ତଂ ଚ ଦ୍ଵିଷନ୍ତି ସତତଂ ସ ଚାପି ବଲଵତ୍ତରଃ। ଵରପ୍ରଦାନାତ୍ସ ପିତୁଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେଠି ତାଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କାଶ୍ୟପ ନାମକ ମହାତ୍ମା ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦର ଫଳରେ।
ସୋଽହଂ ତପଃ ସମାସ୍ଥାଯ ମୋକ୍ଷ୍ଯାମୀଦଂ କଲେଵରମ୍। କଥଂ ମେ ପ୍ରେତ୍ଯଭାଵେଽପି ନ ତୈଃ ସ୍ଯାତ୍ସହ ସଙ୍ଗମଃ
ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ବସି ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡିବି; ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋର ମିଶଣ ନ ହେବ କିପରି, ଏହି ଚିନ୍ତା ମୋତେ ହେଉଛି।
ତମେଵଂ ଵାଦିନଂ ଶେଷଂ ପିତାମହ ଉଵାଚ ହ। ଜାନାମି ଶେଷ ସର୍ଵେଷାଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ତେ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଏଭଳି କଥା କହିଥିବା ଶେଷଙ୍କୁ ପିତାମହ ବୋଲିଲେ, "ଶେଷ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ କଣ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସବୁ ଜାଣିଛି।"
ମାତୁଶ୍ଚାପ୍ଯପରାଧାଦ୍ଵୈ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ତେ ମହଦ୍ଭଯମ୍। କୃତୋଽତ୍ର ପରିହାରଶ୍ଚ ପୂର୍ଵମେଵ ଭୁଜଙ୍ଗମ
"ତୁମ ମାଆଙ୍କ ଅପରାଧର ଫଳରେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ବଡ଼ ଭୟରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ, ଓ ସର୍ପ, ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଉପାୟ ହୋଇଯାଇଛି।"
ଭ୍ରାତୄଣାଂ ତଵ ସର୍ଵେଷାଂ ନ ଶୋକଂ କର୍ତୁମର୍ହସି। ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଚ ଵରଂ ମତ୍ତଃ ଶେଷ ଯତ୍ତେଽଭିକାଙ୍କ୍ଷିତମ୍
"ତୁମ ଭାଇମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ; ଏବେ, ଶେଷ, ମୋଠାରୁ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ, ମୋତେ କହ।"
ଦାସ୍ଯାମି ହି ଵରଂ ତେଽଦ୍ଯ ପ୍ରୀତିର୍ମେ ପରମା ତ୍ଵଯି। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ତେ ଧର୍ମେ ନିଵିଷ୍ଟା ପନ୍ନଗୋତ୍ତମ। ଭୂଯୋ ଭୂଯଶ୍ଚ ତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଧର୍ମେ ଭଵତୁ ସୁସ୍ଥିରା
"ମୁଁ ଆଜି ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି, ମୋର ତୁମପ୍ରତି ଅନେକ ପ୍ରେମ ଅଛି; ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମ ମନ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ତୁମ ମନ ଏଭଳି ଧର୍ମରେ ସଦା ଅଟୁଟ ରହୁ।"
ଏଷ ଏଵ ଵରୋ ଦେଵ କାଙ୍କ୍ଷିତୋ ମେ ପିତାମହ। ଧର୍ମେ ମେ ରମତାଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ଶମେ ତପସି ଚେଶ୍ଵର
"ଓ ଦେବ, ଓ ପିତାମହ, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି; ମୋର ମନ ଧର୍ମ, ଶାନ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦ ଲଭୁ।"
ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମ୍ଯନେନ ତେ ଶେଷ ଦମେନ ଚ ଶମେନ ଚ। ତ୍ଵଯା ତ୍ଵିଦଂ ଵଚଃ କାର୍ଯଂ ମନ୍ନିଯୋଗାତ୍ପ୍ରଜାହିତମ୍
"ଶେଷ, ତୁମ ଦମ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି; ଏବେ, ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ, ତୁମେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।"
