ପୂର୍ଵେ ପ୍ରଜାଭିସର୍ଗେ ତ୍ଵାମାହୁରେକଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ସର୍ଵଲୋକାନାମସିତୋ ଦେଵଲୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ପ୍ରାଚୀନ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଅସିତ ଦେବଳ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବୋଲି କହିଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵମସି ଦୁର୍ଧର୍ଷ ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞୋ ମଧୁସୂଦନ। ଯଷ୍ଟାତ୍ଵମସି ତ୍ଵମସି ଯଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋ ଯଥାଽବ୍ରଵୀତ୍
ହେ ଦୁର୍ଜୟ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ମଧୁ ନାଶକ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଏବଂ ଯାହା ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ହୁଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ; ଏହିପରି ଜାମଦଗ୍ନି କହିଛନ୍ତି।
ଋଷଯସ୍ତ୍ଵାଂ କ୍ଷମାମାହୁଃ ସତ୍ଯଂ ଚ ପରୁଷୋତ୍ତମ। ସତ୍ଯାଦ୍ଯଜ୍ଞୋସି ସଂଭୂତଃ କଶ୍ଯପସ୍ତ୍ଵାଂ ଯଥାଽବ୍ରଵୀତ୍
ଋଷିମାନେ ତୁମକୁ ଭୂମି ଓ ସତ୍ୟ ବୋଲି କହନ୍ତି, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ସତ୍ୟ ଓ ଯଜ୍ଞରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହିପରି କଶ୍ୟପ ତୁମ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।
ସାଧ୍ଯାନାମପି ଦେଵାନାଂ ଶିଵାନାମୀଶ୍ଵରେଶ୍ଵର। ଲୋକଭାଵନ ଲୋକେଶ ଯଥା ତ୍ଵାଂ ନାରଦୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ସାଧ୍ୟ, ଦେବତା ଓ ଶିବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ଶାସକ, ଏହିପରି ନାରଦ କହିଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଶଂକରଶକ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ଦେଵଵୃନ୍ଦୈଃ ପୁନଃ ପୁନଃ। କ୍ରୀଡସେ ତ୍ଵଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ବାଲଃ କ୍ରୀଡନକୈରିଵ
ବ୍ରହ୍ମା, ଶଙ୍କର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପୁଣିପୁଣି ଖେଳ କର, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଖେଳନା ସହିତ ଖେଳେ।
ଦ୍ଯୌଶ୍ଚ ତେ ଶିରସା ଵ୍ଯାପ୍ତା ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚ ପୃଥିଵୀପ୍ରଭୋ। ଜଠରେ ଖମିମେ ଲୋକାଃ ପୁରୁଷୋସି ସନାତନଃ
ଆକାଶ ତୁମ ମୁଣ୍ଡରେ ବ୍ୟାପିଛି, ପୃଥିବୀ ତୁମ ପାଦ ତଳେ, ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମ ଜଠରରେ ଅଛି, ତୁମେ ସନାତନ ପୁରୁଷ।
ଵିଦ୍ଯାତପୋଭିତପ୍ତାନାଂ ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ଆତ୍ମଦର୍ଶନତୃପ୍ତାନାମୃଷୀଣାମସି ସତ୍ତମଃ
ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ତପିତ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି ଓ ଆତ୍ମଦର୍ଶନରେ ତୃପ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ରାଜର୍ଷୀଣାଂ ପୁଣ୍ଯକୃତାମାହଵେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନାମ୍। ସର୍ଵଧର୍ମୋପପନ୍ନାନାଂ ତ୍ଵଂ ଗତିଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ତ୍ଵଂ ପ୍ରଭୁସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଭୁଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ଭୂତାତ୍ମା ତ୍ଵଂ ଵିଚେଷ୍ଟସେ
ଯେଉଁ ରାଜା ଋଷିମାନେ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମେ ପ୍ରଭୁ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବିଚରଣ କରୁଛ।
ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ଲୋକାଶ୍ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଦିଶେ ଦଶ। ନଭଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଲୋକପାଳ, ସମସ୍ତ ଲୋକ, ତାରାମଣ୍ଡଳ, ଦଶ ଦିଗ, ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ସବୁ କିଛି ତୁମରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ମଂର୍ତ୍ଯତା ଚୈଵ ଭୂତାନାମମରତ୍ଵଂ ଦିଵୌକସାମ୍। ତ୍ଵଯି ସର୍ଵଂ ମହାବାହୋ ଲୋକକାର୍ଯଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅମରତ୍ୱ—ସମସ୍ତ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ, ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ସା ତେଽହଂ ଦୁଃଖମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ପ୍ରଣଯାନ୍ମଧୁସୂଦନ। ଈଶସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯେ ଦିଵ୍ଯା ଯେ ଚ ମାନୁଷାଃ
ଏହିପରି, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ମୁଁ ମୋର ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ସ୍ନେହବଶତଃ କହିବି। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ମାନବ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ।
କଥଂ ନୁ ଭାର୍ଯା ପାର୍ଥାନାଂ ତଵ କୃଷ୍ଣ ସଖୀ ଵିଭୋ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଭଗିନୀ ସଭାଂ କୃଷ୍ଯେତ ମାଦୃଶୀ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ହେ ସ୍ନେହୀ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଭଉଣୀ ଓ ପାର୍ଥମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିବା ସତ୍ତେ, କିପରି ଏମିତି ମୋତେ ସଭାରେ ଟାଣି ନେଇଯିବାକୁ ହେଲା?
ସ୍ତ୍ରୀଧର୍ମିଣୀ ଵେପମାନା ଶୋଣିତେନ ସମୁକ୍ଷିତା। ଏକଵସ୍ତ୍ରା ଵିକୃଷ୍ଟାଽସ୍ମି ଦୁଃଖିତା କୁରୁସଂସଦି
ମୁଁ ଜଣେ ନାରୀ, କମ୍ପିତ, ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ କୁରୁ ସଭାରେ ଟାଣି ନେଇଯାଇଥିଲି।
ରାଜ୍ଞାଂ ମଧ୍ଯେ ସଭାଯାଂ ତୁ ରଜସାଽତିପରିପ୍ଲୁତା। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ମାଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ପ୍ରାହସନ୍ପାପଚେତସଃ
ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସଭାରେ, ଅତି ଲଜ୍ଜାରେ ଡୁବିଥିବା ସମୟରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ନେଇ, ମୋତେ ଦେଖି ହସିଥିଲେ।
ଦାସୀଭାଵେନ ମାଂ ଭୋକ୍ତୁମୀଷ୍ସୁତେ ମଧୁସୂଦନ। ଜୀଵତ୍ସୁ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେଷୁ ପାଞ୍ଚାଲେଷୁ ଚ ଵୃଷ୍ଣିଷୁ
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ବଞ୍ଚିଥିବା ସତ୍ତେ, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ସେମାନେ ମୋତେ ଦାସୀ ବେଳେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ନନ୍ଵହଂ କୃଷ୍ଣ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ। ସ୍ନୁଷା ଭଵାମି ଧର୍ମେଣ ସାଽହଂ ଦାସୀକୃତା ବଲାତ୍
ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ନିୟମିତ ବହୁଁ, ତଥାପି ମୋତେ ବଳଜୋରେ ଦାସୀ କରାଯାଇଛି।
ଗର୍ହଯେପାଣ୍ଡଵାଂସ୍ତ୍ଵେଵ ଯୁଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠାନ୍ମହାବଲାନ୍। ଯତ୍କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାଂ ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତେ ଧର୍ମପତ୍ନୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା ସମୟରେ, ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳି ଥିବା ସତ୍ତେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦେଖି ମାତ୍ର ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଥିବାରୁ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବି।
ଧିଗ୍ବଲଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଧିକ୍ପାର୍ଥସ୍ ଚ ଗାଣ୍ଡିଵମ୍। ଯୌ ମାଂ ଵିପ୍ରକୃତାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରୈର୍ମର୍ଷଯେତାଂ ଜନାର୍ଦନ
ଭୀମସେନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଲଜ୍ଜା, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ଲଜ୍ଜା, କାରଣ ସେମାନେ ଏମିତି ନିଚ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମୋତେ ଅପମାନିତ ହେବାକୁ ସହିଛନ୍ତି, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ଶାଶ୍ଵତୋଽଯଂ ଧର୍ମପଥଃ ସଦ୍ଭିରାଚରିତଃ ସଦା। ଯଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ପରିରକ୍ଷନ୍ତି ଭର୍ତାରୋଽଲ୍ପବଲା ଅପି
ଏହି ଧର୍ମର ପଥ ସଦା ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ଯେଉଁପରି ଭଳି ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ ସମ୍ଭଳି ରଖନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହେଉନ୍ତୁ ।
ଭାର୍ଯାଯାଂ ରକ୍ଷ୍ଯମାଣାଯାଂ ପ୍ରଜା ଭଵତି ରକ୍ଷିତା। ପ୍ରଜାଯାଂ ରକ୍ଷ୍ଯମାଣାଯାମାତ୍ମା ଭଵତି ରକ୍ଷିତଃ
ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲେ ପରିବାର ସୁରକ୍ଷିତ ହୁଏ; ପରିବାର ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ହୁଏ ।
ଆତ୍ମା ହି ଜାଯେତ ତସ୍ଯାଂ ତସ୍ମଜ୍ଜାଯା ଭଵତ୍ଯୁତ। ଭର୍ତା ଚ ଭାର୍ଯଯା ରକ୍ଷ୍ଯଃ କଥଂ ଜାଯାନ୍ମମୋଦରେ
ନିଜ ଆତ୍ମା ଭି ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ତେଣୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ସ୍ୱାମୀକୁ ମଧ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଦରକାର, ନହେଲେ ମୋ ଗର୍ଭରୁ ପୁଅ କିପରି ଜନ୍ମିବ?
ନନ୍ଵିମେ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ନ ତ୍ଯଜନ୍ତି କଦାଚନ। ତେ ମାଂ ଶରଣମାପନ୍ନାଂ ନାନ୍ଵପଦ୍ଯନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରାଯାନ୍ତି ନାହିଁ । ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାବେଳେ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିନଥିଲେ ।
ପଞ୍ଚଭିଃ ପତିଭିର୍ଜାତାଃ କୁମାସରା ମେ ମହୌଜସଃ। ଏତେଷାମପ୍ଯଵେକ୍ଷାର୍ଥଂ ତ୍ରାତଵ୍ଯାଽସ୍ମି ଜନାର୍ଦନ
ମୋର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ, ପାଞ୍ଚ ସ୍ୱାମୀଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି କୁମାରମାନେ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ । ଏମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୋତେ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର ।
ପ୍ରତିଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରାତ୍ସୁତସୋମୋ ଵୃକୋଦରାତ୍। ଅର୍ଜୁନାଚ୍ଛ୍ରୁତକୀର୍ତିଶ୍ଚ ଶତାନୀକସ୍ତୁ ନାକୁଲିଃ
ପ୍ରତିବିନ୍ଧ୍ୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପୁଅ, ସୁତସୋମ ଭୀମଙ୍କ ପୁଅ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତି ଓ ନକୁଳଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଶତାନୀକ ।
କନିଷ୍ଠାଚ୍ଛ୍ରୁତକର୍ମା ଚ ସର୍ଵେ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମା। ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଯାଦୃଶଃ କୃଷ୍ଣ ତାଦୃଶାସ୍ତେ ମହାରଥାଃ
ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରୁତକର୍ମା ଜନ୍ମିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସତ୍ୟବାନ ଓ ପ୍ରବଳ । ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେମାନେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପରି ମହାବୀର ।
ନନ୍ଵିମେ ଧନୁଷି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଅଜେଯା ଯୁଧି ଶାତ୍ରଵୈଃ। କିମର୍ଥଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ସହନ୍ତେ ଦୁର୍ବଲୀଯସାମ୍
ଏମାନେ ଧନୁଷରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ । ତେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ କାହିଁକି ସହି ରହୁଛନ୍ତି?
ଅଧର୍ମେଣ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ସର୍ଵେ ଦାସାଃ କୃତାସ୍ତଥା। ସଭାଯାଂ ପରିକୃଷ୍ଟାଽହମେକଵସ୍ତ୍ରା ରଜସ୍ଵଲା
ଅନ୍ୟାୟରେ ରାଜ୍ୟ ହରାଗଲା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦାସ କରାଗଲା । ମୁଁ ଏକବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ରଜସ୍ୱଳା ଅବସ୍ଥାରେ ସଭାରେ ଟାଣି ଆଣାଯାଇଥିଲି ।
ନାଧିଜ୍ଯମପି ଯଚ୍ଛକ୍ଯଂ କର୍ତୁମନ୍ଯେନ ଗାଣ୍ଡିଵମ୍। ଅନ୍ଯତ୍ରାର୍ଜୁନଭୀମାଭ୍ଯାଂ ତ୍ଵଯା ଵା ମଧୁସୂଦନ
ଅର୍ଜୁନ, ଭୀମ କିମ୍ବା ତୁମେ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କେହି ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷକୁ ତଣିପାରିବେ ନାହିଁ, ହେ ମଧୁସୂଦନ ।
ଧିଗ୍ବଲଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଧିକ୍ପାର୍ଥସ୍ଯ ଚ ପୌରୁଷମ୍। ଯତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କୃଷ୍ଣ ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵତି
ଭୀମସେନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଉପରେ ଲଜ୍ଜା, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚି ରହିଛନ୍ତି, ହେ କୃଷ୍ଣ ।
ଯ ଏତାନାକ୍ଷିପଦ୍ରାଷ୍ଟାତ୍ସହ ମାତ୍ରାଽଵିହିଂସକାନ୍। ଅଧୀଯାନାନ୍ପୁରା ବାଲାନ୍ଵ୍ରତସ୍ଥାନ୍ମଧୁସୂଦନ
ଯିଏ ଏମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲା, ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ପଢ଼ୁଥିଲେ, ବ୍ରତ ରଖୁଥିଲେ, ହେ ମଧୁସୂଦନ—