ତଦଵସ୍ଥାନ୍ସୁତାନ୍ସର୍ଵାନୁପସୃତ୍ଯାତିଵତ୍ସଲା। ସ୍ଵଜମାନାଽଵଦଚ୍ଛେକାତ୍ତତ୍ତଦ୍ଵିଲପତୀ ବହୁ
ସେ ଅତି ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେଂକୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ବହୁ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କହିଲେ—
କଥଂ ସଦ୍ଧର୍ମଚାରିତ୍ରାନ୍ଵୃତ୍ତସ୍ଥିତିଵିଭୂଷିତାନ୍। ଅକ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ଦୃଢଭକ୍ତାଂଶ୍ଚ ଦୈଵତେଜ୍ଯାପରାନ୍ସଦା
ଧର୍ମ ଓ ସଦ୍ବ୍ୟବହାରରେ ଶୋଭିତ, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ, ଦେବତାପୂଜାରେ ସଦା ଲଗ୍ନ ଥିବା ତୁମମାନେ ଉପରେ ଏହି ବିପଦ କିପରି ଆସିଲା?
ଵ୍ଯସନଂ ଵଃ ସମଭ୍ଯାଗାତ୍କୋଽଯଂ ଵିଧିଵିପର୍ଯଯଃ। କସ୍ଯାପଧ୍ଯାନଜଂ ଚେଦମାଗଃ ପଶ୍ଯାମି ଵୋ ଧିଯା
ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଉଲ୍ଟା ଘଟଣା କିପରି ଘଟିଲା? କାହାର ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କାମନାରୁ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିଛି? ମୁଁ ଦେଖୁଛି, କାହାରୋ ଚିନ୍ତାରୁ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଘଟିଛି।
ସ୍ଯାତ୍ତୁ ମଦ୍ଭାଗ୍ଯଦୋଷୋଽଯଂ ଯାଽହଂ ଯୁଷ୍ମାନଜୀଜନମ୍। ଦୁଃଖାଯାସଭୁଜୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଯୁକ୍ତାନପ୍ଯୁତ୍ତମୈର୍ଗୁଣୈଃ
ସମ୍ଭବତଃ ଏହା ମୋ ଭାଗ୍ୟର ଦୋଷ, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଁ ଏମିତି ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ତୁମମାନେଂକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲି, ଏତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି।
କଥଂ ଵତ୍ସ୍ଯଥ ଦୁର୍ଗେଷୁ ଵନେ ଋଦ୍ଧିଵିନାକୃତାଃ। ଵୀର୍ଯସତ୍ଵବଲୋତ୍ସାହତେଜୋଭିରକୃଶାଃ କୃଶାଃ
ସମ୍ପଦ ବିହୀନ ହୋଇ, ତୁମେ କିପରି ଅରଣ୍ୟରେ ବଞ୍ଚିବ? ଶରୀରେ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୂରତା, ଶକ୍ତି, ଉତ୍ସାହ ଓ ତେଜସ୍ୱୀତାରେ କ୍ଷୀଣ ନୁହଁ।
ଯଦ୍ଯେଵମହମଜ୍ଞାସ୍ଯଂ ଵନେ ଵାସଂ ହି ଵୋ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଶତଶୃଙ୍ଗାନ୍ମୃତେ ପାଣ୍ଡୌ ନାଗମିଷ୍ଯଂ ଗଜାହ୍ଵଯମ୍
ଯଦି ଏହିପରି ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ, ମୁଁ ଏହା ଅଜଣା ରଖିବିନାହିଁ। ତୁମେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବା ନିଶ୍ଚିତ। ପାଣ୍ଡୁ ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତକୁ ଯାଇଥିବାରୁ, ମୁଁ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଯିବିନାହିଁ।
ଧନ୍ଯଂ ଵଃ ପିତରଂ ମନ୍ଯେ ତପୋମେଧାନ୍ଵିତଂ ତଥା। ଯଃ ପୁତ୍ରାଧିମସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗେଚ୍ଛାମକରୋତ୍ପ୍ରିଯାମ୍
ମୁଁ ଭାବେ, ତୁମ୍ଭର ପିତା ତପସ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ପୁଅମାନେଂକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷିତ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କଲେ—ସେ ଧନ୍ୟ।
ଧନ୍ଯାଂ ଚାତୀନ୍ଦ୍ରିଯଜ୍ଞାନାମିମାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ପରାଂ ଗତିମ୍। ମନ୍ଯେ ତୁ ମାଦ୍ରୀଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାଂ କଲ୍ଯାଣୀଂ ସର୍ଵଥୈଵ ତୁ
ଏବଂ ମୁଁ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ ବୋଲି ଭାବେ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ଲାଭ କଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଓ ସଦା ମଙ୍ଗଳମୟ।
ରତ୍ଯା ମତ୍ଯା ଚ ଗତ୍ଯା ଚ ଯଯାଽହମଭିସନ୍ଧିତା। ଜୀଵିତପ୍ରିଯତାଂ ମହ୍ଯଂ ଧିଙ୍ମାଂ ସଙ୍କ୍ଲେଶଭାଗିନୀମ୍
ସେ ରତିରେ, ଚିନ୍ତାରେ, ଚଳନରେ ମୋତେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ; ସେ ଯାହାକୁ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚାହୁଁଥିଲି, ତାହା ଲାଭ କଲେ—ମୋ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜା, ଯେଉଁଠିକି ମୁଁ କେବଳ ଦୁଃଖରେ ଅଂଶୀ।
ପୁତ୍ରକା ନ ଵିହାସ୍ଯେ ଵଃ କୃଚ୍ଛ୍ରଲବ୍ଧାନ୍ପ୍ରିଯାନ୍ସତଃ। ସାଽହଂ ଯାସ୍ଯାମି ହି ଵନଂ ହା କୃଷ୍ଣେ କିଂ ଜହାସି ମାମ୍
ମୋ ପୁଅମାନେ, ମୁଁ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ଦେଖିପାରିବିନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ହା କୃଷ୍ଣେ, କାହିଁକି ମୋତେ ଛାଡ଼ୁଛ?
ଅନ୍ତଵତ୍ଯସୁଧର୍ମେଽସ୍ମିନ୍ଧାତ୍ରା କିଂ ନୁ ପ୍ରମାଦତଃ। ମମାନ୍ତୋ ନୈଵ ଵିହିତସ୍ତେନାଯୁର୍ନ ଜହାତି ମାମ୍
ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମର ଜଗତରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କି ଅବିଚାରରେ କାମ କରିଛନ୍ତି? ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇନାହିଁ, ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ ନେଉନାହିଁ।
ହା କୃଷ୍ଣ ଦ୍ଵାରକାଵାସିନ୍କ୍ଵାସି ସଙ୍କର୍ଷଣାନୁଜ। କସ୍ମାନ୍ନ ତ୍ରାଯସେ ଦୁଃଖାନ୍ମାଂ ଚେମାଂଶ୍ଚ ନରୋତ୍ତମାନ୍
ହା କୃଷ୍ଣ, ଦ୍ୱାରକାରେ ବସୁଥିବା, ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ଭାଇ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଅଛ? କାହିଁକି ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ ଓ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେଂକୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁନାହଁ?
ଅନାଦିନିଧନଂ ଯେ ତ୍ଵାମନୁଧ୍ଯାଯନ୍ତି ଵୈ ନରାଃ। ତାଂସ୍ତ୍ଵଂ ପାସୀତ୍ଯଯଂ ଵାଦଃ ସ ଗତୋ ଵ୍ଯର୍ଥତାଂ କଥମ୍
ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଆପଣ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା କଥା କେମିତି ଅସତ୍ୟ ହେବ?
ଇମେ ସଦ୍ଧର୍ମମାହାତ୍ମ୍ଯଯଶୋଵୀର୍ଯାନୁଵର୍ତିନଃ। ନାର୍ହନ୍ତି ଵ୍ଯସନଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ନନ୍ଵେଷାଂ କ୍ରିଯତାଂ ଦଯା
ଏଠାରେ ଯେମାନେ ସତ୍ୟ ଧର୍ମ, ମହତ୍ତ୍ୱ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଏମାନଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।
ସେଯଂ ନୀତ୍ଯର୍ଥଵିଜ୍ଞେଷୁ କଥମାପଦୁପାଗତା।। ସ୍ଥିତେଷୁ କୁଲନାଥେଷୁ କଥମାପଦୁପାଗତା
ଯେମାନେ ନୀତି ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ବିପଦ କିପରି ଆସିଲା? ଗୋଟିଏ ଘରର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଥିବା ସମୟରେ ବିପଦ କିପରି ଆସିପଡିଲା?
ହା ପାଣ୍ଡୋ ହା ମହାରାଜ କ୍ଵାସି କିଂ ସମୁପେକ୍ଷସେ। ପୁତ୍ରାନ୍ଵିଵାସ୍ଯତଃ ସାଧୂନରିଭିର୍ଦ୍ଯୂତନିର୍ଜିତାନ୍
ହା ପାଣ୍ଡୁ, ହା ମହାରାଜ, ଆପଣ କେଉଁଠି? ଆପଣ କାହିଁକି ଚୁପ୍ଚାପ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଆପଣଙ୍କର ସଦ୍ଗୁଣୀ ପୁଅମାନେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜୈତ୍ର ହୋଇ ଦ୍ୟୂତରେ ହାରି ଦେଶନିଷ୍କାସିତ ହେଉଛନ୍ତି?
ସହଦେଵ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ନନୁ ତ୍ଵମସି ମେ ପ୍ରିଯଃ। ଶରୀରାଦପି ମାଦ୍ରେଯ ମାଂ ମା ତ୍ଯାକ୍ଷୀଃ କୁପୁତ୍ରଵତ୍
ସହଦେବ, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ! ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ମାଦ୍ରୀର ପୁଅ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ପରି ଛାଡିଦେଉନାହଁ, ଯେପରି ନିଜ ଶରୀରକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡିଦେଉନାହଁ।
ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ବ୍ରାତରସ୍ତେଽମୀ ଯଦି ସତ୍ଯାଭିସନ୍ଧିନଃ। ମତ୍ପରିତ୍ରାଣଜଂ ଧର୍ମମିହୈଵ ତ୍ଵମଵାପ୍ନୁହି
ଯଦି ତୁମର ଭାଇମାନେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଠାରୁଥିବେ, ତେବେ ସେମାନେ ଯାଉନ୍ତୁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରି ଯେ ଧର୍ମ ମିଳେ, ସେହି ଧର୍ମକୁ ଲାଭ କର।
ଏଵଂ ଵିପଲତୀଂ କୁନ୍ତୀମଭିଵାଦ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ। ପାଣ୍ଡଵା ଵିଗତାନନ୍ଦା ଵନାଯୈଵ ପ୍ରଵଵ୍ରଜୁଃ
ଏଭଳି କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଶୋକାକୁଳ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ସମ୍ମାନ କରି, ଆନନ୍ଦହୀନ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିଦୁରଶ୍ଚାପି ତାମାର୍ତାଂ କୁନ୍ତୀମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ହେତୁଭିଃ। ପ୍ରାଵେଶଯଦ୍ଗୃହଂ କ୍ଷତ୍ତା ସ୍ଵଯମାର୍ତତରଃ ଶନୈଃ
ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ନିଜ ଯୁକ୍ତି ଦେଇ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିରେ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତ୍ରିସ୍ତାଶ୍ଚ ନିଖିଲେନୋପଲଭ୍ଯ ତତ୍। ଗମନଂ ପରିକର୍ଷଂ ଚ କୃଷ୍ଣାଯା ଦ୍ଯୂତମଣ୍ଡଲେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଦ୍ୟୂତସଭାରେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଅପମାନ, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ତାଙ୍କୁ ଟାଣିନେଇଯିବା ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା ଜାଣିଲେ—
ରୁରୁଦୁଃ ସୁସ୍ଵନଂ ସର୍ଵା ଵିନିନ୍ଦନ୍ତ୍ଯଃ କୁରୂନ୍ଭୃଶମ୍। ଦଧ୍ଯୁଶ୍ଚ ସୁଚିରଂ କାଲଂ କରାସକ୍ତମୁଖାମ୍ବୁଜାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ, କୁରୁମାନେଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ନିନ୍ଦା କରିଲେ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହାତରେ ମୁହଁ ଲୁଚାଇ ବସିରହିଲେ।
ରାଜା ଚ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାଣାମନଯଂ ତଦା। ଧ୍ଯାଯନ୍ନୁଦ୍ଵିଗ୍ନହୃଦଯୋ ନ ଶାନ୍ତିମଧିଜଗ୍ମିଵାନ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା, ପୁଅମାନଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମ ବିଷୟରେ ଭାବି, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୃଦୟରେ କେବେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ସ ଚିନ୍ତଯନ୍ନନେକାଗ୍ରଃ ଶୋକଵ୍ଯାକୁଲଚେତନଃ। କ୍ଷତ୍ତୁଃ ସମ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଶୀଘ୍ରମାଗମ୍ଯତାମିତି
ସେ ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା, ଶୋକରେ ଭରିଯାଇଥିବା ମନରେ, ବିଦୁରଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆଣିବାକୁ ଦେଶିଲେ—'ସେ ଶୀଘ୍ର ଆସୁନ୍ତୁ'।
ତତୋ ଜଗାମ ଵିଦୁରୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରନିଵେଶନମ୍। ତଂ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ସଂଵିଗ୍ନୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନାଧିପଃ
ତାପରେ ବିଦୁର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଵନଂ ଗତେଷୁ ପାର୍ଥେଷୁ ନିର୍ଜିତେଷୁ ଦୁରୋଦରେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାରାଜ ତଦା ଚିନ୍ତା ସମାଵିଶତ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଦ୍ୟୂତସଭାରେ ହାରିଗଲେ, ସେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଘେରି ନେଲା।
ତଂ ଚିନ୍ତଯାନମାସୀନଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜନେଶ୍ଵରମ୍। ନିଃ ଶ୍ଵସନ୍ତମନେକାଗ୍ରମିତି ହୋଵାଚ ସଞ୍ଜଯଃ
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ: ମୁଁ ଦେଖିଲି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ଏପରି କହିଲି।
ଅଵାପ୍ଯ ଵସୁସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ଵସୁଧାଂ ଵସୁଧାଧିପ। ପ୍ରଵ୍ରାଜ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ରାଜ୍ଯାଦ୍ରାଜନ୍କିମନୁଶୋଚସି
ହେ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି, ସମ୍ପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଭୂମିକୁ ଅଧିକାର କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଦାୟ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ଏପରି କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି?
ଅଶୋଚ୍ଯତ୍ଵଂ କୁତସ୍ତେଷାଂ ଯେଷାଂ ଵୈରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଯୁଦ୍ଧଶୌଣ୍ଡୈର୍ହି ବଲଵଦ୍ଭିର୍ମହାରଥୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆଗକୁ ଶତ୍ରୁତା କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବାର କିଛି ଅର୍ଥ ନାହିଁ; କାରଣ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ଓ କୌଶଳୀ।
ତଵେଦଂ ସୁକୃତଂ ରାଜନ୍ମହଦ୍ଵୈରମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଵିନାଶୋ ଯେନ ଲୋକସ୍ଯ ସାନୁବନ୍ଧୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଶତ୍ରୁତା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ସହିତ ତାଙ୍କର ଆପ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେବେ।