ଅଧୋ ମହୀଂ ଗଚ୍ଛ ଭୁଜଙ୍ଗମୋତ୍ତମ ସ୍ଵଯଂ ତଵୈଷା ଵିଵରଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ଇମାଂ ଧରାଂ ଧାରଯତା ତ୍ଵଯା ହି ମେ ମହତ୍ପ୍ରିଯଂ ଶେଷ କୃତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
"ପୃଥିବୀ ତଳକୁ ଯାଅ, ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ସେ ନିଜେ ତୁମକୁ ଏକ ସ୍ଥାନ ଦେଇଦେବେ; ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ତୁମେ ଧରିବାରେ, ଶେଷ, ମୋପାଇଁ ବଡ଼ ଉପକାର କରିବ।"
ତଥୈଵ କୃତ୍ଵା ଵିଵରଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସ ପ୍ରଭୁର୍ଭୁଵୋ ଭୁଜଗଵରାଗ୍ରଜଃ ସ୍ଥିତଃ। ବିଭର୍ତି ଦେଵୀଂ ଶିରସା ମହୀମିମାଂ ସମୁଦ୍ରନେମିଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ସର୍ଵତଃ
ଏଭଳି ଏକ ଖୋଲା କରି, ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଭୂମିର ନାୟକ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଭାଇ ଭାବରେ ଏଠାରେ ରହିଲେ; ସେ ଏହି ଦେବୀ ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି, ନିଜ ଶରୀରର ଅନେକ ତାଣ୍ଡା ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଘେରି ରଖିଲେ।
ଶେଷୋଽସି ନାଗୋତ୍ତମ ଧର୍ମଦେଵୋ ମହୀମିମାଂ ଧାରଯସେ ଯଦେକଃ। ଅନନ୍ତଭୋଗୈଃ ପରିଗୃହ୍ଯ ସର୍ଵାଂ ଯଥାହମେଵଂ ବଲଭିଦ୍ଯଥା ଵା
"ତୁମେ ଶେଷ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଧର୍ମର ଦେବତା; କାରଣ ତୁମେ ଏକାଉଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଅନନ୍ତ ତାଣ୍ଡା ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଘେରି ଧରିଛ; ମୁଁ ଯେପରି କରିଛି, କିମ୍ବା ତୁମେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିରେ।"
ଅଧୋ ଭୂମୌ ଵସତ୍ଯେଵଂ ନାଗୋଽନନ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଧାସ୍ଯନ୍ଵସୁଧାମେକଃ ଶାସନାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵିଭୋଃ
ଏଭଳି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅନନ୍ତ ପୃଥିବୀ ତଳେ ବସିଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏକାଉଁ ଏହି ବସୁଧାକୁ ଧରିଛନ୍ତି।
ସୁପର୍ଣଂ ଚ ସହାଯଂ ଵୈ ଭଗଵାନମରୋତ୍ତମଃ। ପ୍ରାଦାଦନନ୍ତାଯ ତଦା ଵୈନତେଯଂ ପିତାମହଃ
ତାପରେ ପିତାମହ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ସହାୟ ଭାବରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦିବ୍ୟ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଅର୍ଥାତ୍ ଗରୁଡ଼କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଅନନ୍ତେଽଭିପ୍ରଯାତେ ତୁ ଵାସୁକିଃ ସ ମହାବଲଃ। ଅଭ୍ଯଷିଚ୍ଯତ ନାଗୈସ୍ତୁ ଦୈଵତୈରିଵ ଵାସଵଃ
ଅନନ୍ତ ଯାଇଥିବା ପରେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାସୁକି ସର୍ପମାନେ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଭାବରେ ଅଭିଷେକିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ।
ମାତୁଃ ସକାଶାତ୍ତଂ ଶାପଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମଃ। ଵାସୁକିଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ଶାପୋଽଯଂ ନ ଭଵେତ୍କଥମ୍
ମାଆଙ୍କଠାରୁ ଶାପ ଶୁଣି, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାସୁକି ଚିନ୍ତା କରିଲେ, କିପରି ଏହି ଶାପ ଲାଗୁ ନ ହେବ।
ତତଃ ସ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ସର୍ଵଶଃ। ଐରାଵତପ୍ରଭୃତିଭିଃ ସର୍ଵୈର୍ଧର୍ମପରାଯଣୈଃ
ତାପରେ ସେ ଏଇରାବତ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଏହି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଅଯଂ ଶାପୋ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଵିଦିତଂ ଵସ୍ତଥାଽନଘାଃ। ତସ୍ଯ ଶାପସ୍ଯ ମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ଯତାମହେ
ଏହି ଶାପ ଯେପରି ଦିଆଯାଇଛି, ତାହା ତୁମେ ଜାଣିଛ, ହେ ନିର୍ମଳମନ୍ତି। ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଳି ବିଚାର କରୁଛୁ ଏବଂ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଶାପାନାଂ ପ୍ରତିଘାତୋ ହି ଵିଦ୍ଯତେ। ନ ତୁ ମାତ୍ରାଽଭିଶପ୍ତାନାଂ ମୋକ୍ଷଃ କ୍ଵଚନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଶାପ ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ମାଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପରୁ କେଉଁଠିଓ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ।
ଅଵ୍ଯଯସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ସତ୍ଯସ୍ଯ ଚ ତଥାଗ୍ରତଃ। ଶପ୍ତା ଇତ୍ଯେଵ ମେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜାଯତେ ହୃଦି ଵେପଥୁଃ
ଅବିନାଶୀ, ଅପରିମାପ୍ୟ ଏବଂ ସତ୍ୟପରାୟଣ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଲେ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଓ କମ୍ପନ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ନୂନଂ ସର୍ଵଵିନାଶୋଽଯମସ୍ମାକଂ ସମୁପାଗତଃ। `ଶାପଃ ସୃଷ୍ଟୋ ମହାଘୋରୋ ମାତ୍ରା ଖଲ୍ଵଵିନୀତଯା। ନ ହ୍ଯେତାଂ ସୋଽଵ୍ଯଯୋ ଦେଵଃ ଶପତ୍ନୀଂ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧଯତ୍
ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ ଆସିଛି; ଆମ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମାଆ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି। କାରଣ ଅବିନାଶୀ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଶାପ ଦେବାରୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସଂମନ୍ତ୍ରଯାମୋଽଦ୍ଯ ଭୁଜଙ୍ଗାନାମନାମଯମ୍। ଯଥା ଭଵେଦ୍ଧି ସର୍ଵେଷାଂ ମା ନଃ କାଲୋଽତ୍ଯଗାଦଯମ୍
ସେଥିପାଇଁ ଆସନ୍ତୁ, ଆଜି ଆମେ ସମସ୍ତେ ସର୍ପମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ମିଳି ବିଚାର କରିବା; ଯେଉଁଠି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ହେଉ ଏବଂ ସମୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଚାଲିଯିବ ନାହିଁ।
ସର୍ଵ ଏଵ ହି ନସ୍ତାଵଦ୍ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ। ଅପି ମନ୍ତ୍ରଯମାଣା ହି ହେତୁଂ ପଶ୍ଯାମ ମୋକ୍ଷଣେ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଚତୁର୍ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍; ଏହି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର ଉପାୟ ଖୋଜିବା।
ଯଥା ନଷ୍ଟଂ ପୁରା ଦେଵା ଗୂଢମଗ୍ନିଂ ଗୁହାଗତମ୍। ଯଥା ସ ଯଜ୍ଞୋ ନ ଭଵେଦ୍ଯଥା ଵାଽପି ପରାଭଵଃ। ଜନମେଜଯସ୍ଯ ସର୍ପାଣାଂ ଵିନାଶକରଣାଯ ଵୈ
ଯେପରି ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନେ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ହରାଇଥିଲେ, ସେପରି ଜନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ହେବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ପରାଜୟ ହେବ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସର୍ପମାନଙ୍କର ବିନାଶ ହେବ।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ସର୍ଵେ କାଦ୍ରଵେଯାଃ ସମାଗତାଃ। ସମଯଂ ଚକିରେ ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରବୁଦ୍ଧିଵିଶାରଦାଃ
ଏହିପରି କହି, ସମସ୍ତ କାଦ୍ରବୟ ଏଠାରେ ଏକଠା ହେଲେ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଉପାୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ସମସ୍ତେ ଏକ ମତ ନେଲେ।
ଏକେ ତତ୍ରାବ୍ରୁଵନ୍ନାଗା ଵଯଂ ଭୂତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ। ଜନମେଜଯଂ ତୁ ଭିକ୍ଷାମୋ ଯଜ୍ଞସ୍ତେ ନ ଭଵେଦିତି
ସେଠାରେ କିଛି ସର୍ପ କହିଲେ, 'ଆମେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ହେବ ନାହିଁ।'
ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵନ୍ନାଗାସ୍ତତ୍ର ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ। ମନ୍ତ୍ରିଣୋଽସ୍ଯ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଭଵିଷ୍ଯାମଃ ସୁସଂମତାଃ
ଅନ୍ୟ କିଛି ସର୍ପ, ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବି, କହିଲେ, 'ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ପରାମର୍ଶଦାତା ହେବା, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ଗ୍ରହଣୀୟ ହେବା।'
ସ ନଃ ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ସର୍ଵେଷୁ କାର୍ଯେଷ୍ଵର୍ଥଵିନିଶ୍ଚଯମ୍। ତତ୍ର ବୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମୋ ଯଥା ଯଜ୍ଞୋ ନିଵର୍ତ୍ସ୍ଯତି
ସେ ସମସ୍ତ କାମରେ ଆମ ପାଖରେ ମତ ଚାହିବେ; ସେଠି ଆମେ ଏମିତି ପରାମର୍ଶ ଦେବା ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ରୁକିଯିବ।
ସ ନୋ ବହୁମତାନ୍ରାଜା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵରଃ। ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ଵ୍ଯକ୍ତଂ ନେତି ଵକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ସେ ରାଜା, ଯିଏ ଆମକୁ ବହୁତ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ସପ୍ରସ୍ତାବ ଆମକୁ ପଚାରିବେ; ଆମେ ସେଠି 'ନାହିଁ' ବୋଲି କହିଦେବା।
ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ବହୂନ୍ଦୋଷାନ୍ପ୍ରେତ୍ଯ ଚେହ ଚ ଦାରୁଣାନ୍। ହେତୁଭିଃ କାରଣୈଶ୍ଚୈଵ ଯଥା ଯଜ୍ଞୋ ଭଵେନ୍ନ ସଃ
ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦୋଷ ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଦେଖାଇ ଏବଂ ଯଥାଯଥ କାରଣ ଦେଇ ଆମେ ଏମିତି କରିବା ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ହେବ ନାହିଁ।
ଅଥଵା ଯ ଉପାଧ୍ଯାଯଃ କ୍ରତୋସ୍ତସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି। ସର୍ପସତ୍ରଵିଧାନଜ୍ଞୋ ରାଜକାର୍ଯହିତେ ରତଃ
କିମ୍ବା, ଯିଏ ଏହି ଯଜ୍ଞର ଉପାଧ୍ୟାୟ ହେବେ, ସେ ସର୍ପସତ୍ର ବିଧିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବେ,
ତଂ ଗତ୍ଵା ଦଶତାଂ କଶ୍ଚିଦ୍ଭୁଜଙ୍ଗଃ ସ ମରିଷ୍ଯତି। ତସ୍ମିନ୍ମୃତେ ଯଜ୍ଞକାରେ କ୍ରତୁଃ ସ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଠି ଆମେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଗିଏ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ କାମଡ଼ିବ; ସେ ସର୍ପ ମରିଯିବ, ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଏହି ଯଜ୍ଞ ହେବ ନାହିଁ।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ସର୍ପସତ୍ରଜ୍ଞା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଚର୍ତ୍ଵିଜଃ। ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ଦଶିଷ୍ଯାମଃ କୃତମେଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ସର୍ପସତ୍ର ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଏହି ଯଜ୍ଞର ପୂଜାରୀ ହେବେ, ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କାମଡ଼ିବା; ଏଭଳି କଲେ ଏହି କାମ ସଫଳ ହେବ।
ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵନ୍ନାଗା ଧର୍ମାତ୍ମାନୋ ଦଯାଲଵଃ। ଅବୁଦ୍ଧିରେଷା ଭଵତାଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ନ ଶୋଭନମ୍
ଅନ୍ୟ କିଛି ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଦୟାଳୁ ସର୍ପ କହିଲେ, 'ଏହା ତୁମମାନଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କେବେ ଭଲ ନୁହେଁ।'
ସମ୍ଯକ୍ସଦ୍ଧର୍ମମୂଲା ଵୈ ଵ୍ଯସନେ ଶାନ୍ତିରୁତ୍ତମା। ଅଧର୍ମୋତ୍ତରତା ନାମ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵ୍ଯାପାଦଯେଜ୍ଜଗତ୍
ଠିକ୍ ଭାବରେ ଯେଉଁ ଶାନ୍ତି ଅଛି, ସେ ସଦ୍ଧର୍ମରେ ଆଧାରିତ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଉତ୍ତମ; ଅଧର୍ମରେ ଚାଲିଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ।
ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵନ୍ନାଗାଃ ସମିଦ୍ଧଂ ଜାତଵେଦସମ୍। ଵର୍ଷୈର୍ନିର୍ଵାପଯିଷ୍ଯାମୋ ମେଘା ଭୂତ୍ଵା ସଵିଦ୍ଯୁତଃ
ଅନ୍ୟ କିଛି ସର୍ପମାନେ କହିଲେ: ଆମେ ବିଜୁଳି ସହିତ ମେଘ ହେଇ ବର୍ଷା କରି, ତାହାର ଜଳରେ ଜଳନ୍ତା ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିକୁ ନିବାଇଦେବୁ।
ସ୍ରୁଗ୍ଭାଣ୍ଡଂ ନିଶି ଗତ୍ଵା ଚ ଅପରେ ଭୁଜଗୋତ୍ତମାଃ। ପ୍ରମତ୍ତାନାଂ ହରନ୍ତ୍ଵାଶୁ ଵିଘ୍ନ ଏଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଅନ୍ୟ କିଛି ପ୍ରମୁଖ ସର୍ପମାନେ କହିଲେ: ରାତିରେ ଯଜ୍ଞର ପାତ୍ର ଓ ଚମଚ ଉଠାଇ ନେବା, ଯେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ଅସାବଧାନ ରହିବେ, ଏଭଳି କଲେ ଯଜ୍ଞରେ ବାଧା ହେବ।
ଯଜ୍ଞେ ଵା ଭୁଜଗାସ୍ତସ୍ମିଞ୍ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଜନାନ୍ଦଶନ୍ତୁ ଵୈ ସର୍ଵେ ନୈଵଂ ତ୍ରାସୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଅଥବା, ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଶତେ ହଜାରେ ସର୍ପମାନେ ଲୋକମାନେକୁ କାମୁଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ, ତେବେ ଆମ ପାଇଁ କୌଣସି ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ।
ଅଥଵା ସଂସ୍କୃତଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ଦୂଷଯନ୍ତୁ ଭୁଜଙ୍ଗମାଃ। ସ୍ଵେନ ମୂତ୍ରପୁରୀଷେଣ ସର୍ଵଭୋଜ୍ଯଵିନାଶିନା
ଅଥବା, ସର୍ପମାନେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ନିଜ ମୁତ୍ର ଓ ମଳରେ ଦୂଷିତ କରନ୍ତୁ, ଏହାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଜ୍ୟ ବିନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ।