିଘ୍ନଂ କରିଷ୍ଯାମୋ ଦକ୍ଷିଣା ଦୀଯତାମିତି
ଅନ୍ୟ କିଛି ସର୍ପମାନେ ସେଠାରେ କହିଲେ: ଆମେ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ପୁରୋହିତ ହେବା, ଯଜ୍ଞରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଚାହିଁବା।
ଵଶ୍ଯତାଂ ଚ ଗତୋଽସୌ ନଃ କରିଷ୍ଯତି ଯଥେପ୍ସିତମ୍। ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵଂସ୍ତତ୍ର ଜଲେ ପ୍ରକ୍ରୀଡିତଂ ନୃପମ୍
ସେ ଏବେ ଆମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଆମେ ଯେପରି ଚାହିଁବୁ ସେହିପରି କରିବେ। ଅନ୍ୟ କିଛି କହିଲେ: ଆମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଳରୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ଖେଳୁଛନ୍ତି, ଆଣିବା।
ଗୃହମାନୀଯ ବଧ୍ନୀମଃ କ୍ରତୁରେଵଂ ଭଵେନ୍ନ ସଃ। ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵଂସ୍ତତ୍ର ନାଗାଃ ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ
ଘରକୁ ଆଣି ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେବା, ଏହିପରି କଲେ ଯଜ୍ଞ ହେବ ନାହିଁ।
ଦଶାମସ୍ତଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଶୁ କୃତପେଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଛିନ୍ନଂ ମୂଲମନର୍ଥାନାଂ ମୃତେ ତସ୍ମିନ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ଅନ୍ୟ କିଛି ଜ୍ଞାନୀ ସର୍ପମାନେ କହିଲେ: ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଧରି କାମୁଡ଼ି ଦେବା, ଏହାରେ ସେ ମରିଗଲେ ଆମ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ମୂଳ କଟିଯିବ।
ଏଷା ନୋ ନୈଷ୍ଠିକୀ ବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵେଷାମୀକ୍ଷଣଶ୍ରଵଃ। ଅଥ ଯନ୍ମନ୍ଯସେ ରାଜନ୍ଦ୍ରୁତଂ ତତ୍ସଂଵିଧୀଯତାମ୍
ଏହା ହେଉଛି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ଶେଷ ନିଷ୍ପତ୍ତି, ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା ଓ ଶୁଣିବା ପରେ। ଏବେ, ରାଜା, ଆପଣ ଯାହା ଭଲ ଭାବନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର ତାହା କରାଯାଉ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମୁଦୈକ୍ଷନ୍ତ ଵାସୁକିଂ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମମ୍। ଵାସୁକିଶ୍ଚାପି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ତାନୁଵାଚ ଭୁଜଙ୍ଗମାନ୍
ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତେ ସର୍ପମାନେ ସର୍ପମୁକ୍ତି ବାସୁକିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବାସୁକି ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ସର୍ପମାନେକୁ କହିଲେ।
ନୈଷା ଵୋ ନୈଷ୍ଠିକୀ ବୁଦ୍ଧିର୍ମତା କର୍ତୁଂ ଭୁଜଙ୍ଗମାଃ। ସର୍ଵେଷାମେଵ ମେ ବୁଦ୍ଧିଃ ପନ୍ନଗାନାଂ ନ ରୋଚତେ
ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁଁ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଠିକ୍ ଭାବେ ମନେ କରୁନି, ସର୍ପମାନେ। ସମସ୍ତଙ୍କର ଯେଉଁ ଯୋଜନା, ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନି।
କିଂ ତତ୍ର ସଂଵିଧାତଵ୍ଯଂ ଭଵତାଂ ସ୍ଯାଦ୍ଧିତଂ ତୁ ଯତ୍। ଶ୍ରେଯଃ ପ୍ରସାଦନଂ ମନ୍ଯେ କଶ୍ଯପଶ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏଠାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଯାହା ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ? ମୁଁ ଭାବେ ଯେ, ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଜ୍ଞାତିଵର୍ଗସ୍ଯ ସୌହାର୍ଦାଦାତ୍ମନଶ୍ଚ ଭୁଜଙ୍ଗମାଃ। ନ ଚ ଜାନାତି ମେ ବୁଦ୍ଧିଃ କିଂଚିତ୍କର୍ତୁଂ ଵଚୋ ହିଵଃ
ଆମ ପରିବାର ଓ ନିଜ ପାଇଁ ମିତ୍ରତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ, ସର୍ପମାନେ, ମୋ ମନେ କିଛି କରିବାକୁ ଆସୁନାହିଁ, ଆପଣମାନେର କଥା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମନେ ରଖିପାରୁନି।
ମଯା ହୀଦଂ ଵିଧାତଵ୍ଯଂ ଭଵତାଂ ଯଦ୍ଧିତଂ ଭଵେତ୍। ଅନେନାହଂ ଭୃଶଂ ତପ୍ଯେ ଗୁଣଦୋଷୌ ମଦାଶ୍ରଯୌ
ମୋତେ ଏହି କଥା ଭାବିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଯାହା ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ। ମୋ ଉପରେ ଥିବା ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ।
ସର୍ପାଣାଂ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେଷାମିତି ଚେତି ଚ। ଵାସୁକେଶ୍ଚ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଏଲାପତ୍ରୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନେ ଓ ବାସୁକିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଏଳାପତ୍ର କହିଲେ:
ପ୍ରାଗେଵ ଦର୍ଶିତା ବୁଦ୍ଧିର୍ମଯୈଷା ଭୁଜଗୋତ୍ତମାଃ। ହେଯେତି ଯଦି ଵୋ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଵାପି ଚ ତଥା ପ୍ରଭୋ
ଏହି ଯୋଜନାକୁ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଦେଖାଇଥିଲି, ସର୍ପମୁକ୍ତି। ଯଦି ଆପଣମାନେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଭାବୁଛନ୍ତି, ତେବେ ତାହା ହେଉ।
ଅସ୍ତୁ କାମଂ ମଭାଦ୍ଯାପି ବୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ମରଣମାଗତା। ତାଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ପନ୍ନଗାଃ
ଯେପରି ଆପଣମାନେ ଚାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ହେଉ, ଯଦିଓ ଏହି ଯୋଜନା ପୁଣି ସ୍ମରଣକୁ ଆସିଛି। ସର୍ପମାନେ, ଏବେ ମୋ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ନ ସ ଯଜ୍ଞୋ ନ ଭଵିତା ନ ସ ରାଜା ତଥାଵିଧଃ। ଜନମେଜଯଃ ପାଣ୍ଡଵେଯୋ ଯତୋଽସ୍ମାକଂ ମହଦ୍ଭଯମ୍
ସେ ଯଜ୍ଞ ହେବ ନାହିଁ, ସେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏପରି ହେବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଜନମେଯୟ ପାଣ୍ଡବ, ଯାହାଠାରୁ ଆମର ବଡ଼ ଭୟ।
ଦୈଵେନୋପହତୋ ରାଜନ୍ଯୋ ଭଵେଦିହ ପୂରୁଷଃ। ସ ଦୈଵମେଵାଶ୍ରଯେତ ନାନ୍ଯତ୍ତତ୍ର ପରାଯଣମ୍
ଏଠାରେ ଯେତେବେଳେ ରାଜବଂଶୀ ଜଣେ ବିଧିର ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ଭାଗ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଦିଗରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।
ତଦିଦଂ ଚୈଵମସ୍ମାକଂ ଭଯଂ ପନ୍ନଗସତ୍ତମାଃ। ଦୈଵମେଵାଶ୍ରଯାମୋଽତ୍ର ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଚ ଵଚୋ ମମ
ସେହିପରି, ହେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ଭୟ ଆମ ପାଖରେ ଆସିଛି। ଏଠାରେ ଆମେ କେବଳ ଭାଗ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବେ ମୋର କଥା ଶୁଣ।
ଅହଂ ଶାପେ ସମୁତ୍ସୃଷ୍ଟେ ସମଶ୍ରୌଷଂ ଵଚସ୍ତଦା। ମାତୁରୁତ୍ସଙ୍ଗମାରୂଢୋ ଭଯାତ୍ପନ୍ନଗସତ୍ତମାଃ। ଦେଵାନାଂ ପନ୍ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଇତି ପ୍ରଭୋ
ଯେତେବେଳେ ଶାପ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ମୋ ମାଆଙ୍କ ଆଂକ ଉପରେ ଡରରେ ବସିଥିଲି, ଏବଂ ସେଇ କଥା ଶୁଣିଥିଲି। ଦେବତାମାନେ, ହେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ 'ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ' ବୋଲି ଡାକିଥିଲେ।
ଶାପଦୁଃଖାଗ୍ନିତପ୍ତାନାଂ ପନ୍ନଗାନାମନାମଯମ୍। କୃପଯା ପରଯାଽଽଵିଷ୍ଟାଃ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତୋ ଦିଵୌକସଃ
ଶାପର କଷ୍ଟର ଅଗ୍ନିରେ ପୀଡ଼ିତ ସର୍ପମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ବଡ଼ ଦୟାରେ ଭରିଯାଇ, ସେମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ।
କା ହି ଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରିଯାନ୍ପୁତ୍ରାଞ୍ଶପେଦେଵଂ ପିତାମହ। ଋତେ କଦ୍ରୂଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣରୂପାଂ ଦେଵଦେଵ ତଵାଗ୍ରତଃ
କେଉଁ ପିତା, ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ ମିଳିଲା ପରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇପାରିବେ, ହେ ପ୍ରପିତାମହ? ତୁମେ ଥିବା ସମ୍ମୁଖରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା କଦ୍ରୁ ଛାଡ଼ି କେହି ଏହିପରି କରିପାରିବେନି।
ତଥେତି ଚ ଵଚସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଯାପ୍ଯୁକ୍ତଂ ପିତାମହ। ଇଚ୍ଛାମ ଏତଦ୍ଵିଜ୍ଞାତୁଂ କାରଣଂ ଯନ୍ନ ଵାରିତା
ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପ୍ରପିତାମହ, ସେଠାରେ 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହିଥିଲ। ଆମେ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କାହିଁକି ତୁମେ ଏହାକୁ ବାରଣ କରିନଥିଲ।
