ପ୍ରତିଷିଧ୍ଯାଥ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଭଗଵାଁଲ୍ଲୋକପୂଜିତଃ। ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁଷମାସୀନମୁଵାଚାଭ୍ଯେତ୍ଯ ସତ୍ଵରମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋକି, ଲୋକମାନେ ପୂଜିତ ଭଗବାନ, ଶୀଘ୍ର ଆସି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ବସିଥିଲେ, କଥା କହିଲେ.
ଭଗଵନ୍ନାହମପ୍ଯେତଦ୍ରୋଚଯେ ଦ୍ଯୂତସଂଭଵମ୍। ମନ୍ଯେ ତଦ୍ଵିଧିନାଽଽକୃଷ୍ଯ କାରିତୋସ୍ମୀତି ଵୈ ମୁନେ
'ଭଗବାନ, ମୁଁ ଏହି ଜୁଆ ଘଟଣାକୁ ମନେ ରଖି ନାହିଁ; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଛି, ମୁନି.'
ନୈତଦ୍ରୋଚଯତେ ଭୀଷ୍ମୋ ନ ଦ୍ରୋଣୋ ଵିଦୁରୋ ନ ଚ। ଗାନ୍ଧାର୍ଯା ନେଷ୍ଯତେ ଦ୍ଯୂତଂ ତତ୍ର ମୋହାତ୍ପ୍ରଵର୍ତିତମ୍
'ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବିଦୁର କେହି ଏହି ଜୁଆକୁ ମନେ ରଖି ନାହିଁ; ଗାନ୍ଧାରୀ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁନାହିଁ; ଏହି ଜୁଆ ମୂଢ଼ତାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି.'
ପରିତ୍ଯକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋମି ଦୁର୍ଯୋଧନମଚେତନମ୍। ପୁତ୍ରସ୍ନେହେନ ଭଗଵଞ୍ଜାନନ୍ନପି ଯତଵ୍ରତ
'ମୁଁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ଅବିବେକୀ; ଭଗବାନ, ପୁଅ ପ୍ରେମରେ, ଜାଣିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏହି କଥା କରୁଛି.'
ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯ ନୃପତେ ସତ୍ଯମାହ ଯଥା ଭଵାନ୍। ଦୃଢଂ ଵିଝଃ ପରଂ ପୁତ୍ରଂ ପରଂ ପୁତ୍ରାନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ
'ବୈଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ରାଜା, ଆପଣ ଯଥା ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି; ପିତା ପାଇଁ ପୁଅ ଠାରୁ ଆଉ କିଛି ପ୍ରିୟ ନାହିଁ.'
ଇନ୍ଦ୍ରୋପ୍ଯଶ୍ରୁନିପାତେନ ସୁରଭ୍ଯା ପ୍ରତିବୋଧିତଃ। ଅନ୍ଯୈଃ ସମୃଦ୍ଧୈରପ୍ଯର୍ଥୈର୍ନ ସୁତାନମନ୍ଯତେ ପରମ୍
'ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସୁରଭୀଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଜାଗିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଧନ ଦିଆଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଅମାନେଠାରୁ ଆଉ କିଛି ପ୍ରିୟ ଭାବିନାହିଁ.'
ଅତ୍ର ତେ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଗହଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍। ସୁରଭ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ସଂଵାଦମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ଵିଶାଂପତେ
'ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁରାତନ କଥା କହିବି; ସୁରଭୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଂବାଦ, ମନୁଷ୍ୟମୁଖ୍ୟ.'
ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପଗତା ରାଜନ୍ସୁରଭୀ ପ୍ରାରୁଦତ୍କିଲ। ଗଵାଂ ମାତା ପୁରା ତାତ ତାମିନ୍ଦ୍ରୋଽନ୍ଵକୃପାଯତ
'ଏକଥା, ରାଜା, ସୁରଭୀ, ଗଂମାତା, ତୃଭିଷ୍ଟପରେ ବସୁଥିବା, କେବେ ଅଶ୍ରୁପାତ କରିଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରିଥିଲେ.'
କିମିଦଂ ରୋଦିଷି ଶୁଭେ କଚ୍ଚିତ୍କ୍ଷେମଂ ଦିଵୌକସାମ୍। ମନୁଷ୍ଯେଷ୍ଵଥଵା ଗୋଷୁ ନୈତଦଲ୍ପଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଶୁଭେ, ତୁମେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? ଦେବମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ମନୁଷ୍ୟମାନେ କିମ୍ବା ଗଂମାନେ? ଏହି କଥା ଛୋଟ ନୁହେଁ.'
ଵିନିପାତୋ ନ ଵଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ତ୍ରିଦଶାଧିପ। ଅହଂ ତୁ ପୁତ୍ରଂ ଶୋଚାମି ତେନ ରୋଦିମି କୌଶିକ
'ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଅପଦ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ଦେବମହାରାଜ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛି, କୌଶିକ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ କାନ୍ଦୁଛି.'
ପଶ୍ଯୈନଂ କର୍ଷକଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ଦୁର୍ବଲଂ ମମ ପୁତ୍ରକମ୍। ପ୍ରତୋଦେନାଭିନିଘ୍ନନ୍ତଂ ଲାଙ୍ଗଲେନ ଚ ପୀଡିତମ୍। ନିଷୀଦମାନଂ ସୋତ୍କଣ୍ଠଂ ଵଧ୍ଯମାନଂ ସୁରାଧିପ
ମୋ ପୁଅ, ଏହି ଦୁଃଖୀ, ଦୁର୍ବଳ ହଳବୋଇକୁ ଦେଖ। ଏହାକୁ ଚାବୁକରେ ମାଡ଼ାଯାଉଛି, ହଳରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଆଯାଉଛି, ଏହା କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ବସିଯାଇଛି, ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ଆଶା କରୁଛି, ଏବଂ ପୁନି ପୁନି ପିଟାଯାଉଛି, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାରାଜ।
ଏନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୃଶଂ ଶ୍ରାନ୍ତଂ ଵଧ୍ଯମାନଂ ସୁରାଧିପ।' କୃପାଵିଷ୍ଟାଽସ୍ମି ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ମନଶ୍ଚୋଦ୍ଵେପତେ ମମ
ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ପିଟାଯାଉଥିବା ଏହି ବୋଇକୁ ଦେଖି, ମୋର ହୃଦୟ କ୍ଷମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୋ ମନ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୁଏ।
ଏକସ୍ତତ୍ରବଲୋପେତୋ ଧୁରମୁଦ୍ଵହତେଽଧିକାମ୍। ଅପରୋପ୍ଯବଲପ୍ରାଣଃ କୃଶୋ ଧମନିସଂତତଃ। କୃଚ୍ଛ୍ରାଦୁଦ୍ଵହତେ ଭାରଂ ତଂ ଵୈ ଶୋଚାମି ଵାସଵ
ଏଠାରେ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଇ ଅତିରିକ୍ତ ଭାର ବହୁଛି, ଅନ୍ୟଜଣ ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଷୀଣ, ତାଙ୍କର ଶିରା ଫୁଲିଯାଇଛି, ସେ କଷ୍ଟରେ ଭାର ବହୁଛି—ସେଠିପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ, ହେ ବାସବ।
ଵଧ୍ଯମାନଃ ପ୍ରତୋଦେନ ତୁଦ୍ଯମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ। ନୈଵ ଶକ୍ନୋତି ତଂ ଭାରମୁଦ୍ଵୋଢୁଂ ପଶ୍ଯ ଵାସଵ
ଚାବୁକରେ ପିଟାଯାଉଛି, ପୁନି ପୁନି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଆଯାଉଛି, ସେ ଏହି ଭାର ବହିପାରୁନାହିଁ—ଦେଖ, ହେ ବାସବ।
ତତୋଽହଂ ତସ୍ଯ ଶୋକାର୍ତା ଵିରୌମି ଭୃଶଦୁଃଖିତା। ଅଶ୍ରୂଣ୍ଯାଵର୍ତଯନ୍ତୀ ଚ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ କରୁଣାଯତୀ
ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କରୁଛି, ମୋ ଦୁଇ ଆଖିରୁ କ୍ଷମାର ଅଶ୍ରୁ ବହୁଛି।
ତଵ ପୁତ୍ରସହସ୍ରେଷୁ ପୀଡ୍ଯମାନେଷୁ ଶୋଭନେ। କିଂ କୃପାଯିତଵତ୍ଯତ୍ର ପୁତ୍ର ଏକୋ ନିପୀଡ୍ଯତେ
ତୁମର ହଜାର ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତେବେ କାହିଁକି ଏଠି ଏକ ପୁଅ ପାଇଁ ଏମିତି କ୍ଷମା ଜନ୍ମିଲା?
ଯଦି ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ସର୍ଵତ୍ରସମତୈଵ ମେ। ଦୀନସ୍ଯ ତୁ ସତଃ ଶକ୍ର ପୁତ୍ରସ୍ଯାଭ୍ଯଧିକାକୃପା
ମୋର ସମସ୍ତ ପୁଅ ପ୍ରତି ସମାନ ମମତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଶକ୍ର, ଯିଏ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୁର୍ବଳ, ସେଠିପାଇଁ ମୋର କ୍ଷମା ଅଧିକ।
ତଦିନ୍ଦ୍ରଃ ସୁରଭେର୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଭୃଶଵିସ୍ମିତଃ। ଜୀଵିତେନାପି କୌରଵ୍ଯ ମେନେଽଭ୍ଯଧିକମାତ୍ମଜମ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସୁରଭିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ଦୁଃଖିତ ପୁଅକୁ ନିଜ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଲେ, ହେ କୌରବ।
ପ୍ରଵଵର୍ଷ ଚ ତତ୍ରୈଵ ସହସା ତୋଯମୁଲ୍ଵଣମ୍। କର୍ଷକସ୍ଯାଚରନ୍ଵିଘ୍ନଂ ଭଗଵାନ୍ପାକଶାସନଃ
ତାଁଠାରେ, ଭଗବାନ ପାକଶାସନ ହଠାତ୍ ଭାବେ ଭାରି ବର୍ଷା କରିଲେ, ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତଦ୍ଯଥା ସୁରଭିଃ ପ୍ରାହ ସମମେଵାସ୍ତୁ ତେ ତଥା। ସୁତେଷୁ ରାଜନ୍ସର୍ଵେଷୁ ହୀନେଷ୍ଵଭ୍ଯଧିକା କୃପା
ଯେପରି ସୁରଭି କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ତୁମ ପାଇଁ ହେଉ—ତୁମ ସମସ୍ତ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ରାଜା, ଯିଏ ଦୁଃଖିତ, ସେଠିପାଇଁ ଅଧିକ କ୍ଷମା ହୁଏ।
ଯାଦୃଶୋ ମେ ସୁତଃ ପାଣ୍ଡୁସ୍ତାଦୃଶୋ ମେଽସି ପୁତ୍ରକ। ଵିଦୁରଶ୍ଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ନେହାଦେତଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ମୋର ପୁଅ ପାଣ୍ଡୁ ଯେପରି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପୁଅ; ଏବଂ ବିଦୁର, ଯିଏ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ମୁଁ ଏହି କଥା ସ୍ନେହରୁ କହୁଛି।
ଚିରାଯ ତଵ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଶତମେକଶ୍ଚ ଭାରତ। ପାଣ୍ଡୌଃ ପଞ୍ଚୈଵ ଲକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ତେଽପି ମନ୍ଦାଃସୁଦୁଃଖିତାଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହେଲା, ତୁମର ପୁଅମାନେ ଏକଶଏକ ଅଛନ୍ତି, ହେ ଭାରତ; କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପଞ୍ଚ ପୁଅ ଅତି କମ୍ ଓ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି।
କଥଂ ଜୀଵେଯୁରତ୍ଯନ୍ତଂ କଥଂ ଵର୍ଧେଯୁରିତ୍ଯପି। ଇତି ଦୀନେଷୁ ପାର୍ଥେଷୁ ମନୋ ମେ ପରିତପ୍ଯତେ
ସେମାନେ କିପରି ବଞ୍ଚିବେ, କିପରି ବଢ଼ିବେ—ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ମୋ ମନ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ।
ଯଦି ପାର୍ଥିଵ କୌଖ୍ଯାଞ୍ଜୀଵମାନାନିହେଚ୍ଛସି। ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ ସୁତଃ ଶମଂ ଗଚ୍ଛତୁ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
ଯଦି ରାଜା, ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ବଞ୍ଚୁନ୍ତୁ, ତେବେ ତୁମ ପୁଅ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ଶାନ୍ତି କରୁ।
ଏଵମେତନ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯଥା ଵଦସି ମାଂ ମୁନେ। ଅହଂ ଚୈଵ ଵିଜାନାମି ସର୍ଵେ ଚେମେ ନରାଧିପାଃ
ଏହିପରି ଠିକ୍ କହିଛ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ମୁନି, ଯେପରି ତୁମେ ମୋତେ କହିଛ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ବୁଝିପାରୁଛି, ଏବଂ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଭଵାଂଶ୍ଚ ମନ୍ଯତେ ସାଧୁ ଯତ୍କୁରୂଣାଂ ସୁଖୋଦଯମ୍। ତଦେଵ ଵିଦୁରୋଽପ୍ଯାହ ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ମାଂ ମୁନେ
ତୁମେ ଯାହା କୁରୁମାନେର ସୁଖ ପାଇଁ ଭଲ ଭାବୁଛ, ସେଇ କଥା ବିଦୁର, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି, ହେ ମୁନି।
ଯଦିତ୍ଵହମନୁଗ୍ରାହ୍ଯଃ କୌରଵ୍ଯେଷୁ ଦଯା ଯଦି। ଅନ୍ଵଶାଧି ଦୁରାତ୍ମାନଂ ପୁତ୍ରଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ମମ
ଯଦି ମୋତେ କୃପା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯଦି କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୃପା ଥାଏ, ତେବେ ମୋର ପୁଅ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରେ, ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର।
ଅଯମାଯାତି ଵୈ ରାଜନ୍ମୈତ୍ରେଯୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଅନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଭ୍ରାତୃନିହୈଵାଽସ୍ମଦ୍ଦିଦୃକ୍ଷଯା
ଏବେ, ହେ ରାଜା, ମହାନ ଋଷି ମୈତ୍ରେୟ ଆସୁଛନ୍ତି, ସେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଦେଖି, ଆମ୍ଭେ ଭାଇମାନେକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି।
ଏଷ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ପୁତ୍ରଂ ତଵ ରାଜନ୍ମହାନୃଷିଃ। ଅନୁଶାସ୍ତା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଶମାଯାସ୍ଯ କୁଲସ୍ଯ ଚ
ହେ ରାଜା, ଏହି ମହାନ ଋଷି ତୁମ ପୁଅ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶାନ୍ତି ଓ ତୁମ ସମସ୍ତ ପରିବାରର ଭଲ ପାଇଁ।
ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯଦେଷ କୌରଵ୍ଯ ତତ୍କାର୍ଯମଵିଶଙ୍କଯା। ଅକ୍ରିଯାଯାଂ ତୁ କାର୍ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ତେ ଶପ୍ସ୍ଯତେ ରୁଷା
ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ଏହି ଋଷି ଯାହା କହିବେ, ସେଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନ ରଖି ନିଷ୍ପାଦନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ତୁମ ପୁଅ କିଛି କରିବାରେ ବିଫଳ ହେବେ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ମିଳିବ।