ଯୁଧିଷ୍ଠିରୈଵମର୍ଥେଷୁ ନ ସ୍ପୃହାଂ କର୍ତୁମର୍ହସି। ଧର୍ମେଣ ଯଦି ତେ କାର୍ଯଂ ଵିମୁକ୍ତେଚ୍ଛୋ ଭଵାର୍ଥତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏପରି ଜିନିଷ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ତୁମେ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଭୌତିକ ଲାଭରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହିଁ।
ନାର୍ଥୋପଭୋଗଲିପ୍ସାର୍ଥମିଯମର୍ଥେପ୍ସୁତା ମମ। ଭରଣାର୍ଥଂ ତୁ ଵିପ୍ରାଣାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କାଙ୍କ୍ଷେ ନ ଲୋଭତଃ
ମୋର ଧନ ଲାଗି ଇଚ୍ଛା ଭୋଗ ବା ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ନୁହେଁ, କେବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଜୀବିକା ଦେବା ପାଇଁ, ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
କଥଂ ହ୍ଯସ୍ମଦ୍ଵିଧୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵର୍ତମାନୋ ଗୃହାଶ୍ରମେ। ଭରଣଂ ପାଲନଂ ଚାପି ନ କୁର୍ଯାଦନୁଯାଯିନାମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା ମୋ ପରି ଲୋକ କିପରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଜୀବିକା ଓ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେବ?
ସଂଵିଭାଗୋ ହି ଭୂତାନାଂ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦୃଶ୍ଯତେ। ତଥୈଵାପଚମାନେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦେଯଂ ଗୃହମେଧିନା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟିବା ପ୍ରଥା ଦେଖାଯାଏ; ସେପରି, ଗୃହସ୍ଥ ଲୋକ ଯେଉଁମାନେ ଆସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ତୃଣାନି ଭୂମିରୁଦକଂ ଵାକ୍ଚତୁର୍ଥୀ ଚ ସୂନୃତା। ସତାମେତାନି ଗେହେଷୁ ନୋଚ୍ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ କଦାଚନ
ଘାସ, ମାଟି, ପାଣି, ଭଲ କଥା ଓ ସତ୍ୟବାଣୀ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଜିନିଷ ସଦା ନିଷ୍ଠାବାନ ଲୋକଙ୍କ ଘରେ କେବେ ଅଭାବ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଦେଯମାର୍ତସ୍ଯ ଶଯନଂ ସ୍ଥିତଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ଚାସନମ୍। ତୃଷିତସ୍ଯ ଚ ପାନୀଯଂ କ୍ଷୁଧିତସ୍ଯ ଚ ଭୋଜନମ୍
ଦୁଃଖିତକୁ ଶୋଇବା ପାଇଁ ଶଯ୍ୟା, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବା କ୍ଲାନ୍ତକୁ ବସିବା ପାଇଁ ଆସନ, ତରସିଥିବାକୁ ପାଣି ଓ ଭୁଖାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଚକ୍ଷୁର୍ଦଦ୍ଯାନ୍ମନୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵାଚଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ସୂନୃତାମ୍। ଉତ୍ଥାଯ ଚାସନଂ ଦଦ୍ଯାଦେଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାଯାଭିଗମନଂ କୁର୍ଯାନ୍ନ୍ଯାଯେନ ଚାର୍ଚନାମ୍
ନଜର, ମନ, ମିଠା କଥା ଓ ଭଲ ଭାବରେ କହିବା ଦେବା ଉଚିତ; ଉଠି ଆସନ ଦେବା ଏହି ସନାତନ ଧର୍ମ। ଅତିଥିକୁ ଦେଖି ଉଠି ସମ୍ମାନ ଓ ଯଥାଯଥ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମନଡ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଜ୍ଞାତଯୋଽତିଥିଵାନ୍ଧଵାଃ। ପୁତ୍ରା ଦାରାଶ୍ଚ ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ନିର୍ଦହେଯୁରପୂଜିତାଃ
ଯଦି ଅଗ୍ନି, କୁଶା, ଆତ୍ମୀୟ, ଅତିଥି, ଅନ୍ଧ, ପୁଅ, ଜଣେଇ, ଓ ଚାକରମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ସବୁ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ଦୁଃଖ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ଆତ୍ମାର୍ଥଂ ପାଚଯେନ୍ନାନ୍ନଂ ନ ଵୃଥା ଘାତଯେତ୍ପଶୂନ୍। ନ ଚୈକଃ ସ୍ଵଯମଶ୍ନୀଯାଦ୍ଵିଧିଵର୍ଜଂ ନ ନିର୍ଵପେତ୍
କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ କିଛି ପଶୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏକା ଖାଇବା ବା ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରି ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶ୍ଵଭ୍ଯଶ୍ଚ ଶ୍ଵପଚେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵଯୋଭ୍ଯଶ୍ଚାଵପେଦ୍ଭୁଵି। ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ହି ନାମୈତତ୍ସାଯଂ ପ୍ରାତଶ୍ଚ ଦୀଯତେ
କୁକୁର, ଚଣ୍ଡାଳ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଦାନକୁ ବୈଶ୍ୱଦେବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଦେବା ଉଚିତ।
ଵିଘସାଶୀ ଭଵେତ୍ତସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଚାମୃତଭୋଜନଃ। ଵିଘସୋ ଭୁକ୍ତଶେଷଂ ତୁ ଯଜ୍ଞଶେଷଂ ତଥାଽମୃତମ୍
ତେଣୁ, ସବୁବେଳେ ଭୋଗଶେଷ ଖାଇବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଅମୃତ ସମାନ। ଭୋଗଶେଷ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞରେ ନିବେଦିତ ଅବଶିଷ୍ଟ, ଏହାକୁ ଅମୃତ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଚକ୍ଷୁର୍ଦଦ୍ଯାନ୍ମନୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵାଚଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ସୂନୃତାମ୍। ଅନୁଵ୍ରଜେଦୁପାସୀତ ସ ଯଜ୍ଞଃ ପଞ୍ଚଦକ୍ଷିଣଃ
ନଜର, ମନ, ମିଠା କଥା ଓ ଭଲ ଭାବରେ କହିବା ଦେବା ଉଚିତ; ଅନୁସରଣ କରି ସେବା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ଯଜ୍ଞ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଦାନରେ ଉତ୍ତମ।
ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦପରିକ୍ଲିଷ୍ଟମନ୍ନମଦ୍ଵନି ଵର୍ତତେ। ଶ୍ରାନ୍ତାଯାଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାଯ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ମହତ୍
ଯିଏ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଜଣା କ୍ଲାନ୍ତ ଯାତ୍ରୀକୁ ଅଖରାପ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ଏଵଂ ଯୋ ଵର୍ତତେ ଵୃତ୍ତିଂ ଵର୍ତମାନୋ ଗୃହାଶ୍ରମେ। ତସ୍ଯ ଧର୍ମଂ ପରଂପ୍ରାହୁଃ କଥଂ ଵା ଵିପ୍ର ମନ୍ଯସେ
ଏଭଳି ଭାବରେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏ ନେଇ ତୁମର କଣ ମତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ?
ଅହୋ ବତ ମହତ୍କଷ୍ଟଂ ଵିପରୀତମିଦଂ ଜଗତ୍। ଯେନାପତ୍ରପତେ ସାଧୁରସାଧୁସ୍ତେନ ତୁଷ୍ଯତି
ହାୟ, କେତେ ଦୁଃଖ ଏହି ଜଗତରେ! ଏଠାରେ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଅପମାନିତ ହୁଅନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତାହାରେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ଶିଶ୍ନୋଦରକୃତେଽପ୍ରାଜ୍ଞଃ କରୋତି ଵିଷସଂ ବହୁ। ମୋହରାଗଵଶାକ୍ରାନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥଵଶାନୁଗଃ
ପେଟ ଓ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ଅବିବେକୀ ଲୋକ ବହୁତ ଅପକାର କରେ, ମନ ମୋହ ଓ ରାଗରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ର ଆକର୍ଷଣରେ ଚାଲିଯାଏ।
ହ୍ରିଯତେ ବୁଧ୍ଯମାନୋପି ନରୋ ହାରିଭିରିନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ। ଵିମୂଢସଂଜ୍ଞୋ ଦୁଷ୍ଟାଶ୍ଵୈରୁଦ୍ଧାନ୍ତୈରିଵ ସାରଥିଃ
ମନେ ବୁଝିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକ ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହୁଏ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ରଥିକ ଟାଣି ନିଆଯାଏ।
ଷଡିନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଵିଷଯଂ ସମାଗଚ୍ଛନ୍ତି ଵୈ ଯଦା। ତଦ୍ରା ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତ୍ଯଷାଂ ପୂର୍ଵସଂକଲ୍ପଜଂ ମନଃ
ଯେତେବେଳେ ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତାଙ୍କର ବିଷୟ ସହ ମିଶିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ପୂର୍ବ ଭାବନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମନ ତାହାରେ ଦେଖାଦେଏ।
ମନୋ ଯସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ଯେହ ଵିଷଯାନ୍ଯାତି ସେଵିତୁମ୍। ଵସ୍ଯୌତ୍ସୁକ୍ଯଂ ସଂଭଵତି ପ୍ରଵୃତ୍ତିଶ୍ଚୋପଜାଯତେ
ଏଠି ଯେଉଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ମନ ତାହାର ବିଷୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେଠାରେ ଆସକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଏ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ତତଃ ସଂକଲ୍ପଵୀର୍ଯେଣ କାମେନ ଵିଷଯେଷୁଭିଃ। ଵିଦ୍ଧଃ ପତତି ଲୋଭାଗ୍ନୌଜ୍ଯୋତିର୍ଲୋଭାତ୍ପତଙ୍ଗଵତ୍
ତାପରେ ସଂକଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଓ କାମନାର ବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ଲୋଭର ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ପୋକା ଆଲୋକରେ ଯେପରି ଜଳିଯାଏ।
ତତୋ ଦାରୈର୍ଵିହାରୈଶ୍ଚ ମୋହିତଶ୍ଚ ଯଥେପ୍ସଯା। ମହାମୋହମୁଖେ ମଗ୍ନୋ ନାତ୍ମାନମଵବୁଧ୍ଯତେ
ତାପରେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭୋଗରେ ମନ ଲଗାଇ, ଯେପରି ଚାହେ, ବଡ଼ ମୋହର ମୁଖରେ ଡୁବିଯାଏ, ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିପାରେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ପତତି ସଂସାରେ ତାସୁତାସ୍ଵିହ ଯୋନିଷୁ। ଅଵିଦ୍ଯାକର୍ମତୃଷ୍ଣାଭିର୍ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣୋଽଥ ଚକ୍ରଵତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ସଂସାରରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଏଠାଉଠା ନିଜ ଜନ୍ମରେ ଘୁରୁଛି, ଅଜ୍ଞାନ, କର୍ମ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଚକ୍ରବାତ ଭଳି ଘୁରୁଛି।
ବ୍ରହ୍ମାଦିଷୁ ତୃଣାନ୍ତେଷୁ ଭୂତେଷୁ ପରିଵର୍ତତେ। ଜଲେ ଭୁଵି ତଥାଽଽକାଶେ ଜାଯମାନଃ ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଠାରୁ ଘାସ ଯାଏଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଛି, ପୁନିପୁନି ଜଳ, ଭୂମି ଓ ଆକାଶରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ଅବୁଧାନାଂ ଗତିସ୍ତ୍ଵେଷା ବୁଧାନାମପି ମେ ଶୃଣୁ। ଯେ ଧର୍ମେ ଶ୍ରେଯସି ରତା ଵିମୋକ୍ଷରତଯୋ ଜନାଃ
ଏହି ଅବିବେକୀମାନଙ୍କର ଗତି; ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ, ଯେମାନେ ଧର୍ମରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ମୋକ୍ଷକୁ ଚାହାନ୍ତି।
ତଦିଦଂ ଵେଦଵଚନଂ କୁରୁ କର୍ମ ତ୍ଯଜେତି ଚ। ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମାନିମାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନାଭିମାନାତ୍ସମାଚରେତ୍
ଏହି ହେଉଛି ବେଦର ଉପଦେଶ: 'କାର୍ଯ୍ୟ କର, କିନ୍ତୁ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେ।' ତେଣୁ, ଏହି ସମସ୍ତ କର୍ମ ଅଭିମାନ ଛାଡ଼ି କରିବା ଉଚିତ।
ଇଜ୍ଯାଧ୍ଯଯନଦାନାନି ତପଃ ସତ୍ଯଂ କ୍ଷମା ଦମଃ। ଅଲୋଭ ଇତିମାର୍ଗୋଽଯଂ ଧର୍ମମସ୍ଯାଷ୍ଟଵିଧଃ ସ୍ମୃତଃ
ଯଜ୍ଞ, ପାଠ, ଦାନ, ତପ, ସତ୍ୟ, ଖ୍ଷମା, ନିୟମ ଓ ଲୋଭ ନଥିବା—ଏହି ଅଠଟି ଧର୍ମର ପଥ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଅତ୍ର ପୂର୍ଵଶ୍ଚତୁର୍ଵର୍ଗଃ ପିତୃଯାଣପଥେ ସ୍ଥିତଃ। କର୍ତଵ୍ଯମିତି ଯତ୍କାର୍ଯଂ ନାଭିମାନାତ୍ସମାଚରେତ୍
ଏହାରେ ପ୍ରଥମ ଚାରିଟି ପିତୃୟାଣ ପଥର; ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ଅଭିମାନ ଛାଡ଼ି କରିବା ଦରକାର।
ଉତ୍ତରୋ ଦେଵଯାନସ୍ତୁ ସଦ୍ଭିରାଚରିତଃ ସଦା। ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସମାଚରେତ୍
ଉଚ୍ଚତମ ଦେବୟାଣ ପଥ ସଦା ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି; ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଠପଦୀ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସମ୍ଯକ୍ସଂକଲ୍ପସଂବନ୍ଧାତ୍ସମ୍ଯକ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହାତ୍। ସମ୍ଯଗ୍ଦ୍ଵ୍ରତଵିଶେଷାଚ୍ଚ ସମ୍ଯକ୍ଚ ଗୁରୁସେଵନାତ୍
ଠିକ୍ ଭାବନା, ଠିକ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଠିକ୍ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଠିକ୍ ଗୁରୁସେବା ଦ୍ୱାରା,
ସମ୍ଯଗାହାରଯୋଗାଚ୍ଚ ସମ୍ଯକ୍ଚାଧ୍ଯଯନାଗମାତ୍। ସମ୍ଯକ୍କର୍ମୋପସଂନ୍ଯାସାତ୍ସମ୍ଯକ୍ଚିତ୍ତନିରୋଧନାତ୍
ଠିକ୍ ଖାଦ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ, ଠିକ୍ ପାଠ ଓ ଶିକ୍ଷା, ଠିକ୍ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ ଓ ଠିକ୍ ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା,