ଅନ୍ତଵତ୍ଯସୁଧର୍ମେଽସ୍ମିନ୍ଧାତ୍ରା କିଂ ନୁ ପ୍ରମାଦତଃ। ମମାନ୍ତୋ ନୈଵ ଵିହିତସ୍ତେନାଯୁର୍ନ ଜହାତି ମାମ୍
ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମର ଜଗତରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କି ଅବିଚାରରେ କାମ କରିଛନ୍ତି? ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇନାହିଁ, ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ ନେଉନାହିଁ।
ହା କୃଷ୍ଣ ଦ୍ଵାରକାଵାସିନ୍କ୍ଵାସି ସଙ୍କର୍ଷଣାନୁଜ। କସ୍ମାନ୍ନ ତ୍ରାଯସେ ଦୁଃଖାନ୍ମାଂ ଚେମାଂଶ୍ଚ ନରୋତ୍ତମାନ୍
ହା କୃଷ୍ଣ, ଦ୍ୱାରକାରେ ବସୁଥିବା, ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ଭାଇ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଅଛ? କାହିଁକି ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ ଓ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେଂକୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁନାହଁ?
ଅନାଦିନିଧନଂ ଯେ ତ୍ଵାମନୁଧ୍ଯାଯନ୍ତି ଵୈ ନରାଃ। ତାଂସ୍ତ୍ଵଂ ପାସୀତ୍ଯଯଂ ଵାଦଃ ସ ଗତୋ ଵ୍ଯର୍ଥତାଂ କଥମ୍
ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଆପଣ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା କଥା କେମିତି ଅସତ୍ୟ ହେବ?
ଇମେ ସଦ୍ଧର୍ମମାହାତ୍ମ୍ଯଯଶୋଵୀର୍ଯାନୁଵର୍ତିନଃ। ନାର୍ହନ୍ତି ଵ୍ଯସନଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ନନ୍ଵେଷାଂ କ୍ରିଯତାଂ ଦଯା
ଏଠାରେ ଯେମାନେ ସତ୍ୟ ଧର୍ମ, ମହତ୍ତ୍ୱ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଏମାନଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।
ସେଯଂ ନୀତ୍ଯର୍ଥଵିଜ୍ଞେଷୁ କଥମାପଦୁପାଗତା।। ସ୍ଥିତେଷୁ କୁଲନାଥେଷୁ କଥମାପଦୁପାଗତା
ଯେମାନେ ନୀତି ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ବିପଦ କିପରି ଆସିଲା? ଗୋଟିଏ ଘରର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଥିବା ସମୟରେ ବିପଦ କିପରି ଆସିପଡିଲା?
ହା ପାଣ୍ଡୋ ହା ମହାରାଜ କ୍ଵାସି କିଂ ସମୁପେକ୍ଷସେ। ପୁତ୍ରାନ୍ଵିଵାସ୍ଯତଃ ସାଧୂନରିଭିର୍ଦ୍ଯୂତନିର୍ଜିତାନ୍
ହା ପାଣ୍ଡୁ, ହା ମହାରାଜ, ଆପଣ କେଉଁଠି? ଆପଣ କାହିଁକି ଚୁପ୍ଚାପ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଆପଣଙ୍କର ସଦ୍ଗୁଣୀ ପୁଅମାନେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜୈତ୍ର ହୋଇ ଦ୍ୟୂତରେ ହାରି ଦେଶନିଷ୍କାସିତ ହେଉଛନ୍ତି?
ସହଦେଵ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ନନୁ ତ୍ଵମସି ମେ ପ୍ରିଯଃ। ଶରୀରାଦପି ମାଦ୍ରେଯ ମାଂ ମା ତ୍ଯାକ୍ଷୀଃ କୁପୁତ୍ରଵତ୍
ସହଦେବ, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ! ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ମାଦ୍ରୀର ପୁଅ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ପରି ଛାଡିଦେଉନାହଁ, ଯେପରି ନିଜ ଶରୀରକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡିଦେଉନାହଁ।
ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ବ୍ରାତରସ୍ତେଽମୀ ଯଦି ସତ୍ଯାଭିସନ୍ଧିନଃ। ମତ୍ପରିତ୍ରାଣଜଂ ଧର୍ମମିହୈଵ ତ୍ଵମଵାପ୍ନୁହି
ଯଦି ତୁମର ଭାଇମାନେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଠାରୁଥିବେ, ତେବେ ସେମାନେ ଯାଉନ୍ତୁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରି ଯେ ଧର୍ମ ମିଳେ, ସେହି ଧର୍ମକୁ ଲାଭ କର।
ଏଵଂ ଵିପଲତୀଂ କୁନ୍ତୀମଭିଵାଦ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ। ପାଣ୍ଡଵା ଵିଗତାନନ୍ଦା ଵନାଯୈଵ ପ୍ରଵଵ୍ରଜୁଃ
ଏଭଳି କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଶୋକାକୁଳ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ସମ୍ମାନ କରି, ଆନନ୍ଦହୀନ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିଦୁରଶ୍ଚାପି ତାମାର୍ତାଂ କୁନ୍ତୀମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ହେତୁଭିଃ। ପ୍ରାଵେଶଯଦ୍ଗୃହଂ କ୍ଷତ୍ତା ସ୍ଵଯମାର୍ତତରଃ ଶନୈଃ
ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ନିଜ ଯୁକ୍ତି ଦେଇ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିରେ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତ୍ରିସ୍ତାଶ୍ଚ ନିଖିଲେନୋପଲଭ୍ଯ ତତ୍। ଗମନଂ ପରିକର୍ଷଂ ଚ କୃଷ୍ଣାଯା ଦ୍ଯୂତମଣ୍ଡଲେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଦ୍ୟୂତସଭାରେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଅପମାନ, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ତାଙ୍କୁ ଟାଣିନେଇଯିବା ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା ଜାଣିଲେ—
ରୁରୁଦୁଃ ସୁସ୍ଵନଂ ସର୍ଵା ଵିନିନ୍ଦନ୍ତ୍ଯଃ କୁରୂନ୍ଭୃଶମ୍। ଦଧ୍ଯୁଶ୍ଚ ସୁଚିରଂ କାଲଂ କରାସକ୍ତମୁଖାମ୍ବୁଜାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ, କୁରୁମାନେଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ନିନ୍ଦା କରିଲେ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହାତରେ ମୁହଁ ଲୁଚାଇ ବସିରହିଲେ।
ରାଜା ଚ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାଣାମନଯଂ ତଦା। ଧ୍ଯାଯନ୍ନୁଦ୍ଵିଗ୍ନହୃଦଯୋ ନ ଶାନ୍ତିମଧିଜଗ୍ମିଵାନ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା, ପୁଅମାନଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମ ବିଷୟରେ ଭାବି, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୃଦୟରେ କେବେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ସ ଚିନ୍ତଯନ୍ନନେକାଗ୍ରଃ ଶୋକଵ୍ଯାକୁଲଚେତନଃ। କ୍ଷତ୍ତୁଃ ସମ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଶୀଘ୍ରମାଗମ୍ଯତାମିତି
ସେ ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା, ଶୋକରେ ଭରିଯାଇଥିବା ମନରେ, ବିଦୁରଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆଣିବାକୁ ଦେଶିଲେ—'ସେ ଶୀଘ୍ର ଆସୁନ୍ତୁ'।
ତତୋ ଜଗାମ ଵିଦୁରୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରନିଵେଶନମ୍। ତଂ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ସଂଵିଗ୍ନୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନାଧିପଃ
ତାପରେ ବିଦୁର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଵନଂ ଗତେଷୁ ପାର୍ଥେଷୁ ନିର୍ଜିତେଷୁ ଦୁରୋଦରେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାରାଜ ତଦା ଚିନ୍ତା ସମାଵିଶତ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଦ୍ୟୂତସଭାରେ ହାରିଗଲେ, ସେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଘେରି ନେଲା।
ତଂ ଚିନ୍ତଯାନମାସୀନଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜନେଶ୍ଵରମ୍। ନିଃ ଶ୍ଵସନ୍ତମନେକାଗ୍ରମିତି ହୋଵାଚ ସଞ୍ଜଯଃ
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ: ମୁଁ ଦେଖିଲି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ଏପରି କହିଲି।
ଅଵାପ୍ଯ ଵସୁସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ଵସୁଧାଂ ଵସୁଧାଧିପ। ପ୍ରଵ୍ରାଜ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ରାଜ୍ଯାଦ୍ରାଜନ୍କିମନୁଶୋଚସି
ହେ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି, ସମ୍ପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଭୂମିକୁ ଅଧିକାର କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଦାୟ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ଏପରି କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି?
ଅଶୋଚ୍ଯତ୍ଵଂ କୁତସ୍ତେଷାଂ ଯେଷାଂ ଵୈରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଯୁଦ୍ଧଶୌଣ୍ଡୈର୍ହି ବଲଵଦ୍ଭିର୍ମହାରଥୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆଗକୁ ଶତ୍ରୁତା କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବାର କିଛି ଅର୍ଥ ନାହିଁ; କାରଣ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ଓ କୌଶଳୀ।
ତଵେଦଂ ସୁକୃତଂ ରାଜନ୍ମହଦ୍ଵୈରମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଵିନାଶୋ ଯେନ ଲୋକସ୍ଯ ସାନୁବନ୍ଧୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଶତ୍ରୁତା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ସହିତ ତାଙ୍କର ଆପ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେବେ।
ଵାର୍ଯମାଣୋ ହି ଭୀଷ୍ମେଣ ଦ୍ରୋଣେନ ଵିଦୁରେଣ ଚ। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ ରୋକିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ପୁଅ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଡାକିବାକୁ ପଠାଇଲେ।
ପ୍ରାହିଣୋଦାନଯେହେତି ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ। ସୂତପୁତ୍ରଂ ସୁମନ୍ଦାତ୍ମା ନିର୍ଲଜ୍ଜଃ ପ୍ରାତିକାମିନମ୍
ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ, ସୂତପୁତ୍ର ପ୍ରତିକାମିନକୁ କହିଲେ, 'ଯାଅ, ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ଯସ୍ମୈ ଦେଵାଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପୁରୁଷାଯ ପରାଭଵମ୍। ବୁଦ୍ଧିଂ ତସ୍ଯାପକର୍ଷନ୍ତି ସୋଽଵାଚୀନାନି ପଶ୍ଯତି
ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ପରାଜୟ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଭଲ ବୁଦ୍ଧି ନେଇ ନିଅନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ ଭୁଲ ଭାବେ ସବୁ କଥା ଦେଖନ୍ତି।
ବୁଦ୍ଧୌ କଲୁଷଭୂତାଯାଂ ଵିନାଶେ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ଅନଯୋ ନଯସଙ୍କାଶୋ ହୃଦଯାନ୍ନାପସର୍ପତି
ମନ ଦୁଷିତ ହେଲେ ଓ ବିନାଶ ନିକଟେ ଆସିଲେ, ଅନ୍ୟାୟକୁ ନ୍ୟାୟ ଭାବି ହୃଦୟରୁ ତାହା ଯାଏ ନାହିଁ।
ଅନର୍ଥାଶ୍ଚାର୍ଥରୂପେଣ ଅର୍ଥାଶ୍ଚାନର୍ଥରୂପିଣଃ। ଉତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵିନାଶାଯ ନୂନଂ ତଚ୍ଚାସ୍ଯ ରୋଚତେ
ଅନର୍ଥ ଉପକାର ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ, ଉପକାର ଅନର୍ଥ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ସବୁ ବିନାଶ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପସନ୍ଦ।
ନ କାଲୋ ଦଣ୍ଡମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଶିରଃ କୃନ୍ତତି କସ୍ଯଚିତ୍। କାଲସ୍ଯ ବଲମେତାର୍ଵାଦ୍ଵପରୀତାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍
ସମୟ କେହିଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଉନାହିଁ; ସମୟର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଭୁଲ ଭାବେ ସବୁ କଥା ଦେଖନ୍ତି।
ଆସାଦିତମିଦଂ ଘୋରଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ପାଞ୍ଚାଲୀମପକର୍ଷଦ୍ଭିଃ ସଭାମଧ୍ଯେ ତପସ୍ଵିନୀମ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର, ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କଣ୍ଟକାୟୁଦ୍ଧ ଘଟଣା ଘଟିଗଲା—ତପସ୍ୱିନୀ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କୁ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଟାଣି ନେଇଯିବା।
ଅଯୋନିଜାଂ ରୂପଵତୀଂ କୁଲେ ଜାତାଂ ଵିଭାଵସୋଃ। କୋ ନୁ ତାଂ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞାଂ ପରିଭୂଯ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ସୁନ୍ଦରୀ, ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଯଶସ୍ୱିନୀ ତାହାକୁ କିଏ ଅପମାନ କରିପାରିବ?
ପର୍ଯାନଯେତ୍ସଭାମଧ୍ଯେ ଵିନା ଦୁର୍ଦ୍ଯୂତଦେଵିନମ୍। ସ୍ତ୍ରୀଧର୍ମିଣୀ ଵରାରୋହା ଶୋଣିତେନ ପରିପ୍ଲୁତା
ଅପଶକୁନ ଦେବୀ ଛାଡ଼ି, ଏମିତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର ଓ ଶୋଭା ଥିବା ନାରୀ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା, କିଏ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଆଣିପାରିବ?
ଏକଵସ୍ତ୍ରାଥ ପାଞ୍ଚାଲୀ ପାଣ୍ଡଵାନଭ୍ଯଵୈକ୍ଷତ। ହୃତସ୍ଵାନ୍ହୃତରାଜ୍ଯାଂଶ୍ଚ ହୃତଵସ୍ତ୍ରାନ୍ହୃତଶ୍ରିଯଃ
ତାପରେ ପାଞ୍ଚାଳୀ ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସ୍ୱଂ ଆତ୍ମା, ରାଜ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମହିମା ହରାଇଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।