ବହଵଃ ପନ୍ନଗାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣା ଘୋରରୂପା ଵିଷୋଲ୍ବଣାଃ। ପ୍ରଜାନାଂ ହିତକାମୋଽହଂ ନ ଚ ଵାରିତଵାଂସ୍ତଦା
ଅନେକ ସର୍ପ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ବିଷରେ ପ୍ରଚୁର। ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏହାକୁ ବାରଣ କରିନଥିଲି।
ଯେ ଦନ୍ଦଶୂକାଃ କ୍ଷୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ପାପାଚାରା ଵିଷୋଲ୍ବଣାଃ। ତେଷାଂ ଵିନାଶୋ ଭଵିତା ନ ତୁ ଯେ ଧର୍ମଚାରିଣଃ
ଯେଉଁ ସର୍ପମାନେ ଛୋଟ, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣର ଏବଂ ବିଷରେ ପ୍ରଚୁର, ସେମାନଙ୍କର ନାଶ ହେବ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ବଞ୍ଚିଯିବେ।
ଯନ୍ନିମିତ୍ତଂ ଚ ଭଵିତା ମୋକ୍ଷସ୍ତେଷାଂ ମହାଭଯାତ୍। ପନ୍ନଗାନାଂ ନିବୋଧଧ୍ଵଂ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ସମାଗତେ
ଯେଉଁ କାରଣରୁ ସର୍ପମାନେ ବଡ଼ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ, ସେଥିରେ କଣ ହେବ, ସେଥିକି ଆସିଲେ ଶୁଣ।
ଯାଯାଵରକୁଲେ ଧୀମାନ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାନୃଷିଃ। ଜରତ୍କାରୁରିତି ଖ୍ଯାତସ୍ତପସ୍ଵୀ ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଯେଉଁ ଯାତ୍ରାଶୀଳୀ ଗୋତ୍ରରେ ଏକ ମହାନ ଋଷି ଜନ୍ମ ନେବେ, ତାଙ୍କୁ ଜରତ୍କାରୁ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେବେ, ସେ ତପସ୍ଵୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟମରେ ନିପୁଣ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଜରତ୍କାରୋର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ତପୋଧନଃ। ଆସ୍ତୀକୋ ନାମ ଯଜ୍ଞଂ ସ ପ୍ରତିଷେତ୍ସ୍ଯତି ତଂ ତଦା। ତତ୍ର ମୋକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଭୁଜଗା ଯେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଧାର୍ମିକାଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ, ତପସ୍ଵୀ ଜରତ୍କାରୁ, ଆସ୍ତୀକ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ। ସେ ସମୟରେ ଯଜ୍ଞକୁ ବନ୍ଦ କରିବେ, ଏବଂ ଯେଉଁ ସର୍ପ ଧର୍ମିକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ।
ସ ମୁନିପ୍ରଵରୋ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜରତ୍କାରୁର୍ମହାତପାଃ। କସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେଇ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ଵୀ ଜରତ୍କାରୁ କାହାର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ଏକ ବଳବାନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବେ?
ଵାସୁକେର୍ଭଗିନୀ କନ୍ଯା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ସୁଶୋଭନା। ତସ୍ମୈ ଦାସ୍ଯତି ତାଂ କନ୍ଯାଂ ଵାସୁକିର୍ଭୁଜଗୋତ୍ତମଃ
ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏକ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବାସୁକି ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେବେ।
ତସ୍ଯାଂ ଜନଯିତା ପୁତ୍ରଂ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗମ୍।' ସନାମାଯାଂ ସନାମା ସ କନ୍ଯାଯାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ସେଇ କନ୍ୟାର ଗର୍ଭରେ, ସେ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ଯିଏ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବ। ସେଇ କନ୍ୟା, ସନାମା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ଦେଵାଃ ପିତାମହମଥାବ୍ରୁଵନ୍। ଉତ୍କ୍ଵୈଵଂ ଵଚନଂ ଦେଵାନ୍ଵିରିଞ୍ଚିସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୌ
‘ଏମିତି ହେଉ’ ବୋଲି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଏହିପରି କଥା କହି, ବିରିଞ୍ଚି ଦେବତାମାନେ ପାଖରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସୋଽହମେଵଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଵାସୁକେ ଭଗିନୀ ତଵ। ଜରତ୍କାରୁରିତି ଖ୍ଯାତା ତାଂ ତସ୍ମୈ ପ୍ରତିପାଦଯ
ମୁଁ ଏହିପରି ଦେଖୁଛି, ହେ ବାସୁକି, ତୁମ ଭଉଣୀ ଜରତ୍କାରୁ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେଠି ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ।