ସା ତେଽହଂ ଦୁଃଖମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ପ୍ରଣଯାନ୍ମଧୁସୂଦନ। ଈଶସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯେ ଦିଵ୍ଯା ଯେ ଚ ମାନୁଷାଃ
ଏହିପରି, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ମୁଁ ମୋର ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ସ୍ନେହବଶତଃ କହିବି। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ମାନବ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ।
କଥଂ ନୁ ଭାର୍ଯା ପାର୍ଥାନାଂ ତଵ କୃଷ୍ଣ ସଖୀ ଵିଭୋ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଭଗିନୀ ସଭାଂ କୃଷ୍ଯେତ ମାଦୃଶୀ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ହେ ସ୍ନେହୀ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଭଉଣୀ ଓ ପାର୍ଥମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିବା ସତ୍ତେ, କିପରି ଏମିତି ମୋତେ ସଭାରେ ଟାଣି ନେଇଯିବାକୁ ହେଲା?
ସ୍ତ୍ରୀଧର୍ମିଣୀ ଵେପମାନା ଶୋଣିତେନ ସମୁକ୍ଷିତା। ଏକଵସ୍ତ୍ରା ଵିକୃଷ୍ଟାଽସ୍ମି ଦୁଃଖିତା କୁରୁସଂସଦି
ମୁଁ ଜଣେ ନାରୀ, କମ୍ପିତ, ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ କୁରୁ ସଭାରେ ଟାଣି ନେଇଯାଇଥିଲି।
ରାଜ୍ଞାଂ ମଧ୍ଯେ ସଭାଯାଂ ତୁ ରଜସାଽତିପରିପ୍ଲୁତା। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ମାଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ପ୍ରାହସନ୍ପାପଚେତସଃ
ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସଭାରେ, ଅତି ଲଜ୍ଜାରେ ଡୁବିଥିବା ସମୟରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ନେଇ, ମୋତେ ଦେଖି ହସିଥିଲେ।
ଦାସୀଭାଵେନ ମାଂ ଭୋକ୍ତୁମୀଷ୍ସୁତେ ମଧୁସୂଦନ। ଜୀଵତ୍ସୁ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେଷୁ ପାଞ୍ଚାଲେଷୁ ଚ ଵୃଷ୍ଣିଷୁ
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ବଞ୍ଚିଥିବା ସତ୍ତେ, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ସେମାନେ ମୋତେ ଦାସୀ ବେଳେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ନନ୍ଵହଂ କୃଷ୍ଣ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ। ସ୍ନୁଷା ଭଵାମି ଧର୍ମେଣ ସାଽହଂ ଦାସୀକୃତା ବଲାତ୍
ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ନିୟମିତ ବହୁଁ, ତଥାପି ମୋତେ ବଳଜୋରେ ଦାସୀ କରାଯାଇଛି।
ଗର୍ହଯେପାଣ୍ଡଵାଂସ୍ତ୍ଵେଵ ଯୁଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠାନ୍ମହାବଲାନ୍। ଯତ୍କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାଂ ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତେ ଧର୍ମପତ୍ନୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା ସମୟରେ, ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳି ଥିବା ସତ୍ତେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦେଖି ମାତ୍ର ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଥିବାରୁ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବି।
ଧିଗ୍ବଲଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଧିକ୍ପାର୍ଥସ୍ ଚ ଗାଣ୍ଡିଵମ୍। ଯୌ ମାଂ ଵିପ୍ରକୃତାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରୈର୍ମର୍ଷଯେତାଂ ଜନାର୍ଦନ
ଭୀମସେନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଲଜ୍ଜା, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ଲଜ୍ଜା, କାରଣ ସେମାନେ ଏମିତି ନିଚ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମୋତେ ଅପମାନିତ ହେବାକୁ ସହିଛନ୍ତି, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ଶାଶ୍ଵତୋଽଯଂ ଧର୍ମପଥଃ ସଦ୍ଭିରାଚରିତଃ ସଦା। ଯଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ପରିରକ୍ଷନ୍ତି ଭର୍ତାରୋଽଲ୍ପବଲା ଅପି
ଏହି ଧର୍ମର ପଥ ସଦା ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ଯେଉଁପରି ଭଳି ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ ସମ୍ଭଳି ରଖନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହେଉନ୍ତୁ ।
ଭାର୍ଯାଯାଂ ରକ୍ଷ୍ଯମାଣାଯାଂ ପ୍ରଜା ଭଵତି ରକ୍ଷିତା। ପ୍ରଜାଯାଂ ରକ୍ଷ୍ଯମାଣାଯାମାତ୍ମା ଭଵତି ରକ୍ଷିତଃ
ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲେ ପରିବାର ସୁରକ୍ଷିତ ହୁଏ; ପରିବାର ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ହୁଏ ।
ଆତ୍ମା ହି ଜାଯେତ ତସ୍ଯାଂ ତସ୍ମଜ୍ଜାଯା ଭଵତ୍ଯୁତ। ଭର୍ତା ଚ ଭାର୍ଯଯା ରକ୍ଷ୍ଯଃ କଥଂ ଜାଯାନ୍ମମୋଦରେ
ନିଜ ଆତ୍ମା ଭି ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ତେଣୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ସ୍ୱାମୀକୁ ମଧ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଦରକାର, ନହେଲେ ମୋ ଗର୍ଭରୁ ପୁଅ କିପରି ଜନ୍ମିବ?
ନନ୍ଵିମେ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ନ ତ୍ଯଜନ୍ତି କଦାଚନ। ତେ ମାଂ ଶରଣମାପନ୍ନାଂ ନାନ୍ଵପଦ୍ଯନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରାଯାନ୍ତି ନାହିଁ । ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାବେଳେ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିନଥିଲେ ।
ପଞ୍ଚଭିଃ ପତିଭିର୍ଜାତାଃ କୁମାସରା ମେ ମହୌଜସଃ। ଏତେଷାମପ୍ଯଵେକ୍ଷାର୍ଥଂ ତ୍ରାତଵ୍ଯାଽସ୍ମି ଜନାର୍ଦନ
ମୋର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ, ପାଞ୍ଚ ସ୍ୱାମୀଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି କୁମାରମାନେ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ । ଏମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୋତେ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର ।
ପ୍ରତିଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରାତ୍ସୁତସୋମୋ ଵୃକୋଦରାତ୍। ଅର୍ଜୁନାଚ୍ଛ୍ରୁତକୀର୍ତିଶ୍ଚ ଶତାନୀକସ୍ତୁ ନାକୁଲିଃ
ପ୍ରତିବିନ୍ଧ୍ୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପୁଅ, ସୁତସୋମ ଭୀମଙ୍କ ପୁଅ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତି ଓ ନକୁଳଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଶତାନୀକ ।
କନିଷ୍ଠାଚ୍ଛ୍ରୁତକର୍ମା ଚ ସର୍ଵେ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମା। ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଯାଦୃଶଃ କୃଷ୍ଣ ତାଦୃଶାସ୍ତେ ମହାରଥାଃ
ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରୁତକର୍ମା ଜନ୍ମିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସତ୍ୟବାନ ଓ ପ୍ରବଳ । ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେମାନେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପରି ମହାବୀର ।
ନନ୍ଵିମେ ଧନୁଷି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଅଜେଯା ଯୁଧି ଶାତ୍ରଵୈଃ। କିମର୍ଥଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ସହନ୍ତେ ଦୁର୍ବଲୀଯସାମ୍
ଏମାନେ ଧନୁଷରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ । ତେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ କାହିଁକି ସହି ରହୁଛନ୍ତି?
ଅଧର୍ମେଣ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ସର୍ଵେ ଦାସାଃ କୃତାସ୍ତଥା। ସଭାଯାଂ ପରିକୃଷ୍ଟାଽହମେକଵସ୍ତ୍ରା ରଜସ୍ଵଲା
ଅନ୍ୟାୟରେ ରାଜ୍ୟ ହରାଗଲା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦାସ କରାଗଲା । ମୁଁ ଏକବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ରଜସ୍ୱଳା ଅବସ୍ଥାରେ ସଭାରେ ଟାଣି ଆଣାଯାଇଥିଲି ।
ନାଧିଜ୍ଯମପି ଯଚ୍ଛକ୍ଯଂ କର୍ତୁମନ୍ଯେନ ଗାଣ୍ଡିଵମ୍। ଅନ୍ଯତ୍ରାର୍ଜୁନଭୀମାଭ୍ଯାଂ ତ୍ଵଯା ଵା ମଧୁସୂଦନ
ଅର୍ଜୁନ, ଭୀମ କିମ୍ବା ତୁମେ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କେହି ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷକୁ ତଣିପାରିବେ ନାହିଁ, ହେ ମଧୁସୂଦନ ।
ଧିଗ୍ବଲଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଧିକ୍ପାର୍ଥସ୍ଯ ଚ ପୌରୁଷମ୍। ଯତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କୃଷ୍ଣ ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵତି
ଭୀମସେନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଉପରେ ଲଜ୍ଜା, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚି ରହିଛନ୍ତି, ହେ କୃଷ୍ଣ ।
ଯ ଏତାନାକ୍ଷିପଦ୍ରାଷ୍ଟାତ୍ସହ ମାତ୍ରାଽଵିହିଂସକାନ୍। ଅଧୀଯାନାନ୍ପୁରା ବାଲାନ୍ଵ୍ରତସ୍ଥାନ୍ମଧୁସୂଦନ
ଯିଏ ଏମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲା, ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ପଢ଼ୁଥିଲେ, ବ୍ରତ ରଖୁଥିଲେ, ହେ ମଧୁସୂଦନ—
ଭୋଜନେ ଭୀମସେନସ୍ଯ ପାପଃ ପ୍ରାକ୍ଷିପଯଦ୍ଵିଷମ୍। କାଲକୂଟଂ ନଵଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସଂଭୃତଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଭୀମସେନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଦେଲା ବିଷ—ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ନୂଆ କାଳକୂଟ, ଛୁଆଁରେ ଭୟଙ୍କର ।
ତଜ୍ଜୀର୍ଣମଵିକାରେଣ ସହାନ୍ନେନ ଜନାର୍ଦନ। ସଶେଷତ୍ଵାନ୍ମହାବାହୋ ଭୀମସ୍ଯ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ସେହି ବିଷ ଭଳିଭାବେ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ପଚିଗଲା, କିଛି କ୍ଷତି ହେଲା ନାହିଁ, ଏହା ଭୀମଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ହେ ମହାବାହୁ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ପ୍ରମାଣକୋଟ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ତଥା ସୁପ୍ତଂ ଵୃକୋଦରମ୍। ବଦ୍ଧ୍ଵୈନଂ କୃଷ୍ଣ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ପୁରମାଵ୍ରଜତ୍
ସେମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶୟନ ସମୟରେ ଭୀମଙ୍କୁ ଘୁମେ ଥିବାବେଳେ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗାରେ ଫେଙ୍କି ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ଯଦା ଵିବୁଦ୍ଧଃ କୌନ୍ତେଯସ୍ତଦା ସଂଛିଦ୍ଯ ବନ୍ଧନମ୍। ଉଦତିଷ୍ଠନ୍ମହାବାହୁର୍ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଜାଗିଥିଲେ, ସେ ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗି ଉଠିଲେ, ମହାବଳୀ ଓ ମହାବୀର ଭୀମସେନ ।
ଆଶୀଵିଷୈଃ କୃଷ୍ଣସର୍ପୈଃ ସୁପ୍ତଂଚୈନମଦଂଶଯତ୍। ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵାଙ୍ଗଦେଶେଷୁ ନ ମମାର ଚ ଶତ୍ରୁହା
ସେ ଘୁମେ ଥିବାବେଳେ କଳା ସାପମାନେ ବିଷ ଦେଇ କାମଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭୀମ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ କାମଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ମରିଲେ ନାହିଁ ।
ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯଃ ସର୍ଵାନ୍ସର୍ପାନପୋଥଯତ୍। ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ଦଯିତମପହସ୍ତେନ ଜଘ୍ନିଵାନ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଜାଗିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ସାପକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସାରଥିକୁ ନିଜ ହାତରେ ମାରିଦେଲେ ।
ପୁନଃ ସୁପ୍ତାନୁପାଧାକ୍ଷୀଦ୍ବାଲକାନ୍ଵାରଣାଵତେ। ଶଯାନାନାର୍ଯଯା ସାର୍ଧଂ କୋ ନୁ ତତ୍କର୍ତୁମର୍ହତି
ପୁଣି ସେ ଅରଣ୍ୟର ଆଶ୍ରୟରେ ଶୁଅଥିବା ପିଲାମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି ରଖିଲେ। ଏମିତି ମହିଳାଙ୍କ ସହିତ ଶୋଇଥିବା ଏହି କାମ କିଏ କରିପାରିବ?
ଯତ୍ରାର୍ଯା ରୁଦତୀ ଭୀତା ପାଣ୍ଡଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ମହଦ୍ଵ୍ଯସନମାପନ୍ନା ଶିଖିନା ପରିଵାରିତା
ସେଠାରେ, ମହିଳା ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଏବଂ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆମେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛୁ, ଆଗିରେ ଘେରାଯାଇଛୁ।'
ହା ହତାସ୍ମି କୁଂତୋନ୍ଵଦ୍ଯ ଭଵେଚ୍ଛାନ୍ତିରିହାନଲାତ୍। ଅନାଥା ଵିନଶିଷ୍ଯାମି ବାଲକୈଃ ପୁତ୍ରକୈଃ ସହ
'ହା, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି କୁନ୍ତୀ! ସମ୍ଭବତଃ ଏଠି ଆଗିରୁ ଶାନ୍ତି ମିଳିପାରେ। ଅସହାୟ ହୋଇ, ମୋ ପିଲାମାନେ ସହିତ ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଯିବି।'
ତତ୍ର ଭୀମୋ ମହାବାହୁର୍ଵାଯୁଵେଗପରାକ୍ରମଃ। ଆର୍ଯାମାଶ୍ଵାସଯାମାସ ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚାପି ଵୃକୋଦରଃ
ତେବେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବାୟୁ ସମାନ ତୀବ୍ର ଭୀମ, ସେ ମହିଳା ଓ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଲେ।