ନେଯମସ୍ତି ମହୀ କୃତ୍ସ୍ନା ଯତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ନୃପଃ। ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାମହେ ସର୍ଵେ ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ରାଜା, ସେ ଭୂମି ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହଁଏ; ଚଳ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯାଉଛନ୍ତି।
ସାନୁକ୍ରୋଶା ମହାତ୍ମାନୋ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଶତ୍ରଵଃ। ହୀମନ୍ତଃ କୀର୍ତିମନ୍ତଶ୍ଚ ଧର୍ମାଚାରପରାଯଣାଃ
ସେମାନେ ଦୟାଳୁ, ମହାତ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ନମ୍ର, କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମ ଓ ଉଚିତ୍ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଽନୁଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାଂସ୍ତାନ୍ସମେତ୍ଯ ଚ। ଊଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ତାନ୍କୁନ୍ତୀମାଦ୍ରିନନ୍ଦନାନ୍
ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ଆସି, କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ।
କ୍ଵଗମିଷ୍ଯଥ ଭଦ୍ରଂଵସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽସ୍ମାନ୍ଦୁଃଖଭାଗିନଃ। ଵଯମପ୍ଯନୁଯାସ୍ଯାମୋ ଯତ୍ର ଯୂଯଂ ଗମିଷ୍ଯଥ
ଆମକୁ ଦୁଃଖରେ ଛାଡ଼ି, ଆପଣମାନେ କେଉଁଠି ଯିବେ? ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଆମେ ମଧ୍ୟ ଆପଣମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଯିବେ, ସେଠାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା।
ଅଧର୍ମେଣ ଜିତାଞ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯୁଷ୍ମାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତଘୃଣୈଃ ପରୈଃ। ଉଦ୍ଵିଗ୍ନାଃ ସ୍ମୋ ଭୃଶଂ ସର୍ଵେ ନାସ୍ମାନ୍ହାତୁମିହାର୍ହଥ
ଅନ୍ୟମାନେ ଦୟାହୀନ ଭାବରେ ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ତୁମମାନେ ହାରିଛ କି ଶୁଣି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଯାଇଛୁ। ତେଣୁ ଆମକୁ ଏଠାରେ ଛାଡ଼ି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଭକ୍ତାନୁରକ୍ତାନ୍ସୁହୃଦଃ ସଦା ପ୍ରିଯହିତେ ରତାନ୍। କୁରାଜାଘିଷ୍ଠିତେ ରାଜ୍ଯେ ନ ଵିନଶ୍ଯେମ ସର୍ଵଶଃ
ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ନେହ ଥିବା, ସଦା ତୁମର ଭଲ ଓ ଖୁସି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ—ଯଦି କୌରବମାନେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରନ୍ତି, ତେବେ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେବୁନାହିଁ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ଚାଭିଧାସ୍ଯାମୋ ଗୁଣଦୋଷାନ୍ନରର୍ଷଭାଃ। ଶୁଭାଶୁଭାଧିଵାସେନ ସଂସର୍ଗଃ କୁରୁତେ ଯଥା
ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ମହାନ ମଣିଷମାନେ, ମୁଁ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ବିଷୟରେ କହିବି। ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷର ଗୁଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଵସ୍ତ୍ରମାପସ୍ତିଲାନ୍ଭୂମିଂ ଗନ୍ଧୋ ଵାସଯତେ ଯଥା। ପୁଷ୍ପାଣାମଧିଵାସେନ ତଥା ସଂସର୍ଗଜା ଗୁଣାଃ
ଯେପରି ଜମା, ପାଣି, ତିଳ, ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭିଜିଯାଏ, ସେପରି ଭଲ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷର ଗୁଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ମୋହଜାଲସ୍ଯ ଯୋନିର୍ହି ମୂଢୈରେଵ ସମାଗମଃ। ଅହନ୍ଯହନି ଧର୍ମସ୍ଯ ଯୋନିଃ ସାଧୁସମାଗମଃ
ମୂଢ଼ମାନେ ସହିତ ସଙ୍ଗ କରିବା ଭ୍ରମର ମୂଳ କାରଣ। ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ଧର୍ମର ଉତ୍ସ ହୁଏ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ସୁସ୍ଵଭାଵୈସ୍ତପସ୍ଵିଭିଃ। ସଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସହ ସଂସର୍ଗଃ କାର୍ଯଃ ଶମପରାଯଣୈଃ
ତେଣୁ ଜଣେ ଶାନ୍ତିପ୍ରିୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀ, ବୃଦ୍ଧ, ଭଲ ସ୍ୱଭାବର, ତପସ୍ବୀ ଓ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସହିତ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଯେଷାଂ ତ୍ରୀଣ୍ଯଵଦାତାନି ଵିଦ୍ଯା ଯୋନିଶ୍ଚ କର୍ମ ଚ। ତେ ସେଵ୍ଯାସ୍ତୈଃ ସମାସ୍ଯାହି ଶାସ୍ତ୍ରେଭ୍ଯୋପି ଗରୀଯସୀ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷା, ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ଶୁଦ୍ଧ, ସେମାନେ ସେବନୀୟ ଓ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ। ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼।
ନିରାରମ୍ଭା ହ୍ଯପି ଵଯଂ ପୁଣ୍ଯଶୀଲେଷୁ ସାଧୁଷୁ। ପୁଣ୍ଯମେଵାପ୍ନୁଯାମେହ ପାପଂ ପାପୋପସେଵନାତ୍
ଆମେ କିଛି କାମ ନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଭଲ ଲୋକ ଓ ଧର୍ମିକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହିଲେ, ଏଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଖରାପ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରୁ ପାପ ହୁଏ।
ଅସତାଂ ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶାତ୍ସଂଜଲ୍ପାଚ୍ଚ ସହାସଵାତ୍। ଧର୍ମାଚାରାଃ ପ୍ରହୀଯନ୍ତେ ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତି ଚ ନ ମାନଵାଃ
ଖରାପ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, କଥା ହେବା କିମ୍ବା ହସିବା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମର ଅନୁଷ୍ଠାନ କମିଯାଏ ଓ ଲୋକମାନେ ସଫଳ ହେବେ ନାହିଁ।
ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ହୀଯତେ ପୁଂସାଂ ନୀଚୈଃ ସହ ସମାଗମାତ୍। ମଧ୍ଯମୈର୍ମଧ୍ଯତାଂ ଯାତି ଶ୍ରେଷ୍ଠୈଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ଵମାପ୍ନୁଯୁଃ
ଖରାପ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହିଲେ ମଣିଷର ବୁଦ୍ଧି କମିଯାଏ; ମଧ୍ୟମ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟମ ହୁଏ; ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଉତ୍ତମତା ମିଳେ।
ଅନୀଚୈର୍ନାପ୍ଯଵିଷଯୈର୍ନାଧର୍ମିଷ୍ଠୈର୍ଵିଶେଷତଃ। ଯେ ଗୁଣାଃ କୀର୍ତିତା ଲୋକେ ଧର୍ମକାମାର୍ଥସଂଭଵାଃ। ଲୋକାଚାରେଷୁ ସଂଭୂତା ଵେଦୋକ୍ତାଃ ଶିଷ୍ଟସଂମତାଃ
ଖରାପ, ଅଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କୁ ଠାରୁ ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ଉପଜିତ ଗୁଣ, ଯାହା ବେଦ ଓ ଶିଷ୍ଟମାନେ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି, ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।
ତେ ଯୁଷ୍ମାସୁ ସମସ୍ତାଶ୍ଚ ଵ୍ଯସ୍ତାଶ୍ଚୈଵେହ ସଦ୍ଗୁଣାଃ। ଇଚ୍ଛାମୋ ଗୁଣଵନ୍ମଧ୍ଯେ ଵସ୍ତୁଂ ଶ୍ରେଯୋଭିକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ, ଏକାଏକି କିମ୍ବା ଏକାଠି, ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ଆମେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କାରଣ ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଆଶା କରୁଛୁ।
ଧନ୍ଯା ଵଯଂ ଯଦସ୍ମାକଂ ସ୍ନେହକାରୁଣ୍ଯଯନ୍ତ୍ରିତାଃ। ଅସତୋଽପି ଗୁଣାନାହୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରମୁଖାଃ ପ୍ରଜାଃ
ଆମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଆମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ କରୁଣା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଣ ଦେଖି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ତଦହଂ ଭ୍ରାତୃସହିତଃ ସର୍ଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯାମି ଵଃ। ନାନ୍ଯଥା ତଦ୍ଧି କର୍ତଵ୍ଯମସ୍ମତ୍ସ୍ନେହାନୁକମ୍ପଯା
ତେଣୁ ମୁଁ ମୋ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେଉନାହିଁ, କାରଣ ଏହି କାମ ଆମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ କରୁଣା ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ।
ଭୀଷ୍ମଃ ପିତାମହୋ ରାଜା ଵିଦୁରୋ ଜନନୀ ଚ ମେ। ସୁହୃଜ୍ଜନଶ୍ଚ ପ୍ରାଯୋ ମେ ନଗରେ ନାଗସାହ୍ଵଯେ
ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହ ରାଜା, ବିଦୁର, ମୋର ମାଁ ଓ ଅଧିକାଂଶ ବନ୍ଧୁମାନେ ନାଗସାହ୍ବୟ ନାମକ ସହରରେ ଅଛନ୍ତି।
ତେ ତ୍ଵସ୍ମଦ୍ଧିତକାମାର୍ଥଂ ପାଲନୀଯାଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଶୋକସଂତାପଵିହ୍ଵଲାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, ତୁମେମାନେ ସହିତ, ଆମର ଭଲ ପାଇଁ ଭଲଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭାସୁଛନ୍ତି।
ନିଵର୍ତତାଗତା ଦୂରଂ ମମାଗମନକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ। ସ୍ଵଜନେ ନ୍ଯାସଭୂତେ ମେ କାର୍ଯା ସ୍ନେହାନ୍ଵିତା ମତିଃ
ତୁମେମାନେ ଦୂରରୁ ମୋ ଫେରିବାକୁ ଆଶା କରି ଆସିଛ, ଏବେ ପଛକୁ ଫେରିଯାଅ। ମୋ ମନ ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୋର ନିଜ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଲଗି ରହିବା ଉଚିତ।
ଏତଦ୍ଧି ମମ କାର୍ଯାଣାଂ ପରମଂ ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତମ୍। କୃତା ତେନ ତୁ ତୁଷ୍ଟିର୍ମେ ସତ୍କାରଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି କଥା ମୋର ସମସ୍ତ କାମ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ହୃଦୟରେ ଅଛି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେବି।
ତଥାନୁମନ୍ତ୍ରିତାସ୍ତେନ ଧର୍ମରାଜେନ ତାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଚକ୍ରୁରାର୍ତସ୍ଵରଂ ଘୋରଂ ହା ରାଜନ୍ନିତି ଦୁଃଖିତାଃ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଉପଦେଶ ପରେ, ସେଇ ପ୍ରଜାମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରିଲେ, 'ହା ରାଜା!' ବୋଲି ଦୁଃଖରେ ମୁଁହ ଖୋଲିଲେ।
ଗୁଣାନ୍ପାର୍ଥସ୍ଯ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ଦୁଃଖାର୍ତାଃ ପରମାତୁରାଃ। ଅକାମାଃ ସଂନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସମାଗମ୍ଯାଥ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ପାର୍ଥଙ୍କର ଗୁଣ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାବିତ ଏବଂ ଅପାର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଅନିଚ୍ଛାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ମିଳି ଫେରି ଗଲେ।
ନିଵୃତ୍ତେଷୁ ତୁଂ ପୌରେଷୁ ରଥାନାସ୍ଥାଯ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ଆଜଗ୍ମୁର୍ଜାହ୍ନଵୀତୀରେ ପ୍ରମାଣାଖ୍ଯଂ ମହାଵଟମ୍
ପ୍ରଜାମାନେ ଫେରି ଯିବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ରଥରେ ଚଢି ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀର କୂଳରେ ପ୍ରମାଣ ନାମକ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ତେ ତଂ ଦିଷସଶେଷେଣ ଵଟଂ ଗତ୍ଵା ତୁ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ଊଷୁସ୍ତାଂ ରଜନୀଂ ଵୀରାଃ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ସଲିଲଂ ଶୁଚି
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅଞ୍ଚଳର ସୀମାରେ ଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେଇ ରାତିଟିଏ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ଉଦକେନୈଵ ତାଂ ରାତ୍ରିମୃଷୁସ୍ତେ ଦୁଃଖକର୍ଶିତାଃ। ଅନୁଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ତତ୍ରୈତାନ୍ସ୍ନେହାତ୍କେଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ଦୁଃଖରେ ଭାଗିଥିବା ସେମାନେ ଏହି ରାତି କେବଳ ପାଣି ପିଇ ଅତିବାହିତ କଲେ; ଏବଂ କିଛି ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ଭଲପାଇବାରୁ ସେମାନେ ସହିତ ଗଲେ।
ସାଗ୍ରଯୋଽନଗ୍ନଯଶ୍ଚୈଵ ସଶିଷ୍ଯଗଣବାନ୍ଧଵାଃ। ସ ତୈଃ ପରିଵୃତୋ ରାଜା ଶୁଶୁଭେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ
ଅଗ୍ନି ନଥିବା, ଶିଷ୍ୟ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ, ସେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲେ।
ତେଷାଂ ପ୍ରାଦୁଷ୍କୃତାଗ୍ନୀନାଂ ମୁହୂର୍ତେ ରମ୍ଯଦାରୁଣେ। ବ୍ରହ୍ମଘୋଷପୁରସ୍କାରଃ ସଂଜଲ୍ପଃ ସମଜାଯତ
ସେମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନି ପୁନି ଜଳିବା ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ଆଗରେ ଏକ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରାଜାନଂ ତୁ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତେ ହଂସମଧୁରସ୍ଵରାଃ। ଆଶ୍ଵାସଯନ୍ତୋ ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯାଃ କ୍ଷଯାଂ ସର୍ଵାଂ ଵ୍ଯନୋଦଯତ୍
ହଂସର ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁରୁମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେଲେ।