ତତୋ ନିନାଦଃ ସୁମହାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ତଃ ପୁରେଽଭଵତ୍
ତାପରେ ସହର ଭିତରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ କାନ୍ଦଣି ଶୁଣାଗଲା।
କୁନ୍ତୀ ଚ ଭୃଶଶନ୍ତପ୍ତା ଦ୍ରୌପଦୀଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଗଚ୍ଛତୀମ୍। ଶୋକଵିହ୍ଵଲଯା ଵାଚା କୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
କୁନ୍ତୀ, ଭାରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଚାଲିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଶୋକରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କଷ୍ଟରେ କଥା କହିଲେ।
ଵତ୍ସେ ଶୋକୋ ନ ତେ କାର୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ଯେଦଂ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍। ସ୍ତ୍ରୀଧର୍ମାଣାମଭିଜ୍ଞାଽସି ଶୀଲାଚାରଵତୀ ତଥା
ମୁଁ ତୋତେ କହୁଛି, ଏହି ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ତୁମେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀଧର୍ମ ଜାଣିଛ, ଶିଳ ଓ ଆଚରଣରେ ଉତ୍ତମ।
ନ ତ୍ଵାଂ ଶନ୍ଦେଷ୍ଟୁମର୍ହାମି ଭର୍ତୄନ୍ପ୍ରତି ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ସାଧ୍ଵୀ ଗୁଣସମାପନ୍ନା ଭୂଷିତଂ ତେ କୁଲଦ୍ଵଯମ୍
ତୁମେ ନିର୍ମଳ ହାସିଅଳି, ତୁମ ପତିମାନେ ପ୍ରତି ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ମନେ କରେ ନାହିଁ; ତୁମେ ସଦ୍ଗୁଣ ଥିବା ଏବଂ ଦୁଇଟି କୁଳ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ସଭାଗ୍ଯାଃ କୁରଵଶ୍ଚେମେ ଯେ ନ ଦଗ୍ଧାସ୍ତ୍ଵଯାଽନଘେ। ଅରିଷ୍ଟଂ ଵ୍ରଜ ପନ୍ଥାନଂ ମଦନୁଧ୍ଯାନବୃଂହିତା
ହେ ନିର୍ମଳା, ଏହି କୌରବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଉନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ମୋ ଚିରନ୍ତନ ଚିନ୍ତାରେ ଶକ୍ତି ପାଇ, ତୁମେ ନିରାପଦ ପଥରେ ଚାଲ।
ଭାଵିନ୍ଯର୍ଥେ ହି ସତ୍ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵୈକୃତଂ ନୋପଜାଯତେ। ଗୁରୁଧର୍ମାଭିଗୁପ୍ତା ଚ ଶ୍ରେଯଃ କ୍ଷିପ୍ରମଵପ୍ସ୍ଯସି
ଭବିଷ୍ୟତରେ ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ଜନନୀମାନେ କେବେ ଅପମାନରେ ପଡନ୍ତିନାହିଁ। ବଡମାନେଙ୍କ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରିବ।
ସହଦେଵଶ୍ଚ ମେ ପୁତ୍ରଃ ସଦାଽଵେକ୍ଷ୍ଯୋ ଵନେ ଵସନ୍। ଯଥେଦଂ ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନାଯଂ ସୀଦେନ୍ମହାମତିଃ
ମୋ ପୁଅ ସହଦେବ ଅଟାଳି ରହିବାବେଳେ ସଦା ଦୃଷ୍ଟି ରଖିବା ଦରକାର। ଏହି ବିପଦ ସାମ୍ନା କରି, ଏହି ମହାମନା ମନ ଭାଙ୍ଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତଥେନ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସା ଦେଵୀ ସ୍ରଵନ୍ନେତ୍ରଜଲାଵିଲା। ଶୋଣିତାକ୍ତୈକଵସନା ମୁକ୍ତକେଶୀ ଵିନିର୍ଯଯୌ
ଏପରି କହି, ସେ ଦେବୀ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ, ରକ୍ତ ଲଗା ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଖୋଲା କେଶରେ ବାହାରିଗଲେ।
ତାଂ କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ପୃଥା ଦୁଃଖାଦନୁଵଵ୍ରାଜ ଗଚ୍ଛତୀମ୍। ଅଥାପଶ୍ଯନ୍ସୁତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ହୃତାଭରଣଵାସସଃ
ସେ ଯିବାବେଳେ, କୁନ୍ତୀ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେଂକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଗହଣା ଓ ବସ୍ତ୍ର ହରାଇଥିଲେ।
ରୁରୁଚର୍ମାଵୃତତନୂନ୍ହ୍ରିଯା କିଞ୍ଚିଦଵାହ୍ମୁଖାନ୍। ପରୈଃ ପରୀତାନ୍ସଂହୃଷ୍ଟୈଃ ସୁହୃଦ୍ଭିଶ୍ଚାନୁଶୋଚିତାନ୍
ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇଥିବା, ଶତ୍ରୁମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଘେରିଥିବା ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦୟା କରୁଥିବା ସେମାନେ।
ତଦଵସ୍ଥାନ୍ସୁତାନ୍ସର୍ଵାନୁପସୃତ୍ଯାତିଵତ୍ସଲା। ସ୍ଵଜମାନାଽଵଦଚ୍ଛେକାତ୍ତତ୍ତଦ୍ଵିଲପତୀ ବହୁ
ସେ ଅତି ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେଂକୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ବହୁ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କହିଲେ—
କଥଂ ସଦ୍ଧର୍ମଚାରିତ୍ରାନ୍ଵୃତ୍ତସ୍ଥିତିଵିଭୂଷିତାନ୍। ଅକ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ଦୃଢଭକ୍ତାଂଶ୍ଚ ଦୈଵତେଜ୍ଯାପରାନ୍ସଦା
ଧର୍ମ ଓ ସଦ୍ବ୍ୟବହାରରେ ଶୋଭିତ, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ, ଦେବତାପୂଜାରେ ସଦା ଲଗ୍ନ ଥିବା ତୁମମାନେ ଉପରେ ଏହି ବିପଦ କିପରି ଆସିଲା?
ଵ୍ଯସନଂ ଵଃ ସମଭ୍ଯାଗାତ୍କୋଽଯଂ ଵିଧିଵିପର୍ଯଯଃ। କସ୍ଯାପଧ୍ଯାନଜଂ ଚେଦମାଗଃ ପଶ୍ଯାମି ଵୋ ଧିଯା
ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଉଲ୍ଟା ଘଟଣା କିପରି ଘଟିଲା? କାହାର ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କାମନାରୁ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିଛି? ମୁଁ ଦେଖୁଛି, କାହାରୋ ଚିନ୍ତାରୁ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଘଟିଛି।
ସ୍ଯାତ୍ତୁ ମଦ୍ଭାଗ୍ଯଦୋଷୋଽଯଂ ଯାଽହଂ ଯୁଷ୍ମାନଜୀଜନମ୍। ଦୁଃଖାଯାସଭୁଜୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଯୁକ୍ତାନପ୍ଯୁତ୍ତମୈର୍ଗୁଣୈଃ
ସମ୍ଭବତଃ ଏହା ମୋ ଭାଗ୍ୟର ଦୋଷ, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଁ ଏମିତି ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ତୁମମାନେଂକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲି, ଏତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି।
କଥଂ ଵତ୍ସ୍ଯଥ ଦୁର୍ଗେଷୁ ଵନେ ଋଦ୍ଧିଵିନାକୃତାଃ। ଵୀର୍ଯସତ୍ଵବଲୋତ୍ସାହତେଜୋଭିରକୃଶାଃ କୃଶାଃ
ସମ୍ପଦ ବିହୀନ ହୋଇ, ତୁମେ କିପରି ଅରଣ୍ୟରେ ବଞ୍ଚିବ? ଶରୀରେ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୂରତା, ଶକ୍ତି, ଉତ୍ସାହ ଓ ତେଜସ୍ୱୀତାରେ କ୍ଷୀଣ ନୁହଁ।
ଯଦ୍ଯେଵମହମଜ୍ଞାସ୍ଯଂ ଵନେ ଵାସଂ ହି ଵୋ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଶତଶୃଙ୍ଗାନ୍ମୃତେ ପାଣ୍ଡୌ ନାଗମିଷ୍ଯଂ ଗଜାହ୍ଵଯମ୍
ଯଦି ଏହିପରି ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ, ମୁଁ ଏହା ଅଜଣା ରଖିବିନାହିଁ। ତୁମେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବା ନିଶ୍ଚିତ। ପାଣ୍ଡୁ ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତକୁ ଯାଇଥିବାରୁ, ମୁଁ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଯିବିନାହିଁ।
ଧନ୍ଯଂ ଵଃ ପିତରଂ ମନ୍ଯେ ତପୋମେଧାନ୍ଵିତଂ ତଥା। ଯଃ ପୁତ୍ରାଧିମସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗେଚ୍ଛାମକରୋତ୍ପ୍ରିଯାମ୍
ମୁଁ ଭାବେ, ତୁମ୍ଭର ପିତା ତପସ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ପୁଅମାନେଂକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷିତ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କଲେ—ସେ ଧନ୍ୟ।
ଧନ୍ଯାଂ ଚାତୀନ୍ଦ୍ରିଯଜ୍ଞାନାମିମାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ପରାଂ ଗତିମ୍। ମନ୍ଯେ ତୁ ମାଦ୍ରୀଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାଂ କଲ୍ଯାଣୀଂ ସର୍ଵଥୈଵ ତୁ
ଏବଂ ମୁଁ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ ବୋଲି ଭାବେ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ଲାଭ କଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଓ ସଦା ମଙ୍ଗଳମୟ।
ରତ୍ଯା ମତ୍ଯା ଚ ଗତ୍ଯା ଚ ଯଯାଽହମଭିସନ୍ଧିତା। ଜୀଵିତପ୍ରିଯତାଂ ମହ୍ଯଂ ଧିଙ୍ମାଂ ସଙ୍କ୍ଲେଶଭାଗିନୀମ୍
ସେ ରତିରେ, ଚିନ୍ତାରେ, ଚଳନରେ ମୋତେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ; ସେ ଯାହାକୁ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚାହୁଁଥିଲି, ତାହା ଲାଭ କଲେ—ମୋ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜା, ଯେଉଁଠିକି ମୁଁ କେବଳ ଦୁଃଖରେ ଅଂଶୀ।
ପୁତ୍ରକା ନ ଵିହାସ୍ଯେ ଵଃ କୃଚ୍ଛ୍ରଲବ୍ଧାନ୍ପ୍ରିଯାନ୍ସତଃ। ସାଽହଂ ଯାସ୍ଯାମି ହି ଵନଂ ହା କୃଷ୍ଣେ କିଂ ଜହାସି ମାମ୍
ମୋ ପୁଅମାନେ, ମୁଁ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ଦେଖିପାରିବିନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ହା କୃଷ୍ଣେ, କାହିଁକି ମୋତେ ଛାଡ଼ୁଛ?
ଅନ୍ତଵତ୍ଯସୁଧର୍ମେଽସ୍ମିନ୍ଧାତ୍ରା କିଂ ନୁ ପ୍ରମାଦତଃ। ମମାନ୍ତୋ ନୈଵ ଵିହିତସ୍ତେନାଯୁର୍ନ ଜହାତି ମାମ୍
ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମର ଜଗତରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କି ଅବିଚାରରେ କାମ କରିଛନ୍ତି? ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇନାହିଁ, ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ ନେଉନାହିଁ।
ହା କୃଷ୍ଣ ଦ୍ଵାରକାଵାସିନ୍କ୍ଵାସି ସଙ୍କର୍ଷଣାନୁଜ। କସ୍ମାନ୍ନ ତ୍ରାଯସେ ଦୁଃଖାନ୍ମାଂ ଚେମାଂଶ୍ଚ ନରୋତ୍ତମାନ୍
ହା କୃଷ୍ଣ, ଦ୍ୱାରକାରେ ବସୁଥିବା, ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ଭାଇ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଅଛ? କାହିଁକି ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ ଓ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେଂକୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁନାହଁ?
ଅନାଦିନିଧନଂ ଯେ ତ୍ଵାମନୁଧ୍ଯାଯନ୍ତି ଵୈ ନରାଃ। ତାଂସ୍ତ୍ଵଂ ପାସୀତ୍ଯଯଂ ଵାଦଃ ସ ଗତୋ ଵ୍ଯର୍ଥତାଂ କଥମ୍
ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଆପଣ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା କଥା କେମିତି ଅସତ୍ୟ ହେବ?
ଇମେ ସଦ୍ଧର୍ମମାହାତ୍ମ୍ଯଯଶୋଵୀର୍ଯାନୁଵର୍ତିନଃ। ନାର୍ହନ୍ତି ଵ୍ଯସନଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ନନ୍ଵେଷାଂ କ୍ରିଯତାଂ ଦଯା
ଏଠାରେ ଯେମାନେ ସତ୍ୟ ଧର୍ମ, ମହତ୍ତ୍ୱ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଏମାନଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।
ସେଯଂ ନୀତ୍ଯର୍ଥଵିଜ୍ଞେଷୁ କଥମାପଦୁପାଗତା।। ସ୍ଥିତେଷୁ କୁଲନାଥେଷୁ କଥମାପଦୁପାଗତା
ଯେମାନେ ନୀତି ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ବିପଦ କିପରି ଆସିଲା? ଗୋଟିଏ ଘରର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଥିବା ସମୟରେ ବିପଦ କିପରି ଆସିପଡିଲା?
ହା ପାଣ୍ଡୋ ହା ମହାରାଜ କ୍ଵାସି କିଂ ସମୁପେକ୍ଷସେ। ପୁତ୍ରାନ୍ଵିଵାସ୍ଯତଃ ସାଧୂନରିଭିର୍ଦ୍ଯୂତନିର୍ଜିତାନ୍
ହା ପାଣ୍ଡୁ, ହା ମହାରାଜ, ଆପଣ କେଉଁଠି? ଆପଣ କାହିଁକି ଚୁପ୍ଚାପ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଆପଣଙ୍କର ସଦ୍ଗୁଣୀ ପୁଅମାନେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜୈତ୍ର ହୋଇ ଦ୍ୟୂତରେ ହାରି ଦେଶନିଷ୍କାସିତ ହେଉଛନ୍ତି?
ସହଦେଵ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ନନୁ ତ୍ଵମସି ମେ ପ୍ରିଯଃ। ଶରୀରାଦପି ମାଦ୍ରେଯ ମାଂ ମା ତ୍ଯାକ୍ଷୀଃ କୁପୁତ୍ରଵତ୍
ସହଦେବ, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ! ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ମାଦ୍ରୀର ପୁଅ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ପରି ଛାଡିଦେଉନାହଁ, ଯେପରି ନିଜ ଶରୀରକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡିଦେଉନାହଁ।
ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ବ୍ରାତରସ୍ତେଽମୀ ଯଦି ସତ୍ଯାଭିସନ୍ଧିନଃ। ମତ୍ପରିତ୍ରାଣଜଂ ଧର୍ମମିହୈଵ ତ୍ଵମଵାପ୍ନୁହି
ଯଦି ତୁମର ଭାଇମାନେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଠାରୁଥିବେ, ତେବେ ସେମାନେ ଯାଉନ୍ତୁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରି ଯେ ଧର୍ମ ମିଳେ, ସେହି ଧର୍ମକୁ ଲାଭ କର।
ଏଵଂ ଵିପଲତୀଂ କୁନ୍ତୀମଭିଵାଦ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ। ପାଣ୍ଡଵା ଵିଗତାନନ୍ଦା ଵନାଯୈଵ ପ୍ରଵଵ୍ରଜୁଃ
ଏଭଳି କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଶୋକାକୁଳ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ସମ୍ମାନ କରି, ଆନନ୍ଦହୀନ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିଦୁରଶ୍ଚାପି ତାମାର୍ତାଂ କୁନ୍ତୀମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ହେତୁଭିଃ। ପ୍ରାଵେଶଯଦ୍ଗୃହଂ କ୍ଷତ୍ତା ସ୍ଵଯମାର୍ତତରଃ ଶନୈଃ
ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ନିଜ ଯୁକ୍ତି ଦେଇ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିରେ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ।