ଅଥାଧିରୁହ୍ଯ ସସ୍ତ୍ରୀକା ଉଦାସୀନା ଵ୍ଯଲୋକଯନ୍। ନ ହି ରଥ୍ଯାସ୍ତଦା ଶକ୍ଯା ଗନ୍ତୁଂ ତାଶ୍ଚ ଜନାକୁଲାଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀମାନେ ସହିତ ଉପରକୁ ଚଢ଼ି, ନିରବରେ ଦେଖୁଥିଲେ; ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ଏତେ ଲୋକରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଚାଲିବା ସମ୍ଭବ ନଥିଲା।
ଆରୁହ୍ଯ ସ୍ମାନତାସ୍ତତ୍ର ଦୀନାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ପଦାତିଂ ଵର୍ଜିତଚ୍ଛତ୍ରଂ ଚେଲଭୂଷଣଵର୍ଜିତମ୍
ଉପରକୁ ଚଢ଼ି, ସେ ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ରାଜପୁତ୍ର ପାଦେ ପଦେ ଛତା ଓ ଗହନା ବିନା ଚାଲୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵଲ୍କଲାଜିନସଂଵୀତଂ ପାର୍ଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନାସ୍ତଦା। ଊଚୁର୍ବହୁଵିଧା ଵାଚୋ ଭୃଶୋପହତଚେତସଃ
ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଭାଲି ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖି, ସେ ଲୋକମାନେ ଭାରି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କଥା କହିଲେ।
ଯଂ ଯାନ୍ତମନୁଯାତି ସ୍ମ ଚତୁରଙ୍ଗବଲଂ ମହତ୍। ତମେକଂ କୃଷ୍ଣଯା ସାର୍ଧମନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ଯାହାଙ୍କ ପଛରେ ଏକ ସମୟରେ ବଡ଼ ଚାରି ଦଳର ସେନା ଚାଲୁଥିଲା, ଏବେ ସେଠାରେ କେବଳ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଚତ୍ଵାରୋ ଭ୍ରାତରଶ୍ଚୈଵ ଧୌମ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ପୁରୋହିତଃ। ଭୀମାର୍ଜୁନୌ ଵାରଯିତ୍ଵା ନିକୃତ୍ଯା ବଦ୍ଧକାର୍ମୁକୌ
ଚାରି ଭାଇ ଓ ପୂରୋହିତ ଧୌମ୍ୟ, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଚଳାକିରେ ଧନୁଷ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ।
ଧର୍ମ ଏଵାସ୍ଥିତୋ ଯେନ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ମହାତ୍ମନା। ଯା ନ ଶକ୍ଯା ପୁରା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଭୂତୈରାକାଶଗୈରପି
ଯିଏ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ବଡ଼ ମନ ଦେଇ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ—ଯାହାକୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆକାଶର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିନଥିଲେ।
ତାମଦ୍ଯ କୃଷ୍ଣାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାଜମାର୍ଗଗତା ଜନାଃ। ଅଙ୍ଗରାଗୋଚିତାଂ କୃଷ୍ଣାଂ ରକ୍ତଚନ୍ଦନସେଵିନୀମ୍
ଏବେ ରାଜପଥରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ସଦା ଗନ୍ଧ ଓ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇବାକୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ।
ଵର୍ଷମୁଷ୍ଣଂ ଚ ଶୀତଂ ଚ ନେଷ୍ଯତ୍ଯାଶୁ ଵିଵର୍ଣତାମ୍। ଅଦ୍ଯ ନୂନଂ ପୃଥା ଦେଵୀ ସତ୍ଯମାଵିଶ୍ଯ ଭାଷତେ
ଏହି ତାପ ଓ ଶୀତ ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଶୀଘ୍ର ହରିନେବ; ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ରାଜମାତା କୁନ୍ତୀ ସତ୍ୟ କହିଥିଲେ।
ପୁତ୍ରାନ୍ସ୍ନୁଷାଂ ଚ ଦେଵୀ ତୁ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଦ୍ଯାଥ ନାର୍ହତି। ନିର୍ଗୁଣସ୍ଯାପି ପୁତ୍ରସ୍ଯ କଥଂ ସ୍ଯାହୁଃ ସ୍ଵଦର୍ଶନମ୍
ରାଜମାତା ଆଜି ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ବହୁଁକୁ ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ନିର୍ଗୁଣ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ମାଆ କିପରି ଦେଖିପାରିବେ?
କିମ୍ପୁନର୍ଯସ୍ଯ ଲୋକୋଽଯଂ ଜିତୋ ଵୃତ୍ତେନ କେଵଲମ୍। ଆନୃଶଂସ୍ଯମନୁକ୍ରୋଶୋ ଧୃତିଃ ଶୀଲଂ ଦମଃ ଶମଃ
ଯିଏ ନିଜ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଜିତିଛନ୍ତି—ଦୟା, କୃପା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଚରିତ୍ର, ସଂଯମ ଓ ଶାନ୍ତି ଯାହାଙ୍କର।
ପାଣ୍ଡଵଂ ଶୋଭଯନ୍ତ୍ଯେତେ ଷଡ୍ଗୁଣାଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍। ତସ୍ମାଦସ୍ଯୋପଘାତେନ ପ୍ରଜାଃ ପରମପୀଡିତାଃ
ଏହି ଛଅ ଗୁଣ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଭାରି ଦୁଃଖିତ।
ଔଦକାନୀଵ ସତ୍ଵାନି ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ସଲିଲସଙ୍କ୍ଷଯାତ୍। ପୀଡଯା ପୀଡିତଂ ସର୍ଵଂ ଜଗଦସ୍ଯ ଜଗତ୍ପତେଃ
ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ପାଣି ଶୁଖିଗଲେ ଜଳପ୍ରାଣୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଦୁଃଖିତ।
ମୂଲସ୍ଯୈଵୋପଘାତେନ ଵୃକ୍ଷଃ ପୁଷ୍ପଫଲୋପଗଃ। ମୂଲଂ ହ୍ଯେଷ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଧର୍ମରାଜୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ମୂଳକୁ କ୍ଷତି ହେଲେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧରିଥିବା ଗଛ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ; ଏହି ଧର୍ମରାଜା ମହାତେଜସ୍ବୀ ମଣିଷମାନଙ୍କର ମୂଳ।
ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ଚ ପତ୍ରଂ ଚ ଶାଖାସ୍ତସ୍ଯେତରେ ଜନାଃ। ତେ ଭ୍ରାତର ଇଵ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସପୁତ୍ରାଃ ସହବାନ୍ଧଵାଃ
ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ପତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଶାଖା; ସେମାନେ ଭାଇମାନେ ପରି ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯିବେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛାମୋ ଯେନ ଗଚ୍ଛତି ପାଣ୍ଡଵଃ। ଉଦ୍ଯାନାନି ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ରାଣି ଚ ଗୃହାଣି ଚ
ପାଣ୍ଡବ ଯେଉଁଠି ଯିବେ, ଆମେ ସେଠି ଅନୁସରଣ କରିବା; ଆମର ବଗିଚା, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଘର ଛାଡ଼ିଦେବା।
ଏକଦୁଃଖସୁଖାଃ ପାର୍ଥମନୁଯାମ ସୁଧାର୍ମିକମ୍। ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତପତାକାନି ପରିଧ୍ଵସ୍ତାଜିରାଣି ଚ
ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ସୁଖ ସହ ଆମେ ଧର୍ମିକ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା, ଉଚ୍ଚ ପତାକା ଓ ଭଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗନା ମଧ୍ୟରେ।
ଉପାତ୍ତଧନଧାନ୍ଯାନି ହୃତସାରାଣି ସର୍ଵଶଃ। ରଜସାଽପ୍ଯଵକୀର୍ଣାନି ପରିତ୍ଯକ୍ତାନି ଦୈଵତୈଃ
ଯେ ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଧାନ୍ୟ ଆମେ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲୁ, ସେଗୁଡ଼ିକର ସାର୍ତ୍ତ୍ୱ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ଧୂଳିରେ ଢାକାଯାଇଛି ଓ ଦେବତାମାନେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି।
ମୂଷକୈଃ ପରିଧାଵଦ୍ଭିରୁଦ୍ବଲୈରାଵୃତାନି ଚ। ଅପେତୋଦକଧୂମାନି ହୀନସଂମାର୍ଜନାନି ଚ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉଠୁଅଠୁ ମୂଷାମାନେ ଘର ଭିତରେ ଦୌଡ଼ିବା, ପାଣି ଓ ଧୂଆଁ ନଥିବା, ଭଲଭାବେ ପରିଷ୍କାର ହେଉନଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଛି।
ପ୍ରନଷ୍ଟବଲିକର୍ମେଜ୍ଯାମନ୍ତ୍ରହୋମଜପାନି ଚ। ଦୁଷ୍କାଲେନେଵ ଭଗ୍ନାନି ଭିନ୍ନଭାଜନଵନ୍ତି ଚ
ଯଜ୍ଞ, ପୂଜା, ମନ୍ତ୍ର, ହୋମ, ଜପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହରାଇଯାଇଛି; ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପାତ୍ର ଦେଖାଯାଉଛି।
ଅସ୍ମତ୍ତ୍ଯକ୍ତାନି ଵେଶ୍ମାନି ସୌବଲଃ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତାମ୍। ଵନଂ ନଗରମେଵାସ୍ତୁ ଯେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ଆମେ ଯେଉଁ ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲୁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୌବଳ ନେଉନ୍ତୁ; ଯେଉଁଠାରୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବନକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେଠି ବନଟିଏ ସହର ହେଉ।
ଅସ୍ମାଭିଶ୍ଚ ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ପୁରଂ ସମ୍ପଦ୍ଯତାଂ ଵନମ୍। ବିଲାନି ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ଵାନି ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
ଆମେ ଯେ ସହର ଛାଡ଼ିଦେଲୁ, ସେଠି ବନ ହେଉ; ସମସ୍ତ ଗହ୍ୱର ଦାଢ଼ିଆ ପଶୁମାନେ ନେଉନ୍ତୁ, ଓ ବନ ମୃଗପକ୍ଷୀମାନେ ନେଉନ୍ତୁ।
ତ୍ଯଜନ୍ତ୍ଵସ୍ମଦ୍ଭଯାଦ୍ଭୀତା ଗଜାଃ ସିଂହା ଵନାନ୍ଯପି। ଅନାକ୍ରାନ୍ତଂ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତଃ ସେଵମାନଂ ତ୍ଯଜନ୍ତୁ ଚ
ଆମ ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହାତୀ ଓ ସିଂହମାନେ ବନ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ; ଯେଉଁମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆସିନାହାନ୍ତି, ଓ ଯେଉଁମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯାଉନ୍ତୁ।
ତୃଣମାଂସଫଲାଦାନାଂ ଦେଶାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୃଗଦ୍ଵିଜାଃ। ଵଯଂ ପାର୍ଥୈର୍ଵନେ ସମ୍ଯକ୍ସହ ଵତ୍ସ୍ଯାମ ନିର୍ଵୃତାଃ
ଘାସ, ମାଂସ ଓ ଫଳ ମିଳୁଥିବା ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାଲିଯାