ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ବହୂନ୍ଦୋଷାନ୍ପ୍ରେତ୍ଯ ଚେହ ଚ ଦାରୁଣାନ୍। ହେତୁଭିଃ କାରଣୈଶ୍ଚୈଵ ଯଥା ଯଜ୍ଞୋ ଭଵେନ୍ନ ସଃ
ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦୋଷ ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଦେଖାଇ ଏବଂ ଯଥାଯଥ କାରଣ ଦେଇ ଆମେ ଏମିତି କରିବା ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ହେବ ନାହିଁ।
ଅଥଵା ଯ ଉପାଧ୍ଯାଯଃ କ୍ରତୋସ୍ତସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି। ସର୍ପସତ୍ରଵିଧାନଜ୍ଞୋ ରାଜକାର୍ଯହିତେ ରତଃ
କିମ୍ବା, ଯିଏ ଏହି ଯଜ୍ଞର ଉପାଧ୍ୟାୟ ହେବେ, ସେ ସର୍ପସତ୍ର ବିଧିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବେ,
ତଂ ଗତ୍ଵା ଦଶତାଂ କଶ୍ଚିଦ୍ଭୁଜଙ୍ଗଃ ସ ମରିଷ୍ଯତି। ତସ୍ମିନ୍ମୃତେ ଯଜ୍ଞକାରେ କ୍ରତୁଃ ସ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଠି ଆମେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଗିଏ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ କାମଡ଼ିବ; ସେ ସର୍ପ ମରିଯିବ, ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଏହି ଯଜ୍ଞ ହେବ ନାହିଁ।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ସର୍ପସତ୍ରଜ୍ଞା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଚର୍ତ୍ଵିଜଃ। ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ଦଶିଷ୍ଯାମଃ କୃତମେଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ସର୍ପସତ୍ର ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଏହି ଯଜ୍ଞର ପୂଜାରୀ ହେବେ, ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କାମଡ଼ିବା; ଏଭଳି କଲେ ଏହି କାମ ସଫଳ ହେବ।
ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵନ୍ନାଗା ଧର୍ମାତ୍ମାନୋ ଦଯାଲଵଃ। ଅବୁଦ୍ଧିରେଷା ଭଵତାଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ନ ଶୋଭନମ୍
ଅନ୍ୟ କିଛି ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଦୟାଳୁ ସର୍ପ କହିଲେ, 'ଏହା ତୁମମାନଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କେବେ ଭଲ ନୁହେଁ।'
ସମ୍ଯକ୍ସଦ୍ଧର୍ମମୂଲା ଵୈ ଵ୍ଯସନେ ଶାନ୍ତିରୁତ୍ତମା। ଅଧର୍ମୋତ୍ତରତା ନାମ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵ୍ଯାପାଦଯେଜ୍ଜଗତ୍
ଠିକ୍ ଭାବରେ ଯେଉଁ ଶାନ୍ତି ଅଛି, ସେ ସଦ୍ଧର୍ମରେ ଆଧାରିତ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଉତ୍ତମ; ଅଧର୍ମରେ ଚାଲିଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ।
ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵନ୍ନାଗାଃ ସମିଦ୍ଧଂ ଜାତଵେଦସମ୍। ଵର୍ଷୈର୍ନିର୍ଵାପଯିଷ୍ଯାମୋ ମେଘା ଭୂତ୍ଵା ସଵିଦ୍ଯୁତଃ
ଅନ୍ୟ କିଛି ସର୍ପମାନେ କହିଲେ: ଆମେ ବିଜୁଳି ସହିତ ମେଘ ହେଇ ବର୍ଷା କରି, ତାହାର ଜଳରେ ଜଳନ୍ତା ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିକୁ ନିବାଇଦେବୁ।
ସ୍ରୁଗ୍ଭାଣ୍ଡଂ ନିଶି ଗତ୍ଵା ଚ ଅପରେ ଭୁଜଗୋତ୍ତମାଃ। ପ୍ରମତ୍ତାନାଂ ହରନ୍ତ୍ଵାଶୁ ଵିଘ୍ନ ଏଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଅନ୍ୟ କିଛି ପ୍ରମୁଖ ସର୍ପମାନେ କହିଲେ: ରାତିରେ ଯଜ୍ଞର ପାତ୍ର ଓ ଚମଚ ଉଠାଇ ନେବା, ଯେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ଅସାବଧାନ ରହିବେ, ଏଭଳି କଲେ ଯଜ୍ଞରେ ବାଧା ହେବ।
ଯଜ୍ଞେ ଵା ଭୁଜଗାସ୍ତସ୍ମିଞ୍ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଜନାନ୍ଦଶନ୍ତୁ ଵୈ ସର୍ଵେ ନୈଵଂ ତ୍ରାସୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଅଥବା, ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଶତେ ହଜାରେ ସର୍ପମାନେ ଲୋକମାନେକୁ କାମୁଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ, ତେବେ ଆମ ପାଇଁ କୌଣସି ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ।
ଅଥଵା ସଂସ୍କୃତଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ଦୂଷଯନ୍ତୁ ଭୁଜଙ୍ଗମାଃ। ସ୍ଵେନ ମୂତ୍ରପୁରୀଷେଣ ସର୍ଵଭୋଜ୍ଯଵିନାଶିନା
ଅଥବା, ସର୍ପମାନେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ନିଜ ମୁତ୍ର ଓ ମଳରେ ଦୂଷିତ କରନ୍ତୁ, ଏହାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଜ୍ୟ ବିନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ।
ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵଂସ୍ତତ୍ର ଋତ୍ଵିଜୋଽସ୍ଯ ଭଵାମହେ। ଯଜ୍ଞଵିଘ୍ନଂ କରିଷ୍ଯାମୋ ଦକ୍ଷିଣା ଦୀଯତାମିତି
ଅନ୍ୟ କିଛି ସର୍ପମାନେ ସେଠାରେ କହିଲେ: ଆମେ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ପୁରୋହିତ ହେବା, ଯଜ୍ଞରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଚାହିଁବା।
ଵଶ୍ଯତାଂ ଚ ଗତୋଽସୌ ନଃ କରିଷ୍ଯତି ଯଥେପ୍ସିତମ୍। ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵଂସ୍ତତ୍ର ଜଲେ ପ୍ରକ୍ରୀଡିତଂ ନୃପମ୍
ସେ ଏବେ ଆମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଆମେ ଯେପରି ଚାହିଁବୁ ସେହିପରି କରିବେ। ଅନ୍ୟ କିଛି କହିଲେ: ଆମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଳରୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ଖେଳୁଛନ୍ତି, ଆଣିବା।
ଗୃହମାନୀଯ ବଧ୍ନୀମଃ କ୍ରତୁରେଵଂ ଭଵେନ୍ନ ସଃ। ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵଂସ୍ତତ୍ର ନାଗାଃ ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ
ଘରକୁ ଆଣି ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେବା, ଏହିପରି କଲେ ଯଜ୍ଞ ହେବ ନାହିଁ।
ଦଶାମସ୍ତଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଶୁ କୃତପେଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଛିନ୍ନଂ ମୂଲମନର୍ଥାନାଂ ମୃତେ ତସ୍ମିନ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ଅନ୍ୟ କିଛି ଜ୍ଞାନୀ ସର୍ପମାନେ କହିଲେ: ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଧରି କାମୁଡ଼ି ଦେବା, ଏହାରେ ସେ ମରିଗଲେ ଆମ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ମୂଳ କଟିଯିବ।
ଏଷା ନୋ ନୈଷ୍ଠିକୀ ବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵେଷାମୀକ୍ଷଣଶ୍ରଵଃ। ଅଥ ଯନ୍ମନ୍ଯସେ ରାଜନ୍ଦ୍ରୁତଂ ତତ୍ସଂଵିଧୀଯତାମ୍
ଏହା ହେଉଛି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ଶେଷ ନିଷ୍ପତ୍ତି, ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା ଓ ଶୁଣିବା ପରେ। ଏବେ, ରାଜା, ଆପଣ ଯାହା ଭଲ ଭାବନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର ତାହା କରାଯାଉ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମୁଦୈକ୍ଷନ୍ତ ଵାସୁକିଂ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମମ୍। ଵାସୁକିଶ୍ଚାପି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ତାନୁଵାଚ ଭୁଜଙ୍ଗମାନ୍
ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତେ ସର୍ପମାନେ ସର୍ପମୁକ୍ତି ବାସୁକିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବାସୁକି ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ସର୍ପମାନେକୁ କହିଲେ।
ନୈଷା ଵୋ ନୈଷ୍ଠିକୀ ବୁଦ୍ଧିର୍ମତା କର୍ତୁଂ ଭୁଜଙ୍ଗମାଃ। ସର୍ଵେଷାମେଵ ମେ ବୁଦ୍ଧିଃ ପନ୍ନଗାନାଂ ନ ରୋଚତେ
ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁଁ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଠିକ୍ ଭାବେ ମନେ କରୁନି, ସର୍ପମାନେ। ସମସ୍ତଙ୍କର ଯେଉଁ ଯୋଜନା, ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନି।
କିଂ ତତ୍ର ସଂଵିଧାତଵ୍ଯଂ ଭଵତାଂ ସ୍ଯାଦ୍ଧିତଂ ତୁ ଯତ୍। ଶ୍ରେଯଃ ପ୍ରସାଦନଂ ମନ୍ଯେ କଶ୍ଯପଶ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏଠାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଯାହା ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ? ମୁଁ ଭାବେ ଯେ, ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଜ୍ଞାତିଵର୍ଗସ୍ଯ ସୌହାର୍ଦାଦାତ୍ମନଶ୍ଚ ଭୁଜଙ୍ଗମାଃ। ନ ଚ ଜାନାତି ମେ ବୁଦ୍ଧିଃ କିଂଚିତ୍କର୍ତୁଂ ଵଚୋ ହିଵଃ
ଆମ ପରିବାର ଓ ନିଜ ପାଇଁ ମିତ୍ରତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ, ସର୍ପମାନେ, ମୋ ମନେ କିଛି କରିବାକୁ ଆସୁନାହିଁ, ଆପଣମାନେର କଥା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମନେ ରଖିପାରୁନି।
ମଯା ହୀଦଂ ଵିଧାତଵ୍ଯଂ ଭଵତାଂ ଯଦ୍ଧିତଂ ଭଵେତ୍। ଅନେନାହଂ ଭୃଶଂ ତପ୍ଯେ ଗୁଣଦୋଷୌ ମଦାଶ୍ରଯୌ
ମୋତେ ଏହି କଥା ଭାବିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଯାହା ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ। ମୋ ଉପରେ ଥିବା ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ।
ସର୍ପାଣାଂ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେଷାମିତି ଚେତି ଚ। ଵାସୁକେଶ୍ଚ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଏଲାପତ୍ରୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନେ ଓ ବାସୁକିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଏଳାପତ୍ର କହିଲେ:
ପ୍ରାଗେଵ ଦର୍ଶିତା ବୁଦ୍ଧିର୍ମଯୈଷା ଭୁଜଗୋତ୍ତମାଃ। ହେଯେତି ଯଦି ଵୋ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଵାପି ଚ ତଥା ପ୍ରଭୋ
ଏହି ଯୋଜନାକୁ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଦେଖାଇଥିଲି, ସର୍ପମୁକ୍ତି। ଯଦି ଆପଣମାନେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଭାବୁଛନ୍ତି, ତେବେ ତାହା ହେଉ।
ଅସ୍ତୁ କାମଂ ମଭାଦ୍ଯାପି ବୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ମରଣମାଗତା। ତାଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ପନ୍ନଗାଃ
ଯେପରି ଆପଣମାନେ ଚାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ହେଉ, ଯଦିଓ ଏହି ଯୋଜନା ପୁଣି ସ୍ମରଣକୁ ଆସିଛି। ସର୍ପମାନେ, ଏବେ ମୋ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ନ ସ ଯଜ୍ଞୋ ନ ଭଵିତା ନ ସ ରାଜା ତଥାଵିଧଃ। ଜନମେଜଯଃ ପାଣ୍ଡଵେଯୋ ଯତୋଽସ୍ମାକଂ ମହଦ୍ଭଯମ୍
ସେ ଯଜ୍ଞ ହେବ ନାହିଁ, ସେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏପରି ହେବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଜନମେଯୟ ପାଣ୍ଡବ, ଯାହାଠାରୁ ଆମର ବଡ଼ ଭୟ।
ଦୈଵେନୋପହତୋ ରାଜନ୍ଯୋ ଭଵେଦିହ ପୂରୁଷଃ। ସ ଦୈଵମେଵାଶ୍ରଯେତ ନାନ୍ଯତ୍ତତ୍ର ପରାଯଣମ୍
ଏଠାରେ ଯେତେବେଳେ ରାଜବଂଶୀ ଜଣେ ବିଧିର ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ଭାଗ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଦିଗରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।
ତଦିଦଂ ଚୈଵମସ୍ମାକଂ ଭଯଂ ପନ୍ନଗସତ୍ତମାଃ। ଦୈଵମେଵାଶ୍ରଯାମୋଽତ୍ର ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଚ ଵଚୋ ମମ
ସେହିପରି, ହେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ଭୟ ଆମ ପାଖରେ ଆସିଛି। ଏଠାରେ ଆମେ କେବଳ ଭାଗ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବେ ମୋର କଥା ଶୁଣ।
ଅହଂ ଶାପେ ସମୁତ୍ସୃଷ୍ଟେ ସମଶ୍ରୌଷଂ ଵଚସ୍ତଦା। ମାତୁରୁତ୍ସଙ୍ଗମାରୂଢୋ ଭଯାତ୍ପନ୍ନଗସତ୍ତମାଃ। ଦେଵାନାଂ ପନ୍ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଇତି ପ୍ରଭୋ
ଯେତେବେଳେ ଶାପ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ମୋ ମାଆଙ୍କ ଆଂକ ଉପରେ ଡରରେ ବସିଥିଲି, ଏବଂ ସେଇ କଥା ଶୁଣିଥିଲି। ଦେବତାମାନେ, ହେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ 'ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ' ବୋଲି ଡାକିଥିଲେ।
ଶାପଦୁଃଖାଗ୍ନିତପ୍ତାନାଂ ପନ୍ନଗାନାମନାମଯମ୍। କୃପଯା ପରଯାଽଽଵିଷ୍ଟାଃ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତୋ ଦିଵୌକସଃ
ଶାପର କଷ୍ଟର ଅଗ୍ନିରେ ପୀଡ଼ିତ ସର୍ପମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ବଡ଼ ଦୟାରେ ଭରିଯାଇ, ସେମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ।
କା ହି ଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରିଯାନ୍ପୁତ୍ରାଞ୍ଶପେଦେଵଂ ପିତାମହ। ଋତେ କଦ୍ରୂଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣରୂପାଂ ଦେଵଦେଵ ତଵାଗ୍ରତଃ
କେଉଁ ପିତା, ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ ମିଳିଲା ପରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇପାରିବେ, ହେ ପ୍ରପିତାମହ? ତୁମେ ଥିବା ସମ୍ମୁଖରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା କଦ୍ରୁ ଛାଡ଼ି କେହି ଏହିପରି କରିପାରିବେନି।
ତଥେତି ଚ ଵଚସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଯାପ୍ଯୁକ୍ତଂ ପିତାମହ। ଇଚ୍ଛାମ ଏତଦ୍ଵିଜ୍ଞାତୁଂ କାରଣଂ ଯନ୍ନ ଵାରିତା
ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପ୍ରପିତାମହ, ସେଠାରେ 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହିଥିଲ। ଆମେ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କାହିଁକି ତୁମେ ଏହାକୁ ବାରଣ କରିନଥିଲ।