ପ୍ରାତିଷ୍ଠତ ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣେନ ସହ ସଞ୍ଜଯ। କୃପଶ୍ଚ ସୋମଦତ୍ତଶ୍ଚ ବାହ୍ଲୀକଶ୍ଚ ମହାମନାଃ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ଡ୍ରୋଣ, ସଞ୍ଜୟ, କୃପ, ସୋମଦତ୍ତ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ମନର ଵାହ୍ଲୀକ ଏକାସাথে ବିଦାୟ ନେଲେ।
ତତୋଽହମବ୍ରୁଵଂ ତତ୍ର ଵିଦୁରେଣ ପ୍ରଚୋଦିତଃ। ଵରଂ ଦଦାନି କୃଷ୍ଣାଯୈ କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛତି
ତାହାପରେ, ବିଦୁରଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ, ମୁଁ କହିଲି: 'ମୁଁ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାମତାବକ୍ତି ଯେଉଁ ଭିକ୍ଷା ଚାହାଁନ୍ତି, ଦେଉଛି।'
ଅଵୃଣୋତ୍ତତ୍ର ପାଞ୍ଚାଲୀ ପାଣ୍ଡଵାନା --ସତାମ୍। ସରଥାନ୍ସଧନୁଷ୍କାଂଶ୍ଚାପ୍ଯନୁଜ୍ଞାସିଷମପ୍ଯହମ୍
ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚାଳୀ ଧର୍ମିକ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ରଥ ଓ ଧନୁଷ ସହିତ, ବାଛିଲେ; ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲି।
ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵିଦୁରଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିତ୍। ଏତଦନ୍ତାସ୍ତୁ ଭରତା ଯଦ୍ଵ-କୃଷ୍ଣା ସଭାଂ ଗତା
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ବିଦୁର କହିଲେ: 'ଏହିଠାରେ ଭାରତବଂଶୀମାନଙ୍କର ଶେଷ ହେଉ, କାରଣ କୃଷ୍ଣା ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।'
ଯୈଷା ପାଞ୍ଚାଲରାଜସ୍ଯ ସୁତା ସା ଶ୍ରୀରନୁତ୍ତମା। ପାଞ୍ଚାଲୀ ପାଣ୍ଡଵାନେତାନ୍ଦୈଵସୃଷ୍ଟୋପସର୍ପତି
ଏହି ପାଞ୍ଚାଳରାଜଙ୍କର କନ୍ୟା, ଅପୂର୍ବ ଶ୍ରୀ, ପାଞ୍ଚାଳୀ, ଦେବତାମାନେ ପଠାଇଥିବା ପରି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାଃ ପାର୍ଥାଃ ପରିକ୍ଲେଶଂ ନ କ୍ଷଂସ୍ଯନ୍ତେ ହ୍ଯମର୍ଷଣାଃ। ଵୃଷ୍ଣଯୋ ଵା ମହେଷ୍ଵାସାଃ ପାଞ୍ଚାଲା ଵା ମହାରଥାଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ପାର୍ଥମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ସହିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ସହିବେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷ୍ଣିମାନେ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚାଳର ମହାରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
ତେନ ସତ୍ଯାଭିସନ୍ଧେନ ଵାସୁଦେଵେନ ରକ୍ଷିତାଃ। ଆଗମିଷ୍ଯତି ବୀଭତ୍ସୁଃ ପଞ୍ଚାଲୈଃ ପରିଵାରିତଃ
ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ବାସୁଦେବଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ, ଅର୍ଜୁନ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଆସିବେ।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ। ଆଗମିଷ୍ଯତି ଧୁନ୍ଵାନୋ ଗଦାଂ ଦଣ୍ଡମିଵାନ୍ତକଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଭୀମସେନ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ତାଙ୍କର ଗଦା ନେଇ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ପରି ଆସିବେ।
ତତୋ ଗାଣ୍ଡୀଵନିର୍ଘୋଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଗଦାଵେଗଂ ଚ ଭୀମସ୍ଯ ନାଲଂ ସୋଢୁଂ ନରାଧିପାଃ
ତାପରେ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ପାର୍ଥଙ୍କର ଗାଣ୍ଡୀବର ଗଞ୍ଜନ ଓ ଭୀମଙ୍କର ଗଦାର ଭୟଙ୍କର ଗତି ଶୁଣି, ରାଜାମାନେ ତାହା ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତତ୍ର ମେ ରୋଚତେ ନିତ୍ଯଂ ପାର୍ଥୈଃ ସାମ ନ ଵିଗ୍ରହଃ। କୁରୁଭ୍ଯୋ ହି ସଦା ମନ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ବଲଵତ୍ତରାନ୍
ଏହିଠାରେ ମୋତେ ସଦା ପାର୍ଥମାନେ ସହିତ ଶାନ୍ତି ଭଲ ଲାଗେ, ବିରୋଧ ନୁହେଁ; କାରଣ ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ କୁରୁମାନେଠାରୁ ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି ଭାବେ।
ତଥା ହି ବଲଵାନ୍ରାଜା ଜରାସନ୍ଧୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ବାହୁପ୍ରହରଣେନୈଵ ଭୀମେନ ନିହତୋ ଯୁଧି
ଏହିପରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧ, କେବଳ ଭୀମଙ୍କର ବାହୁବଳରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ତେ ଶମ ଏଵାସ୍ତୁ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଭରତର୍ଷଭ। ଉଭଯୋଃ ପକ୍ଷଯୋର୍ଯୁକ୍ତଂ କ୍ରିଯତାମଵିଶଙ୍କଯା
ଏହିପରି, ଭାରତବଂଶୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଶାନ୍ତି କର; ଉଭୟ ପକ୍ଷ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ, ଭୟ ଛାଡ଼ି କର।
ଏଵଂ କୃତେ ମହାରାଜ ପରଂ ଶ୍ରେଯସ୍ତ୍ଵମାପ୍ସ୍ଯସି। ଏଵଂ ଗାଵଲ୍ଗଣେ କ୍ଷତ୍ତା ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ଵଚଃ
ଏପରି କରିଲେ, ରାଜା, ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇବ; ଏହିପରି ଗାଵଲ୍ଗଣଙ୍କୁ ଚାଳକ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ସହିତ ଉପଦେଶ କଲେ।
ଉକ୍ତଵାନ୍ନ ଗୃହୀତଂ ଵୈ ମଯା ପୁତ୍ରହିତୈଷିଣା
ସେ କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମୋ ପୁଅଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲି।
ଏଵଂ ଦ୍ଯୂତଜିତାଃ ପାର୍ଥାଃ କୋପିତାଶ୍ଚ ଦୁରାତ୍ମଭିଃ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈଃ ସହାମାତ୍ଯୈର୍ନିକୃତ୍ଯା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏହିପରି, ପାର୍ଥମାନେ ଜୁଆରେ ହାରିଗଲେ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇ, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶ୍ରାଵିତାଃ ପରୁଷା ଵାଚଃ ସୃଜନ୍ତୀର୍ଵୈରମୁତ୍ତମମ୍। କିମକୁର୍ଵତ କୌରଵ୍ଯା ମମ ପୂର୍ଵପିତାମହାଃ
ସେମାନେ କଠୋର କଥା ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ଉତ୍ତମ ଶତ୍ରୁତାର ବୀଜ ପୋତିଲା; ତାପରେ ମୋର ପୂର୍ବଜ କୌରବମାନେ କଣ କଲେ?
କଥଂ ଚୈଶ୍ଵର୍ଯଭୂଯିଷ୍ଠାଃ ସହସା ଦୁଃଖମେଯୁଷଃ। ଵନେ ଵିଜହ୍ରିରେ ପାର୍ଥାଃ ଶକ୍ରପ୍ରତିମତେଜସଃ
ଏମିତି ଶ୍ରୀ, ଏଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ତେଜରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମାନ, ଯେଉଁ ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ସଦା ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏତେ ହଠାତ୍ କେମିତି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡିଲା ଏବଂ କେମିତି ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କଲେ?
କେ ଚୈତାନନ୍ଵଵର୍ତନ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଵ୍ଯସନମୁତ୍ତମମ୍। କିମାଚାରାଃ କିମାହାରାଃ କ୍ଵଚ ଵାସୋ ମହାତ୍ମନାମ୍
ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ସେମାନଙ୍କ ସହ କିଏ ଥିଲେ? ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣ କଣ ଥିଲା, କଣ ଖାଉଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ କେଉଁଠି ବାସ କରୁଥିଲେ?
କଥଂ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଵନେ ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଵ୍ଯତୀଯୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୂରାଣାମନିଵର୍ତିନାମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଶୂରବୀର ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ମହାତ୍ମାମାନେ କେମିତି ବାରହ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ କାଟିଲେ?
କଥଂ ଚ ରାଜପୁତ୍ରୀ ସା ପ୍ରଵରା ସର୍ଵଯୋଷିତାମ୍। ପତିଵ୍ରତା ମହାଭାଗା ସତତଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନୀ
ଏବଂ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପତିପ୍ରତିବ୍ରତା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଏବଂ ସଦା ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ସେ ରାଜକୁମାରୀ କେମିତି—
ଵନଵାସମଦୁଃଖାର୍ହା ଦାରୁଣଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ। ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣ ତପୋଧନ
ଯିଏ ଏମିତି ଦୁଃଖର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି—ସେ ଦାରୁଣ ଅରଣ୍ୟବାସ କେମିତି ଗ୍ରହଣ କଲେ? ହେ ତପସ୍ୱୀ, ଏହା ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତରେ କହ।
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭୂରିଦ୍ରଵିଣତେଜସାମ୍। କଥ୍ଯମାନଂ ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା, ଏମିତି ଧନ ଓ ତେଜରେ ପ୍ରବଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ତୁମେ କହିବାକୁ ଯାହା ଯାହା ଆରମ୍ଭ କରିଛ, ସେସବୁ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ; କାରଣ, ମୋର ମନରେ ଗଭୀର କୁତୁହଳ ଅଛି।
ଏଵଂ ଦ୍ଯୂତଜିତାଃ ପାର୍ଥାଃ କୋଯିତାଶ୍ଚ ଦୁରାତ୍ମଭିଃ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈଃ ସହାମାତ୍ଯୈର୍ନିର୍ଯଯୁର୍ଗଜସାହ୍ଵଯାତ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଦ୍ୟୂତରେ ହାରିଥିବା ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉପହାସିତ ହୋଇ, ହସ୍ତିନାପୁର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଵର୍ଧମାନପୁରଦ୍ଵାରାଦଭିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ତେ ତଦା। ଉଦଙ୍ମୁଖାଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତଃ ପ୍ରଯଯୁଃ ସହ କୃଷ୍ଣଯା
ସେମାନେ ସେଇ ବଢ଼ୁଥିବା ସହରର ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବାହାରି, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ଚାଲିଗଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରସେନାଦଯଶ୍ଚୈତାନ୍ଭୃତ୍ଯାଃ ପରିଚତୁର୍ଦଶ। ରଥୈରନୁଯଯୁଃ ଶୀଘ୍ରୈଃ ସ୍ତ୍ରିଯ ଆଦାଯ ସର୍ଵଶଃ
ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ଓ ତେରଟି ଅନ୍ୟ ସେବକ ତୀବ୍ର ରଥରେ ସମସ୍ତ ଜନାନୀମାନେଙ୍କୁ ନେଇ ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ।
ତତସ୍ତେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରା ରଥାନାସ୍ଥାଯ ଭାରତ। ଦଦୃଶୁର୍ଜାହ୍ନଵୀତୀରେ ପ୍ରମାଣାଖ୍ଯଂ ମହାଵଟମ୍
ତାପରେ, ହେ ଭାରତ, ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ 'ପ୍ରମାଣ' ନାମକ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵ୍ରଜତସ୍ତାନ୍ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ପୌରାଃ ଶୋକାଭିପୀଡିତାଃ। ଗର୍ହଯନ୍ତୋଽସକୃଦ୍ଭୀଷ୍ମଵିଦୁରଦ୍ରୋଣଗୌତମାନ୍। ଊଚୁର୍ଵୈ ସମଯଂ କୃତ୍ଵା ସମାଗମ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଖି, ସହରବାସୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ, ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଭୀଷ୍ମ, ବିଦୁର, ଦ୍ରୋଣ, କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇ, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ଏଭଳି କହିଲେ—
ନେଦମସ୍ତି କୁଲଂ ସର୍ଵଂ ନ ଵଯଂ ନଚ ନୋ ଗୃହାଃ। ଯତ୍ରଦୁର୍ଯୋଧନଃ ପାପଃ ସୌବଲେଯେନ ପାଲିତଃ। କର୍ଣଦୁଃଶାସନାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯମେତଚ୍ଚିକୀର୍ଷତି
ଏଠାରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏବଂ ଶକୁନିପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରାଜ୍ୟ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ଆମେ, ଆମ ଘର ବା ଆମ ପରିବାର କିଛି ରହିଲା ନାହିଁ।
ନ ତତ୍କୁଲଂ ନ ଚାଚାରୋ ନ ଧର୍ମୋଽର୍ଥଃ କୁତଃ ସୁଖମ୍। ଯତ୍ର ପାପସହାଯୋଽଯଂ ପାପୋ ରାଜ୍ଯଂ ଚିକୀର୍ଷତି
ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପାପୀ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଦାବି କରୁଛି, ସେଠାରେ ପରିବାର, ଆଚରଣ, ଧର୍ମ, ଧନ, କିମ୍ବା ସୁଖ କିଛି ନାହିଁ।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଗୁରୁଦ୍ଵେଷୀ ତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମଃ ପ୍ରିଯାନୃତଃ। ଅର୍ତଲୁବ୍ଧୋଽଭିମାନୀ ଚ ନୀଚଃ ପ୍ରକୃତିନିର୍ଘୃଣଃ
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ, ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ମିଥ୍ୟାକୁ ପ୍ରିୟ ମାନେ, ଧନ ଲୋଭୀ, ଅହଂକାରୀ, ନିଚ ଓ ସ୍ୱଭାବରେ କଠୋର।