ନିଵର୍ତତାଗତା ଦୂରଂ ମମାଗମନକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ। ସ୍ଵଜନେ ନ୍ଯାସଭୂତେ ମେ କାର୍ଯା ସ୍ନେହାନ୍ଵିତା ମତିଃ
ତୁମେମାନେ ଦୂରରୁ ମୋ ଫେରିବାକୁ ଆଶା କରି ଆସିଛ, ଏବେ ପଛକୁ ଫେରିଯାଅ। ମୋ ମନ ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୋର ନିଜ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଲଗି ରହିବା ଉଚିତ।
ଏତଦ୍ଧି ମମ କାର୍ଯାଣାଂ ପରମଂ ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତମ୍। କୃତା ତେନ ତୁ ତୁଷ୍ଟିର୍ମେ ସତ୍କାରଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି କଥା ମୋର ସମସ୍ତ କାମ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ହୃଦୟରେ ଅଛି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେବି।
ତଥାନୁମନ୍ତ୍ରିତାସ୍ତେନ ଧର୍ମରାଜେନ ତାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଚକ୍ରୁରାର୍ତସ୍ଵରଂ ଘୋରଂ ହା ରାଜନ୍ନିତି ଦୁଃଖିତାଃ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଉପଦେଶ ପରେ, ସେଇ ପ୍ରଜାମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରିଲେ, 'ହା ରାଜା!' ବୋଲି ଦୁଃଖରେ ମୁଁହ ଖୋଲିଲେ।
ଗୁଣାନ୍ପାର୍ଥସ୍ଯ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ଦୁଃଖାର୍ତାଃ ପରମାତୁରାଃ। ଅକାମାଃ ସଂନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସମାଗମ୍ଯାଥ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ପାର୍ଥଙ୍କର ଗୁଣ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାବିତ ଏବଂ ଅପାର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଅନିଚ୍ଛାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ମିଳି ଫେରି ଗଲେ।
ନିଵୃତ୍ତେଷୁ ତୁଂ ପୌରେଷୁ ରଥାନାସ୍ଥାଯ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ଆଜଗ୍ମୁର୍ଜାହ୍ନଵୀତୀରେ ପ୍ରମାଣାଖ୍ଯଂ ମହାଵଟମ୍
ପ୍ରଜାମାନେ ଫେରି ଯିବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ରଥରେ ଚଢି ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀର କୂଳରେ ପ୍ରମାଣ ନାମକ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ତେ ତଂ ଦିଷସଶେଷେଣ ଵଟଂ ଗତ୍ଵା ତୁ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ଊଷୁସ୍ତାଂ ରଜନୀଂ ଵୀରାଃ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ସଲିଲଂ ଶୁଚି
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅଞ୍ଚଳର ସୀମାରେ ଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେଇ ରାତିଟିଏ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ଉଦକେନୈଵ ତାଂ ରାତ୍ରିମୃଷୁସ୍ତେ ଦୁଃଖକର୍ଶିତାଃ। ଅନୁଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ତତ୍ରୈତାନ୍ସ୍ନେହାତ୍କେଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ଦୁଃଖରେ ଭାଗିଥିବା ସେମାନେ ଏହି ରାତି କେବଳ ପାଣି ପିଇ ଅତିବାହିତ କଲେ; ଏବଂ କିଛି ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ଭଲପାଇବାରୁ ସେମାନେ ସହିତ ଗଲେ।
ସାଗ୍ରଯୋଽନଗ୍ନଯଶ୍ଚୈଵ ସଶିଷ୍ଯଗଣବାନ୍ଧଵାଃ। ସ ତୈଃ ପରିଵୃତୋ ରାଜା ଶୁଶୁଭେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ
ଅଗ୍ନି ନଥିବା, ଶିଷ୍ୟ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ, ସେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲେ।
ତେଷାଂ ପ୍ରାଦୁଷ୍କୃତାଗ୍ନୀନାଂ ମୁହୂର୍ତେ ରମ୍ଯଦାରୁଣେ। ବ୍ରହ୍ମଘୋଷପୁରସ୍କାରଃ ସଂଜଲ୍ପଃ ସମଜାଯତ
ସେମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନି ପୁନି ଜଳିବା ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ଆଗରେ ଏକ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରାଜାନଂ ତୁ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତେ ହଂସମଧୁରସ୍ଵରାଃ। ଆଶ୍ଵାସଯନ୍ତୋ ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯାଃ କ୍ଷଯାଂ ସର୍ଵାଂ ଵ୍ଯନୋଦଯତ୍
ହଂସର ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁରୁମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେଲେ।
ରାଜା ତୁ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସାର୍ଧଂ ତଥା ସର୍ଵୈଃ ସୁହୃଦ୍ଗଣୈଃ। ଅଶେତ ତାଂ ନିଶାଂରାଜନ୍ଦୁଃଖଶୋକସମାହିତଃ
ରାଜା, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ, ସେ ରାତିଟି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଡୁବି ଅତିବାହିତ କଲେ।
ପ୍ରଭାତାଯାଂ ତୁ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ତେଷାମକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣାମ୍। ଵନଂ ଯିଯାସତାଂ ଵିପ୍ରାସ୍ତସ୍ଥୁର୍ଭିକ୍ଷାଭୁଜୋଽଗ୍ରତଃ। ତାନୁଵାଚ ତତୋ ରାଜା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ପ୍ରଭାତ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ଅପରାଧହୀନ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଭିକ୍ଷା ଖାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଉ ହେଲେ। ତାପରେ କୁନ୍ତୀର ପୁଅ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସେମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵଯଂ ହି ହୃତସର୍ଵସ୍ଵା ହୃତରାଜ୍ଯା ହୃତଶ୍ରିଯଃ। ଫଲମୂଲାମିଷାହାରା ଵନଂ ଯାସ୍ଯାମ ଦୁଃଖିତାଃ
ଆମେ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ରାଜ୍ୟ ଓ ମହିମା ହରାଇଛୁ। ଫଳ, ମୂଳ ଓ ମାଂସ ଖାଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଵନଂ ଚ ଦୋଷବହୁଲଂ ବହୁଵ୍ଯାଲସରୀସୃପମ୍। ପରିକ୍ଲେଶଶ୍ଚଵୋ ମନ୍ଯେ ଧ୍ରୁଵଂ ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି
ଜଙ୍ଗଲରେ ବହୁତ ଅପଦ୍ରବ, ବହୁତ ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ସାପ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ହେବ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପରିକ୍ଲେଶୋ ଦୈଵତାନ୍ଯପି ସାଦଯେତ୍। କିଂପୁନର୍ମାମିତୋ ଵିପ୍ରା ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ଯଥେଷ୍ଟତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇପାରେ; ତେଣୁ ମୋ ପାଇଁ କେତେ ଅଧିକ। ଏହି କାରଣରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆପଣମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ।
ଗତିର୍ଯା ଭଵତାଂ ରାଜଂସ୍ତାଂ ଵଯଂ ଗନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତାଃ। ନାର୍ହଥାସ୍ମାନ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଭକ୍ତାନ୍ସଦ୍ଧର୍ମଦର୍ଶିନ
ରାଜା, ଆପଣ କେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେଠିକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଆପଣ ଆମେ ଭକ୍ତ ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଆମକୁ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସ୍ନେହକର୍ମାଣି ଭକ୍ତେଷୁ ଦୈଵତାନ୍ଯପି କୁର୍ଵତେ। ଵିଶେଷତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ସଦାଚାରାଵଲମ୍ବିଷୁ
ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ବିଶେଷକରି ସଦାଚାର ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ।
ମମାପି ପରମା ଭକ୍ତିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ସଦା ଦ୍ଵିଜାଃ। ସହାଯଵିପରିଭ୍ରଂଶସ୍ତ୍ଵଯଂ ସାଦଯତୀଵ ମାମ୍
ଦ୍ବିଜମାନେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ରଖିଛି; ଏମିତି ସହାୟମାନଙ୍କୁ ହରାଇବା ମୋତେ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛି।
ଆହରେଯୁର୍ହି ଯେ ସର୍ଵେ ଫଲମୂଲମୃଗାଂସ୍ତଥା। ତ ଇମେ ଶୋକଜୈର୍ଦୁଃଖୈର୍ଭ୍ରାତରୋ ମେ ଵିମୋହିତାଃ
ଫଳ, ମୂଳ ଓ ମୃଗ ଜମା କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ମୋର ଭାଇମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ଵିପ୍ରକର୍ଷେଣ ରାଜ୍ଯାପହରଣେନ ଚ। ଦୁଃଖାର୍ଦିତାନିମାନ୍କ୍ଲେଶୈର୍ନାହଂ ଯୋକ୍ତୁମିହୋତ୍ସହେ
ଦ୍ରୌପଦୀରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ଓ ରାଜ୍ୟ ହରାଇବାର ଦୁଃଖରେ ଆମେ ଏତେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଛୁ, ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ମୋର କ୍ଷମତା ନାହିଁ।
ଅସ୍ମତ୍ପୋଷଣଜା ଚିନ୍ତା ମା ଭୂତ୍ତେ ହୃଦି ପାର୍ଥିଵ। ସ୍ଵଯମାହୃତ୍ଯ ଵନ୍ଯାନି ତ୍ଵାନୁଯାସ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ମହାରାଜ, ଆମେ କେମିତି ଖାଇବାକୁ ପାଇବୁ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ନ ଆସୁ। ଆମେ ନିଜେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଖାଦ୍ୟ ଆଣିବା ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିବା।
ଅନୁଧ୍ଯାନେନ ଜପ୍ଯେନ ଵିଧାସ୍ଯାମଃ ଶିଵ ତଵ। କଥାଭିଶ୍ଚାନୁକୂଲାଭିଃ ସହ ରଂସ୍ଯାମହେ ଵନେ
ଧ୍ୟାନ ଓ ଜପ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଭଲ ହେବାକୁ ଉପାୟ କରିବା। ଏବଂ ମନୋରଞ୍ଜକ କଥା କହି ଆମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ସହଯୋଗରେ ଆନନ୍ଦ କରିବା।
ଏଵମେତନ୍ନ ସଂଦେହୋ ରମେଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହ। ନ୍ଯୂନଭାଵାତ୍ତୁ ପଶ୍ଯାମି ପ୍ରତ୍ଯାଦେଶମିଵାତ୍ମନଃ
ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିତ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଦୁଃଖ ଦେଖି ମୁଁ ନିଜେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହେବାକୁ ଚାହୁଁ।
କଥଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଵଃ ସର୍ଵାନ୍ସ୍ଵଯମାହୃତ୍ଯ ଭୋଜିନଃ। ମଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା କ୍ଲିଶ୍ଯତୋଽନର୍ହାନ୍ଧିକ୍ପାପାନ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜାନ୍
କିପରି ଆମେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିଜେ ଖାଦ୍ୟ ଆଣିବା, ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟାୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଦେଖିବି? ଏପରି ଦିନରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପାପ କରି ଆନନ୍ଦରେ ଖାଇବା।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନୃପତିଃ ଶୋଚନ୍ନିଷସାଦ ମହୀତଲେ
ଏପରି କହି ଦୁଃଖିତ ରାଜା ଭୂମିରେ ବସିଗଲେ।
ତମଧ୍ଯାତ୍ମରତୋ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ଶୌନକୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ। ଯୋଗେ ସାଙ୍ଖ୍ଯେ ଚ କୁଶଲୋ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ସମୟରେ ଆତ୍ମସାଧନାରେ ଲଗ୍ନ, ଯୋଗ ଓ ସାଂଖ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶୌନକ ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ଶୋକସ୍ଥାନସହସ୍ରାଣି ହର୍ଷସ୍ଥାନଶତାନି ଚ। ଦିଵସେଦିଵସେ ମୂଢମାଵିଶନ୍ତି ନ ପଣ୍ଡିତମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମନରେ ହଜାର ଦୁଃଖ ଏବଂ ଶତ ଆନନ୍ଦର ଅବସର ଆସେ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମନରେ ଏହା ଆସେନାହିଁ।
ନ ହି ଜ୍ଞାନଵିରୁଦ୍ଧେଷୁ ବହୁଦୋଷେଷୁ କର୍ମସୁ। ଶ୍ରେଯୋଘାତିଷୁ ସଜ୍ଜନ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ଭଵଦ୍ଵିଧାଃ
ଏପରି ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ, ଆପଣଙ୍କ ପରି, ଜ୍ଞାନକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବା, ଅନେକ ଦୋଷ ଥିବା, ମାନବ ମଙ୍ଗଳକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ହେବେନାହିଁ।
ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗାଂ ବୁଦ୍ଧିମାହୁର୍ଯାଂ ସର୍ଵାଶ୍ରେଯୋଭିଘାତିନୀମ୍। ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିସମାଯୁକ୍ତାଂ ରାଜନ୍ସା ତ୍ଵଯ୍ଯଵସ୍ଥିତା
ଏହି ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା, ଯାହା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳକୁ ବାଧା ଦେଇଥାଏ, ରାଜା, ଏହି ବୁଦ୍ଧି ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।
ଶୁଶ୍ରୂଷା ଶ୍ରଵଣଂ ଚୈଵ ଗ୍ରହଣଂ ଧାରଣଂ ତଥା। ଊହାପୋହୋଽର୍ଥଵିଜ୍ଞାନଂ ତତ୍ଵଜ୍ଞାନଂ ଚ ଧୀଗୁଣାଃ
ଶୁଶ୍ରୂଷା, ଶ୍ରବଣ, ଗ୍ରହଣ, ଧାରଣ, ଅନୁମାନ, ଅପୋହ, ଅର୍ଥ ବୁଝିବା, ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ—ଏହିଗୁଡିକ ବୁଦ୍ଧିର ଗୁଣ।