ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କର୍ଣେନ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା। ନାତିହୃଷ୍ଟମନାଃ କ୍ଷିପ୍ରମଭଵତ୍ସ ପରାଙ୍ମୁଖଃ
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁର୍ଯୋଧନ ରାଜା, ଅତି ଖୁସି ନହେଇ, ଶୀଘ୍ର ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ଉପଲଭ୍ଯ ତତଃ କର୍ଣୋ ଵିଵୃତ୍ଯ ନଯନେ ଶୁଭେ। ରୋଷାଦ୍ଦୁଃଶାସନଂ ଚୈଵ ସୌବଲଂ ଚ ତମେଵ ଚ
ତାପରେ କର୍ଣ୍ଣ ଏହା ଅନୁଭବ କରି, ନିଜର ଶୁଭ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି, କ୍ରୋଧରେ ଦୁ:ଶାସନ, ସଉବଳ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଉଵାଚ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଯମ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ଅଥୋ ମମ ମତଂ ଯତ୍ତୁ ତନ୍ନିବୋଧତ ଭୂମିପାଃ
ସେ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, କହିଲେ: 'ଏବେ ମୋର ମତ କଣ, ତାହା ଶୁଣ, ରାଜାମାନେ.'
ପ୍ରିଯଂ ସର୍ଵେ କରିଷ୍ଯାମୋ ରାଜ୍ଞଃ କିଂ କରଵାମହେ। ନ ଚାସ୍ଯ ଶକ୍ନୁମଃ ସ୍ଥାତୁଂ ପ୍ରିଯେ ସର୍ଵେ ହ୍ଯତନ୍ଦ୍ରିତାଃ
'ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗିବା ଦେଖିବା; ଆଉ କଣ କରିବା? ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଆମେ କେହି ବି ରୋକିପାରିବା ନାହିଁ, କାରଣ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଜନ୍ମାନ୍ତୁ ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ.'
ଵଯଂ ତୁ ଶସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଦାଯ ରଥାନାସ୍ଥାଯ ଦଂଶିତାଃ। ଗଚ୍ଛାମଃ ସହିତା ହନ୍ତୁଂ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଵନଗୋଚରାନ୍
'କିନ୍ତୁ ଆମେ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ, ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ, ସମସ୍ତେ ଏକସাথে ଯାଇବା ଉଚିତ, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ମାରିବାକୁ.'
ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଶାନ୍ତେଷୁ ଗତେଷ୍ଵଵିଦିତାଂ ଗତିମ୍। ନିର୍ଵିଵାଦା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାସ୍ତଥା ଵଯମ୍
'ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତ ହେଇ, ଅଜଣା ଦିଶାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ଆମେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ବିବାଦ ନଥିବା ହେବା.'
ଯାଵଦେଵ ପରିଦ୍ଯୂନା ଯାଵଚ୍ଛୋକପରାଯଣାଃ। ଯାଵନ୍ମିତ୍ରଵିହୀନାଶ୍ଚ ତାଵଦ୍ଗଚ୍ଛାମ ମାଚିରମ୍
'ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶୋକରେ ଲିନ, ଏବଂ ମିତ୍ର ବିହୀନ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଯାଇବା.'
ତସ୍ଯତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୂଜଯନ୍ତଃ ପୁନଃ ପୁନଃ। ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁଃ ସୂତଜଂ ତଦା
ସେ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପୁନପୁନ ସମ୍ମାନ କରିଲେ; ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ସମସ୍ତେ ରଥଚାଳକ ପୁଅକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ.
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁସଂରବ୍ଧା ରଥୈଃ ସର୍ଵେ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ନିର୍ଯଯୁଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ହନ୍ତୁଂ ସହିତାଃ କୃତନିଶ୍ଚଯାଃ
ଏପରି କହି, ସମସ୍ତେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ନିଜ ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ଏକସাথে ଚାଲିଗଲେ.
ତାନ୍ପ୍ରସ୍ଥିତାନ୍ପରିଜ୍ଞାଯ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଆଜଗାମ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା
ସେମାନେ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ମହାପୁରୁଷ, ଶୁଧ୍ଧ ମନରେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ.
ପ୍ରତିଷିଧ୍ଯାଥ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଭଗଵାଁଲ୍ଲୋକପୂଜିତଃ। ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁଷମାସୀନମୁଵାଚାଭ୍ଯେତ୍ଯ ସତ୍ଵରମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋକି, ଲୋକମାନେ ପୂଜିତ ଭଗବାନ, ଶୀଘ୍ର ଆସି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ବସିଥିଲେ, କଥା କହିଲେ.
ଭଗଵନ୍ନାହମପ୍ଯେତଦ୍ରୋଚଯେ ଦ୍ଯୂତସଂଭଵମ୍। ମନ୍ଯେ ତଦ୍ଵିଧିନାଽଽକୃଷ୍ଯ କାରିତୋସ୍ମୀତି ଵୈ ମୁନେ
'ଭଗବାନ, ମୁଁ ଏହି ଜୁଆ ଘଟଣାକୁ ମନେ ରଖି ନାହିଁ; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଛି, ମୁନି.'
ନୈତଦ୍ରୋଚଯତେ ଭୀଷ୍ମୋ ନ ଦ୍ରୋଣୋ ଵିଦୁରୋ ନ ଚ। ଗାନ୍ଧାର୍ଯା ନେଷ୍ଯତେ ଦ୍ଯୂତଂ ତତ୍ର ମୋହାତ୍ପ୍ରଵର୍ତିତମ୍
'ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବିଦୁର କେହି ଏହି ଜୁଆକୁ ମନେ ରଖି ନାହିଁ; ଗାନ୍ଧାରୀ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁନାହିଁ; ଏହି ଜୁଆ ମୂଢ଼ତାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି.'
ପରିତ୍ଯକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋମି ଦୁର୍ଯୋଧନମଚେତନମ୍। ପୁତ୍ରସ୍ନେହେନ ଭଗଵଞ୍ଜାନନ୍ନପି ଯତଵ୍ରତ
'ମୁଁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ଅବିବେକୀ; ଭଗବାନ, ପୁଅ ପ୍ରେମରେ, ଜାଣିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏହି କଥା କରୁଛି.'
ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯ ନୃପତେ ସତ୍ଯମାହ ଯଥା ଭଵାନ୍। ଦୃଢଂ ଵିଝଃ ପରଂ ପୁତ୍ରଂ ପରଂ ପୁତ୍ରାନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ
'ବୈଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ରାଜା, ଆପଣ ଯଥା ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି; ପିତା ପାଇଁ ପୁଅ ଠାରୁ ଆଉ କିଛି ପ୍ରିୟ ନାହିଁ.'
ଇନ୍ଦ୍ରୋପ୍ଯଶ୍ରୁନିପାତେନ ସୁରଭ୍ଯା ପ୍ରତିବୋଧିତଃ। ଅନ୍ଯୈଃ ସମୃଦ୍ଧୈରପ୍ଯର୍ଥୈର୍ନ ସୁତାନମନ୍ଯତେ ପରମ୍
'ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସୁରଭୀଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଜାଗିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଧନ ଦିଆଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଅମାନେଠାରୁ ଆଉ କିଛି ପ୍ରିୟ ଭାବିନାହିଁ.'
ଅତ୍ର ତେ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଗହଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍। ସୁରଭ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ସଂଵାଦମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ଵିଶାଂପତେ
'ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁରାତନ କଥା କହିବି; ସୁରଭୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଂବାଦ, ମନୁଷ୍ୟମୁଖ୍ୟ.'
ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପଗତା ରାଜନ୍ସୁରଭୀ ପ୍ରାରୁଦତ୍କିଲ। ଗଵାଂ ମାତା ପୁରା ତାତ ତାମିନ୍ଦ୍ରୋଽନ୍ଵକୃପାଯତ
'ଏକଥା, ରାଜା, ସୁରଭୀ, ଗଂମାତା, ତୃଭିଷ୍ଟପରେ ବସୁଥିବା, କେବେ ଅଶ୍ରୁପାତ କରିଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରିଥିଲେ.'
କିମିଦଂ ରୋଦିଷି ଶୁଭେ କଚ୍ଚିତ୍କ୍ଷେମଂ ଦିଵୌକସାମ୍। ମନୁଷ୍ଯେଷ୍ଵଥଵା ଗୋଷୁ ନୈତଦଲ୍ପଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଶୁଭେ, ତୁମେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? ଦେବମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ମନୁଷ୍ୟମାନେ କିମ୍ବା ଗଂମାନେ? ଏହି କଥା ଛୋଟ ନୁହେଁ.'
ଵିନିପାତୋ ନ ଵଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ତ୍ରିଦଶାଧିପ। ଅହଂ ତୁ ପୁତ୍ରଂ ଶୋଚାମି ତେନ ରୋଦିମି କୌଶିକ
'ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଅପଦ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ଦେବମହାରାଜ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛି, କୌଶିକ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ କାନ୍ଦୁଛି.'
ପଶ୍ଯୈନଂ କର୍ଷକଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ଦୁର୍ବଲଂ ମମ ପୁତ୍ରକମ୍। ପ୍ରତୋଦେନାଭିନିଘ୍ନନ୍ତଂ ଲାଙ୍ଗଲେନ ଚ ପୀଡିତମ୍। ନିଷୀଦମାନଂ ସୋତ୍କଣ୍ଠଂ ଵଧ୍ଯମାନଂ ସୁରାଧିପ
ମୋ ପୁଅ, ଏହି ଦୁଃଖୀ, ଦୁର୍ବଳ ହଳବୋଇକୁ ଦେଖ। ଏହାକୁ ଚାବୁକରେ ମାଡ଼ାଯାଉଛି, ହଳରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଆଯାଉଛି, ଏହା କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ବସିଯାଇଛି, ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ଆଶା କରୁଛି, ଏବଂ ପୁନି ପୁନି ପିଟାଯାଉଛି, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାରାଜ।
ଏନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୃଶଂ ଶ୍ରାନ୍ତଂ ଵଧ୍ଯମାନଂ ସୁରାଧିପ।' କୃପାଵିଷ୍ଟାଽସ୍ମି ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ମନଶ୍ଚୋଦ୍ଵେପତେ ମମ
ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ପିଟାଯାଉଥିବା ଏହି ବୋଇକୁ ଦେଖି, ମୋର ହୃଦୟ କ୍ଷମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୋ ମନ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୁଏ।
ଏକସ୍ତତ୍ରବଲୋପେତୋ ଧୁରମୁଦ୍ଵହତେଽଧିକାମ୍। ଅପରୋପ୍ଯବଲପ୍ରାଣଃ କୃଶୋ ଧମନିସଂତତଃ। କୃଚ୍ଛ୍ରାଦୁଦ୍ଵହତେ ଭାରଂ ତଂ ଵୈ ଶୋଚାମି ଵାସଵ
ଏଠାରେ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଇ ଅତିରିକ୍ତ ଭାର ବହୁଛି, ଅନ୍ୟଜଣ ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଷୀଣ, ତାଙ୍କର ଶିରା ଫୁଲିଯାଇଛି, ସେ କଷ୍ଟରେ ଭାର ବହୁଛି—ସେଠିପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ, ହେ ବାସବ।
ଵଧ୍ଯମାନଃ ପ୍ରତୋଦେନ ତୁଦ୍ଯମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ। ନୈଵ ଶକ୍ନୋତି ତଂ ଭାରମୁଦ୍ଵୋଢୁଂ ପଶ୍ଯ ଵାସଵ
ଚାବୁକରେ ପିଟାଯାଉଛି, ପୁନି ପୁନି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଆଯାଉଛି, ସେ ଏହି ଭାର ବହିପାରୁନାହିଁ—ଦେଖ, ହେ ବାସବ।
ତତୋଽହଂ ତସ୍ଯ ଶୋକାର୍ତା ଵିରୌମି ଭୃଶଦୁଃଖିତା। ଅଶ୍ରୂଣ୍ଯାଵର୍ତଯନ୍ତୀ ଚ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ କରୁଣାଯତୀ
ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କରୁଛି, ମୋ ଦୁଇ ଆଖିରୁ କ୍ଷମାର ଅଶ୍ରୁ ବହୁଛି।
ତଵ ପୁତ୍ରସହସ୍ରେଷୁ ପୀଡ୍ଯମାନେଷୁ ଶୋଭନେ। କିଂ କୃପାଯିତଵତ୍ଯତ୍ର ପୁତ୍ର ଏକୋ ନିପୀଡ୍ଯତେ
ତୁମର ହଜାର ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତେବେ କାହିଁକି ଏଠି ଏକ ପୁଅ ପାଇଁ ଏମିତି କ୍ଷମା ଜନ୍ମିଲା?
ଯଦି ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ସର୍ଵତ୍ରସମତୈଵ ମେ। ଦୀନସ୍ଯ ତୁ ସତଃ ଶକ୍ର ପୁତ୍ରସ୍ଯାଭ୍ଯଧିକାକୃପା
ମୋର ସମସ୍ତ ପୁଅ ପ୍ରତି ସମାନ ମମତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଶକ୍ର, ଯିଏ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୁର୍ବଳ, ସେଠିପାଇଁ ମୋର କ୍ଷମା ଅଧିକ।
ତଦିନ୍ଦ୍ରଃ ସୁରଭେର୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଭୃଶଵିସ୍ମିତଃ। ଜୀଵିତେନାପି କୌରଵ୍ଯ ମେନେଽଭ୍ଯଧିକମାତ୍ମଜମ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସୁରଭିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ଦୁଃଖିତ ପୁଅକୁ ନିଜ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଲେ, ହେ କୌରବ।
ପ୍ରଵଵର୍ଷ ଚ ତତ୍ରୈଵ ସହସା ତୋଯମୁଲ୍ଵଣମ୍। କର୍ଷକସ୍ଯାଚରନ୍ଵିଘ୍ନଂ ଭଗଵାନ୍ପାକଶାସନଃ
ତାଁଠାରେ, ଭଗବାନ ପାକଶାସନ ହଠାତ୍ ଭାବେ ଭାରି ବର୍ଷା କରିଲେ, ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତଦ୍ଯଥା ସୁରଭିଃ ପ୍ରାହ ସମମେଵାସ୍ତୁ ତେ ତଥା। ସୁତେଷୁ ରାଜନ୍ସର୍ଵେଷୁ ହୀନେଷ୍ଵଭ୍ଯଧିକା କୃପା
ଯେପରି ସୁରଭି କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ତୁମ ପାଇଁ ହେଉ—ତୁମ ସମସ୍ତ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ରାଜା, ଯିଏ ଦୁଃଖିତ, ସେଠିପାଇଁ ଅଧିକ କ୍ଷମା ହୁଏ।