ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତ୍ରିସ୍ତାଶ୍ଚ ନିଖିଲେନୋପଲଭ୍ଯ ତତ୍। ଗମନଂ ପରିକର୍ଷଂ ଚ କୃଷ୍ଣାଯା ଦ୍ଯୂତମଣ୍ଡଲେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଦ୍ୟୂତସଭାରେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଅପମାନ, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ତାଙ୍କୁ ଟାଣିନେଇଯିବା ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା ଜାଣିଲେ—
ରୁରୁଦୁଃ ସୁସ୍ଵନଂ ସର୍ଵା ଵିନିନ୍ଦନ୍ତ୍ଯଃ କୁରୂନ୍ଭୃଶମ୍। ଦଧ୍ଯୁଶ୍ଚ ସୁଚିରଂ କାଲଂ କରାସକ୍ତମୁଖାମ୍ବୁଜାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ, କୁରୁମାନେଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ନିନ୍ଦା କରିଲେ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହାତରେ ମୁହଁ ଲୁଚାଇ ବସିରହିଲେ।
ରାଜା ଚ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାଣାମନଯଂ ତଦା। ଧ୍ଯାଯନ୍ନୁଦ୍ଵିଗ୍ନହୃଦଯୋ ନ ଶାନ୍ତିମଧିଜଗ୍ମିଵାନ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା, ପୁଅମାନଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମ ବିଷୟରେ ଭାବି, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୃଦୟରେ କେବେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ସ ଚିନ୍ତଯନ୍ନନେକାଗ୍ରଃ ଶୋକଵ୍ଯାକୁଲଚେତନଃ। କ୍ଷତ୍ତୁଃ ସମ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଶୀଘ୍ରମାଗମ୍ଯତାମିତି
ସେ ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା, ଶୋକରେ ଭରିଯାଇଥିବା ମନରେ, ବିଦୁରଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆଣିବାକୁ ଦେଶିଲେ—'ସେ ଶୀଘ୍ର ଆସୁନ୍ତୁ'।
ତତୋ ଜଗାମ ଵିଦୁରୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରନିଵେଶନମ୍। ତଂ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ସଂଵିଗ୍ନୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନାଧିପଃ
ତାପରେ ବିଦୁର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଵନଂ ଗତେଷୁ ପାର୍ଥେଷୁ ନିର୍ଜିତେଷୁ ଦୁରୋଦରେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାରାଜ ତଦା ଚିନ୍ତା ସମାଵିଶତ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଦ୍ୟୂତସଭାରେ ହାରିଗଲେ, ସେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଘେରି ନେଲା।
ତଂ ଚିନ୍ତଯାନମାସୀନଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜନେଶ୍ଵରମ୍। ନିଃ ଶ୍ଵସନ୍ତମନେକାଗ୍ରମିତି ହୋଵାଚ ସଞ୍ଜଯଃ
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ: ମୁଁ ଦେଖିଲି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ଏପରି କହିଲି।
ଅଵାପ୍ଯ ଵସୁସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ଵସୁଧାଂ ଵସୁଧାଧିପ। ପ୍ରଵ୍ରାଜ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ରାଜ୍ଯାଦ୍ରାଜନ୍କିମନୁଶୋଚସି
ହେ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି, ସମ୍ପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଭୂମିକୁ ଅଧିକାର କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଦାୟ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ଏପରି କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି?
ଅଶୋଚ୍ଯତ୍ଵଂ କୁତସ୍ତେଷାଂ ଯେଷାଂ ଵୈରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଯୁଦ୍ଧଶୌଣ୍ଡୈର୍ହି ବଲଵଦ୍ଭିର୍ମହାରଥୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆଗକୁ ଶତ୍ରୁତା କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବାର କିଛି ଅର୍ଥ ନାହିଁ; କାରଣ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ଓ କୌଶଳୀ।
ତଵେଦଂ ସୁକୃତଂ ରାଜନ୍ମହଦ୍ଵୈରମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଵିନାଶୋ ଯେନ ଲୋକସ୍ଯ ସାନୁବନ୍ଧୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଶତ୍ରୁତା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ସହିତ ତାଙ୍କର ଆପ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେବେ।
ଵାର୍ଯମାଣୋ ହି ଭୀଷ୍ମେଣ ଦ୍ରୋଣେନ ଵିଦୁରେଣ ଚ। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ ରୋକିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ପୁଅ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଡାକିବାକୁ ପଠାଇଲେ।
ପ୍ରାହିଣୋଦାନଯେହେତି ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ। ସୂତପୁତ୍ରଂ ସୁମନ୍ଦାତ୍ମା ନିର୍ଲଜ୍ଜଃ ପ୍ରାତିକାମିନମ୍
ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ, ସୂତପୁତ୍ର ପ୍ରତିକାମିନକୁ କହିଲେ, 'ଯାଅ, ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ଯସ୍ମୈ ଦେଵାଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପୁରୁଷାଯ ପରାଭଵମ୍। ବୁଦ୍ଧିଂ ତସ୍ଯାପକର୍ଷନ୍ତି ସୋଽଵାଚୀନାନି ପଶ୍ଯତି
ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ପରାଜୟ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଭଲ ବୁଦ୍ଧି ନେଇ ନିଅନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ ଭୁଲ ଭାବେ ସବୁ କଥା ଦେଖନ୍ତି।
ବୁଦ୍ଧୌ କଲୁଷଭୂତାଯାଂ ଵିନାଶେ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ଅନଯୋ ନଯସଙ୍କାଶୋ ହୃଦଯାନ୍ନାପସର୍ପତି
ମନ ଦୁଷିତ ହେଲେ ଓ ବିନାଶ ନିକଟେ ଆସିଲେ, ଅନ୍ୟାୟକୁ ନ୍ୟାୟ ଭାବି ହୃଦୟରୁ ତାହା ଯାଏ ନାହିଁ।
ଅନର୍ଥାଶ୍ଚାର୍ଥରୂପେଣ ଅର୍ଥାଶ୍ଚାନର୍ଥରୂପିଣଃ। ଉତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵିନାଶାଯ ନୂନଂ ତଚ୍ଚାସ୍ଯ ରୋଚତେ
ଅନର୍ଥ ଉପକାର ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ, ଉପକାର ଅନର୍ଥ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ସବୁ ବିନାଶ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପସନ୍ଦ।
ନ କାଲୋ ଦଣ୍ଡମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଶିରଃ କୃନ୍ତତି କସ୍ଯଚିତ୍। କାଲସ୍ଯ ବଲମେତାର୍ଵାଦ୍ଵପରୀତାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍
ସମୟ କେହିଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଉନାହିଁ; ସମୟର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଭୁଲ ଭାବେ ସବୁ କଥା ଦେଖନ୍ତି।
ଆସାଦିତମିଦଂ ଘୋରଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ପାଞ୍ଚାଲୀମପକର୍ଷଦ୍ଭିଃ ସଭାମଧ୍ଯେ ତପସ୍ଵିନୀମ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର, ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କଣ୍ଟକାୟୁଦ୍ଧ ଘଟଣା ଘଟିଗଲା—ତପସ୍ୱିନୀ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କୁ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଟାଣି ନେଇଯିବା।
ଅଯୋନିଜାଂ ରୂପଵତୀଂ କୁଲେ ଜାତାଂ ଵିଭାଵସୋଃ। କୋ ନୁ ତାଂ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞାଂ ପରିଭୂଯ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ସୁନ୍ଦରୀ, ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଯଶସ୍ୱିନୀ ତାହାକୁ କିଏ ଅପମାନ କରିପାରିବ?
ପର୍ଯାନଯେତ୍ସଭାମଧ୍ଯେ ଵିନା ଦୁର୍ଦ୍ଯୂତଦେଵିନମ୍। ସ୍ତ୍ରୀଧର୍ମିଣୀ ଵରାରୋହା ଶୋଣିତେନ ପରିପ୍ଲୁତା
ଅପଶକୁନ ଦେବୀ ଛାଡ଼ି, ଏମିତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର ଓ ଶୋଭା ଥିବା ନାରୀ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା, କିଏ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଆଣିପାରିବ?
ଏକଵସ୍ତ୍ରାଥ ପାଞ୍ଚାଲୀ ପାଣ୍ଡଵାନଭ୍ଯଵୈକ୍ଷତ। ହୃତସ୍ଵାନ୍ହୃତରାଜ୍ଯାଂଶ୍ଚ ହୃତଵସ୍ତ୍ରାନ୍ହୃତଶ୍ରିଯଃ
ତାପରେ ପାଞ୍ଚାଳୀ ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସ୍ୱଂ ଆତ୍ମା, ରାଜ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମହିମା ହରାଇଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଵିହୀନାନ୍ସର୍ଵକାମେଭ୍ଯୋ ଦାସଭାଵମୁପାଗତାନ୍। ଧର୍ମପାଶପରିକ୍ଷିପ୍ତାନଶକ୍ତାନିଵ ଵିକ୍ରମେ
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଦାସ ଭାବକୁ ଅଂଗୀକାର କରିଥିବା, ଧର୍ମର ଜଞ୍ଜାଳରେ ବନ୍ଧା, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ।
କ୍ରୁଦ୍ଧାଂ ଚାନର୍ହତୀଂ କୃଷ୍ଣାଂ ଦୁଃଖିତାଂ କୁରୁସଂସଦି। ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ଚ କର୍ଣଶ୍ଚ କଟୁକାନ୍ଯଭ୍ଯଭାଷତାମ୍
ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣା କ୍ରୋଧିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ସେଇ କୁରୁ ସଭାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ତସ୍ଯାଃ କୃପଣଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଦହ୍ଯେତାପି ମେଦିନୀ
ତାଙ୍କର ଦୟାଳୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳିଯିବାକୁ ପାରିଥାଏ।
ଅପି ଶେଷଂ ଭଵେଦଦ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ମମ ସଞ୍ଜଯ। ଭରତାନାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵା ଗାନ୍ଧାର୍ଯା ସହ ସଙ୍ଗତାଃ
ସଞ୍ଜୟ, ଆଜି ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବେ? ସମସ୍ତ ଭାରତ ବଂଶର ଜଣେ ଜଣେ ଜିଅ ଗାନ୍ଧାରୀ ସହିତ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରାକୋଶନ୍ଭୈରଵଂ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣାଂ ସଭାଗତାମ୍। ଧର୍ମିଷ୍ଟାଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀଂ ଚ ରୂପଯୌଵନଶାଲିନୀମ୍
ସେଠାରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ପତିପ୍ରତିବ୍ରତା, ରୂପ ଓ ଯୌବନ ଥିବା କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ସଭାରେ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ କନ୍ଦିଲେ।
ପ୍ରଜାଭିଃସହ ସଙ୍ଗମ୍ଯ ହ୍ଯନୁଶୋଚନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ସାଯାହ୍ନେ ଚ ଚାହୂଯନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ
ଲୋକମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ସବୁବେଳେ ଶୋକ କରୁଥିଲେ; ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କୁପିତାଶ୍ଚାସନ୍ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ପରିକର୍ଷଣେ। ଆସୀନ୍ନିଷ୍ଠାନକୋ ଘୋରୋ ନିର୍ଘାତଶ୍ଚ ମହାନଭୂତ୍
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଇଯିବା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ବସିଥିଲେ; ଭୟଙ୍କର ନିରବତା ଓ ଭୟାନକ ଗର୍ଜନ ହେଲା।
ଦିଵ ଉଲ୍କାଶ୍ଚାପତନ୍ତ ରାହୁଶ୍ଚାର୍କମୁପାଗ୍ରସତ୍। ଅପର୍ଵଣି ମହାଘୋରଂ ପ୍ରଜାନାଂ ଜଯନ୍ଭଯମ୍
ଆକାଶରୁ ଉଲ୍କା ପଡ଼ିଲା, ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକିଲା, ଅସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତଥୈଵ ରଥଶାଲାସୁ ପ୍ରାଦୁରାସୀଦ୍ଧୁତାଶନଃ। ଧ୍ଵଜାଶ୍ଚାପି ଵ୍ଯଶୀର୍ଯନ୍ତ ଭରତାନାମଭୂତଯେ
ସେହିପରି ରଥଘରଗୁଡ଼ିକରେ ହଠାତ୍ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଦେଲା; ଏବଂ ଭାରତବଂଶୀମାନଙ୍କର ପତାକାଗୁଡ଼ିକ ଫାଟିଯାଇଲା, ଯାହା ଅପଶକୁନର ସୂଚନା ଦେଲା।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ପ୍ରାକ୍ରୋଶନ୍ଭୈରଵଂ ଶିଵାଃ। ତାସ୍ତଦା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷନ୍ତ ରାସଭାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶଃ
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ସ୍ଥଳୀରେ ଶିଆଳମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ହୁଁକାରିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଗଧାମାନେ ତାହାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।