ଇମାଂ ମହୀଂ ଶୈଲଵନୋପପନ୍ନାଂ ସସାଗରଗ୍ରାମଵିହାରପତ୍ତନାମ୍ ତ୍ଵଂ ଶେଷ ସମ୍ଯକ୍ ଚଲିତାଂ ଯଥାଵ- ତ୍ସଂଗୃହ୍ଯ ତିଷ୍ଠସ୍ଵ ଯଥାଽଚଲା ସ୍ଯାତ୍
"ଏହି ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭରିଆ, ସାଗର, ଗ୍ରାମ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ସହରରେ ଶୋଭିତ; ଓ ଶେଷ, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଭଲଭାବରେ ଧରି, ଏଭଳି ଭାବରେ ରଖ, ଯେଉଁଠି ଏହା ଅଚଳ ରହିପାରିବ।"
ଯଥାଽଽହ ଦେଵୋ ଵରଦଃ ପ୍ରଜାପତି- ର୍ମହୀପତିର୍ଭୂତପତିର୍ଜଗତ୍ପତିଃ। ତଥା ମହୀଂ ଧାରଯିତାଽସ୍ମି ନିଶ୍ଚଲାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତାଂ ମେ ଵିଵରଂ ପ୍ରଜାପତେ
"ଯେପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବା ପ୍ରଜାପତି, ପୃଥିବୀର ରାଜା, ଭୂତମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଜଗତର ମାଳିକ କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଅଚଳ ଭାବରେ ଧରିବି, ଯଦି ପ୍ରଜାପତି ମୋତେ ଏକ ନିବାସ ଦେଇଥିବେ।"
ଅଧୋ ମହୀଂ ଗଚ୍ଛ ଭୁଜଙ୍ଗମୋତ୍ତମ ସ୍ଵଯଂ ତଵୈଷା ଵିଵରଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ଇମାଂ ଧରାଂ ଧାରଯତା ତ୍ଵଯା ହି ମେ ମହତ୍ପ୍ରିଯଂ ଶେଷ କୃତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
"ପୃଥିବୀ ତଳକୁ ଯାଅ, ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ସେ ନିଜେ ତୁମକୁ ଏକ ସ୍ଥାନ ଦେଇଦେବେ; ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ତୁମେ ଧରିବାରେ, ଶେଷ, ମୋପାଇଁ ବଡ଼ ଉପକାର କରିବ।"
ତଥୈଵ କୃତ୍ଵା ଵିଵରଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସ ପ୍ରଭୁର୍ଭୁଵୋ ଭୁଜଗଵରାଗ୍ରଜଃ ସ୍ଥିତଃ। ବିଭର୍ତି ଦେଵୀଂ ଶିରସା ମହୀମିମାଂ ସମୁଦ୍ରନେମିଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ସର୍ଵତଃ
ଏଭଳି ଏକ ଖୋଲା କରି, ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଭୂମିର ନାୟକ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଭାଇ ଭାବରେ ଏଠାରେ ରହିଲେ; ସେ ଏହି ଦେବୀ ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି, ନିଜ ଶରୀରର ଅନେକ ତାଣ୍ଡା ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଘେରି ରଖିଲେ।
ଶେଷୋଽସି ନାଗୋତ୍ତମ ଧର୍ମଦେଵୋ ମହୀମିମାଂ ଧାରଯସେ ଯଦେକଃ। ଅନନ୍ତଭୋଗୈଃ ପରିଗୃହ୍ଯ ସର୍ଵାଂ ଯଥାହମେଵଂ ବଲଭିଦ୍ଯଥା ଵା
"ତୁମେ ଶେଷ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଧର୍ମର ଦେବତା; କାରଣ ତୁମେ ଏକାଉଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଅନନ୍ତ ତାଣ୍ଡା ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଘେରି ଧରିଛ; ମୁଁ ଯେପରି କରିଛି, କିମ୍ବା ତୁମେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିରେ।"
ଅଧୋ ଭୂମୌ ଵସତ୍ଯେଵଂ ନାଗୋଽନନ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଧାସ୍ଯନ୍ଵସୁଧାମେକଃ ଶାସନାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵିଭୋଃ
ଏଭଳି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅନନ୍ତ ପୃଥିବୀ ତଳେ ବସିଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏକାଉଁ ଏହି ବସୁଧାକୁ ଧରିଛନ୍ତି।
ସୁପର୍ଣଂ ଚ ସହାଯଂ ଵୈ ଭଗଵାନମରୋତ୍ତମଃ। ପ୍ରାଦାଦନନ୍ତାଯ ତଦା ଵୈନତେଯଂ ପିତାମହଃ
ତାପରେ ପିତାମହ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ସହାୟ ଭାବରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦିବ୍ୟ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଅର୍ଥାତ୍ ଗରୁଡ଼କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଅନନ୍ତେଽଭିପ୍ରଯାତେ ତୁ ଵାସୁକିଃ ସ ମହାବଲଃ। ଅଭ୍ଯଷିଚ୍ଯତ ନାଗୈସ୍ତୁ ଦୈଵତୈରିଵ ଵାସଵଃ
ଅନନ୍ତ ଯାଇଥିବା ପରେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାସୁକି ସର୍ପମାନେ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଭାବରେ ଅଭିଷେକିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ।
ମାତୁଃ ସକାଶାତ୍ତଂ ଶାପଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମଃ। ଵାସୁକିଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ଶାପୋଽଯଂ ନ ଭଵେତ୍କଥମ୍
ମାଆଙ୍କଠାରୁ ଶାପ ଶୁଣି, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାସୁକି ଚିନ୍ତା କରିଲେ, କିପରି ଏହି ଶାପ ଲାଗୁ ନ ହେବ।
ତତଃ ସ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ସର୍ଵଶଃ। ଐରାଵତପ୍ରଭୃତିଭିଃ ସର୍ଵୈର୍ଧର୍ମପରାଯଣୈଃ
ତାପରେ ସେ ଏଇରାବତ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଏହି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଅଯଂ ଶାପୋ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଵିଦିତଂ ଵସ୍ତଥାଽନଘାଃ। ତସ୍ଯ ଶାପସ୍ଯ ମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ଯତାମହେ
ଏହି ଶାପ ଯେପରି ଦିଆଯାଇଛି, ତାହା ତୁମେ ଜାଣିଛ, ହେ ନିର୍ମଳମନ୍ତି। ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଳି ବିଚାର କରୁଛୁ ଏବଂ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଶାପାନାଂ ପ୍ରତିଘାତୋ ହି ଵିଦ୍ଯତେ। ନ ତୁ ମାତ୍ରାଽଭିଶପ୍ତାନାଂ ମୋକ୍ଷଃ କ୍ଵଚନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଶାପ ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ମାଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପରୁ କେଉଁଠିଓ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ।
ଅଵ୍ଯଯସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ସତ୍ଯସ୍ଯ ଚ ତଥାଗ୍ରତଃ। ଶପ୍ତା ଇତ୍ଯେଵ ମେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜାଯତେ ହୃଦି ଵେପଥୁଃ
ଅବିନାଶୀ, ଅପରିମାପ୍ୟ ଏବଂ ସତ୍ୟପରାୟଣ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଲେ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଓ କମ୍ପନ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ନୂନଂ ସର୍ଵଵିନାଶୋଽଯମସ୍ମାକଂ ସମୁପାଗତଃ। `ଶାପଃ ସୃଷ୍ଟୋ ମହାଘୋରୋ ମାତ୍ରା ଖଲ୍ଵଵିନୀତଯା। ନ ହ୍ଯେତାଂ ସୋଽଵ୍ଯଯୋ ଦେଵଃ ଶପତ୍ନୀଂ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧଯତ୍
ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ ଆସିଛି; ଆମ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମାଆ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି। କାରଣ ଅବିନାଶୀ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଶାପ ଦେବାରୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସଂମନ୍ତ୍ରଯାମୋଽଦ୍ଯ ଭୁଜଙ୍ଗାନାମନାମଯମ୍। ଯଥା ଭଵେଦ୍ଧି ସର୍ଵେଷାଂ ମା ନଃ କାଲୋଽତ୍ଯଗାଦଯମ୍
ସେଥିପାଇଁ ଆସନ୍ତୁ, ଆଜି ଆମେ ସମସ୍ତେ ସର୍ପମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ମିଳି ବିଚାର କରିବା; ଯେଉଁଠି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ହେଉ ଏବଂ ସମୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଚାଲିଯିବ ନାହିଁ।
ସର୍ଵ ଏଵ ହି ନସ୍ତାଵଦ୍ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ। ଅପି ମନ୍ତ୍ରଯମାଣା ହି ହେତୁଂ ପଶ୍ଯାମ ମୋକ୍ଷଣେ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଚତୁର୍ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍; ଏହି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର ଉପାୟ ଖୋଜିବା।
ଯଥା ନଷ୍ଟଂ ପୁରା ଦେଵା ଗୂଢମଗ୍ନିଂ ଗୁହାଗତମ୍। ଯଥା ସ ଯଜ୍ଞୋ ନ ଭଵେଦ୍ଯଥା ଵାଽପି ପରାଭଵଃ। ଜନମେଜଯସ୍ଯ ସର୍ପାଣାଂ ଵିନାଶକରଣାଯ ଵୈ
ଯେପରି ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନେ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ହରାଇଥିଲେ, ସେପରି ଜନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ହେବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ପରାଜୟ ହେବ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସର୍ପମାନଙ୍କର ବିନାଶ ହେବ।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ସର୍ଵେ କାଦ୍ରଵେଯାଃ ସମାଗତାଃ। ସମଯଂ ଚକିରେ ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରବୁଦ୍ଧିଵିଶାରଦାଃ
ଏହିପରି କହି, ସମସ୍ତ କାଦ୍ରବୟ ଏଠାରେ ଏକଠା ହେଲେ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଉପାୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ସମସ୍ତେ ଏକ ମତ ନେଲେ।
ଏକେ ତତ୍ରାବ୍ରୁଵନ୍ନାଗା ଵଯଂ ଭୂତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ। ଜନମେଜଯଂ ତୁ ଭିକ୍ଷାମୋ ଯଜ୍ଞସ୍ତେ ନ ଭଵେଦିତି
ସେଠାରେ କିଛି ସର୍ପ କହିଲେ, 'ଆମେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ହେବ ନାହିଁ।'
ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵନ୍ନାଗାସ୍ତତ୍ର ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ। ମନ୍ତ୍ରିଣୋଽସ୍ଯ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଭଵିଷ୍ଯାମଃ ସୁସଂମତାଃ
ଅନ୍ୟ କିଛି ସର୍ପ, ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବି, କହିଲେ, 'ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ପରାମର୍ଶଦାତା ହେବା, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ଗ୍ରହଣୀୟ ହେବା।'
ସ ନଃ ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ସର୍ଵେଷୁ କାର୍ଯେଷ୍ଵର୍ଥଵିନିଶ୍ଚଯମ୍। ତତ୍ର ବୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମୋ ଯଥା ଯଜ୍ଞୋ ନିଵର୍ତ୍ସ୍ଯତି
ସେ ସମସ୍ତ କାମରେ ଆମ ପାଖରେ ମତ ଚାହିବେ; ସେଠି ଆମେ ଏମିତି ପରାମର୍ଶ ଦେବା ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ରୁକିଯିବ।
ସ ନୋ ବହୁମତାନ୍ରାଜା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵରଃ। ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ଵ୍ଯକ୍ତଂ ନେତି ଵକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ସେ ରାଜା, ଯିଏ ଆମକୁ ବହୁତ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ସପ୍ରସ୍ତାବ ଆମକୁ ପଚାରିବେ; ଆମେ ସେଠି 'ନାହିଁ' ବୋଲି କହିଦେବା।