ଯେଷାଂ ତ୍ରୀଣ୍ଯଵଦାତାନି ଵିଦ୍ଯା ଯୋନିଶ୍ଚ କର୍ମ ଚ। ତେ ସେଵ୍ଯାସ୍ତୈଃ ସମାସ୍ଯାହି ଶାସ୍ତ୍ରେଭ୍ଯୋପି ଗରୀଯସୀ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷା, ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ଶୁଦ୍ଧ, ସେମାନେ ସେବନୀୟ ଓ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ। ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼।
ନିରାରମ୍ଭା ହ୍ଯପି ଵଯଂ ପୁଣ୍ଯଶୀଲେଷୁ ସାଧୁଷୁ। ପୁଣ୍ଯମେଵାପ୍ନୁଯାମେହ ପାପଂ ପାପୋପସେଵନାତ୍
ଆମେ କିଛି କାମ ନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଭଲ ଲୋକ ଓ ଧର୍ମିକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହିଲେ, ଏଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଖରାପ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରୁ ପାପ ହୁଏ।
ଅସତାଂ ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶାତ୍ସଂଜଲ୍ପାଚ୍ଚ ସହାସଵାତ୍। ଧର୍ମାଚାରାଃ ପ୍ରହୀଯନ୍ତେ ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତି ଚ ନ ମାନଵାଃ
ଖରାପ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, କଥା ହେବା କିମ୍ବା ହସିବା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମର ଅନୁଷ୍ଠାନ କମିଯାଏ ଓ ଲୋକମାନେ ସଫଳ ହେବେ ନାହିଁ।
ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ହୀଯତେ ପୁଂସାଂ ନୀଚୈଃ ସହ ସମାଗମାତ୍। ମଧ୍ଯମୈର୍ମଧ୍ଯତାଂ ଯାତି ଶ୍ରେଷ୍ଠୈଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ଵମାପ୍ନୁଯୁଃ
ଖରାପ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହିଲେ ମଣିଷର ବୁଦ୍ଧି କମିଯାଏ; ମଧ୍ୟମ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟମ ହୁଏ; ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଉତ୍ତମତା ମିଳେ।
ଅନୀଚୈର୍ନାପ୍ଯଵିଷଯୈର୍ନାଧର୍ମିଷ୍ଠୈର୍ଵିଶେଷତଃ। ଯେ ଗୁଣାଃ କୀର୍ତିତା ଲୋକେ ଧର୍ମକାମାର୍ଥସଂଭଵାଃ। ଲୋକାଚାରେଷୁ ସଂଭୂତା ଵେଦୋକ୍ତାଃ ଶିଷ୍ଟସଂମତାଃ
ଖରାପ, ଅଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କୁ ଠାରୁ ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ଉପଜିତ ଗୁଣ, ଯାହା ବେଦ ଓ ଶିଷ୍ଟମାନେ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି, ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।
ତେ ଯୁଷ୍ମାସୁ ସମସ୍ତାଶ୍ଚ ଵ୍ଯସ୍ତାଶ୍ଚୈଵେହ ସଦ୍ଗୁଣାଃ। ଇଚ୍ଛାମୋ ଗୁଣଵନ୍ମଧ୍ଯେ ଵସ୍ତୁଂ ଶ୍ରେଯୋଭିକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ, ଏକାଏକି କିମ୍ବା ଏକାଠି, ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ଆମେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କାରଣ ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଆଶା କରୁଛୁ।
ଧନ୍ଯା ଵଯଂ ଯଦସ୍ମାକଂ ସ୍ନେହକାରୁଣ୍ଯଯନ୍ତ୍ରିତାଃ। ଅସତୋଽପି ଗୁଣାନାହୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରମୁଖାଃ ପ୍ରଜାଃ
ଆମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଆମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ କରୁଣା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଣ ଦେଖି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ତଦହଂ ଭ୍ରାତୃସହିତଃ ସର୍ଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯାମି ଵଃ। ନାନ୍ଯଥା ତଦ୍ଧି କର୍ତଵ୍ଯମସ୍ମତ୍ସ୍ନେହାନୁକମ୍ପଯା
ତେଣୁ ମୁଁ ମୋ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେଉନାହିଁ, କାରଣ ଏହି କାମ ଆମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ କରୁଣା ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ।
ଭୀଷ୍ମଃ ପିତାମହୋ ରାଜା ଵିଦୁରୋ ଜନନୀ ଚ ମେ। ସୁହୃଜ୍ଜନଶ୍ଚ ପ୍ରାଯୋ ମେ ନଗରେ ନାଗସାହ୍ଵଯେ
ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହ ରାଜା, ବିଦୁର, ମୋର ମାଁ ଓ ଅଧିକାଂଶ ବନ୍ଧୁମାନେ ନାଗସାହ୍ବୟ ନାମକ ସହରରେ ଅଛନ୍ତି।
ତେ ତ୍ଵସ୍ମଦ୍ଧିତକାମାର୍ଥଂ ପାଲନୀଯାଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଶୋକସଂତାପଵିହ୍ଵଲାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, ତୁମେମାନେ ସହିତ, ଆମର ଭଲ ପାଇଁ ଭଲଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭାସୁଛନ୍ତି।
ନିଵର୍ତତାଗତା ଦୂରଂ ମମାଗମନକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ। ସ୍ଵଜନେ ନ୍ଯାସଭୂତେ ମେ କାର୍ଯା ସ୍ନେହାନ୍ଵିତା ମତିଃ
ତୁମେମାନେ ଦୂରରୁ ମୋ ଫେରିବାକୁ ଆଶା କରି ଆସିଛ, ଏବେ ପଛକୁ ଫେରିଯାଅ। ମୋ ମନ ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୋର ନିଜ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଲଗି ରହିବା ଉଚିତ।
ଏତଦ୍ଧି ମମ କାର୍ଯାଣାଂ ପରମଂ ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତମ୍। କୃତା ତେନ ତୁ ତୁଷ୍ଟିର୍ମେ ସତ୍କାରଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି କଥା ମୋର ସମସ୍ତ କାମ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ହୃଦୟରେ ଅଛି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେବି।
ତଥାନୁମନ୍ତ୍ରିତାସ୍ତେନ ଧର୍ମରାଜେନ ତାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଚକ୍ରୁରାର୍ତସ୍ଵରଂ ଘୋରଂ ହା ରାଜନ୍ନିତି ଦୁଃଖିତାଃ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଉପଦେଶ ପରେ, ସେଇ ପ୍ରଜାମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରିଲେ, 'ହା ରାଜା!' ବୋଲି ଦୁଃଖରେ ମୁଁହ ଖୋଲିଲେ।
ଗୁଣାନ୍ପାର୍ଥସ୍ଯ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ଦୁଃଖାର୍ତାଃ ପରମାତୁରାଃ। ଅକାମାଃ ସଂନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସମାଗମ୍ଯାଥ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ପାର୍ଥଙ୍କର ଗୁଣ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାବିତ ଏବଂ ଅପାର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଅନିଚ୍ଛାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ମିଳି ଫେରି ଗଲେ।
ନିଵୃତ୍ତେଷୁ ତୁଂ ପୌରେଷୁ ରଥାନାସ୍ଥାଯ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ଆଜଗ୍ମୁର୍ଜାହ୍ନଵୀତୀରେ ପ୍ରମାଣାଖ୍ଯଂ ମହାଵଟମ୍
ପ୍ରଜାମାନେ ଫେରି ଯିବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ରଥରେ ଚଢି ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀର କୂଳରେ ପ୍ରମାଣ ନାମକ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ତେ ତଂ ଦିଷସଶେଷେଣ ଵଟଂ ଗତ୍ଵା ତୁ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ଊଷୁସ୍ତାଂ ରଜନୀଂ ଵୀରାଃ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ସଲିଲଂ ଶୁଚି
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅଞ୍ଚଳର ସୀମାରେ ଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେଇ ରାତିଟିଏ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ଉଦକେନୈଵ ତାଂ ରାତ୍ରିମୃଷୁସ୍ତେ ଦୁଃଖକର୍ଶିତାଃ। ଅନୁଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ତତ୍ରୈତାନ୍ସ୍ନେହାତ୍କେଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ଦୁଃଖରେ ଭାଗିଥିବା ସେମାନେ ଏହି ରାତି କେବଳ ପାଣି ପିଇ ଅତିବାହିତ କଲେ; ଏବଂ କିଛି ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ଭଲପାଇବାରୁ ସେମାନେ ସହିତ ଗଲେ।
ସାଗ୍ରଯୋଽନଗ୍ନଯଶ୍ଚୈଵ ସଶିଷ୍ଯଗଣବାନ୍ଧଵାଃ। ସ ତୈଃ ପରିଵୃତୋ ରାଜା ଶୁଶୁଭେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ
ଅଗ୍ନି ନଥିବା, ଶିଷ୍ୟ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ, ସେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲେ।
ତେଷାଂ ପ୍ରାଦୁଷ୍କୃତାଗ୍ନୀନାଂ ମୁହୂର୍ତେ ରମ୍ଯଦାରୁଣେ। ବ୍ରହ୍ମଘୋଷପୁରସ୍କାରଃ ସଂଜଲ୍ପଃ ସମଜାଯତ
ସେମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନି ପୁନି ଜଳିବା ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ଆଗରେ ଏକ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରାଜାନଂ ତୁ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତେ ହଂସମଧୁରସ୍ଵରାଃ। ଆଶ୍ଵାସଯନ୍ତୋ ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯାଃ କ୍ଷଯାଂ ସର୍ଵାଂ ଵ୍ଯନୋଦଯତ୍
ହଂସର ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁରୁମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେଲେ।
ରାଜା ତୁ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସାର୍ଧଂ ତଥା ସର୍ଵୈଃ ସୁହୃଦ୍ଗଣୈଃ। ଅଶେତ ତାଂ ନିଶାଂରାଜନ୍ଦୁଃଖଶୋକସମାହିତଃ
ରାଜା, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ, ସେ ରାତିଟି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଡୁବି ଅତିବାହିତ କଲେ।
ପ୍ରଭାତାଯାଂ ତୁ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ତେଷାମକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣାମ୍। ଵନଂ ଯିଯାସତାଂ ଵିପ୍ରାସ୍ତସ୍ଥୁର୍ଭିକ୍ଷାଭୁଜୋଽଗ୍ରତଃ। ତାନୁଵାଚ ତତୋ ରାଜା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ପ୍ରଭାତ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ଅପରାଧହୀନ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଭିକ୍ଷା ଖାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଉ ହେଲେ। ତାପରେ କୁନ୍ତୀର ପୁଅ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସେମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵଯଂ ହି ହୃତସର୍ଵସ୍ଵା ହୃତରାଜ୍ଯା ହୃତଶ୍ରିଯଃ। ଫଲମୂଲାମିଷାହାରା ଵନଂ ଯାସ୍ଯାମ ଦୁଃଖିତାଃ
ଆମେ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ରାଜ୍ୟ ଓ ମହିମା ହରାଇଛୁ। ଫଳ, ମୂଳ ଓ ମାଂସ ଖାଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଵନଂ ଚ ଦୋଷବହୁଲଂ ବହୁଵ୍ଯାଲସରୀସୃପମ୍। ପରିକ୍ଲେଶଶ୍ଚଵୋ ମନ୍ଯେ ଧ୍ରୁଵଂ ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି
ଜଙ୍ଗଲରେ ବହୁତ ଅପଦ୍ରବ, ବହୁତ ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ସାପ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ହେବ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପରିକ୍ଲେଶୋ ଦୈଵତାନ୍ଯପି ସାଦଯେତ୍। କିଂପୁନର୍ମାମିତୋ ଵିପ୍ରା ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ଯଥେଷ୍ଟତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇପାରେ; ତେଣୁ ମୋ ପାଇଁ କେତେ ଅଧିକ। ଏହି କାରଣରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆପଣମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ।
ଗତିର୍ଯା ଭଵତାଂ ରାଜଂସ୍ତାଂ ଵଯଂ ଗନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତାଃ। ନାର୍ହଥାସ୍ମାନ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଭକ୍ତାନ୍ସଦ୍ଧର୍ମଦର୍ଶିନ
ରାଜା, ଆପଣ କେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେଠିକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଆପଣ ଆମେ ଭକ୍ତ ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଆମକୁ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସ୍ନେହକର୍ମାଣି ଭକ୍ତେଷୁ ଦୈଵତାନ୍ଯପି କୁର୍ଵତେ। ଵିଶେଷତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ସଦାଚାରାଵଲମ୍ବିଷୁ
ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ବିଶେଷକରି ସଦାଚାର ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ।
ମମାପି ପରମା ଭକ୍ତିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ସଦା ଦ୍ଵିଜାଃ। ସହାଯଵିପରିଭ୍ରଂଶସ୍ତ୍ଵଯଂ ସାଦଯତୀଵ ମାମ୍
ଦ୍ବିଜମାନେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ରଖିଛି; ଏମିତି ସହାୟମାନଙ୍କୁ ହରାଇବା ମୋତେ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛି।
ଆହରେଯୁର୍ହି ଯେ ସର୍ଵେ ଫଲମୂଲମୃଗାଂସ୍ତଥା। ତ ଇମେ ଶୋକଜୈର୍ଦୁଃଖୈର୍ଭ୍ରାତରୋ ମେ ଵିମୋହିତାଃ
ଫଳ, ମୂଳ ଓ ମୃଗ ଜମା କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ମୋର ଭାଇମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ଵିପ୍ରକର୍ଷେଣ ରାଜ୍ଯାପହରଣେନ ଚ। ଦୁଃଖାର୍ଦିତାନିମାନ୍କ୍ଲେଶୈର୍ନାହଂ ଯୋକ୍ତୁମିହୋତ୍ସହେ
ଦ୍ରୌପଦୀରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ଓ ରାଜ୍ୟ ହରାଇବାର ଦୁଃଖରେ ଆମେ ଏତେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଛୁ, ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ମୋର କ୍ଷମତା ନାହିଁ।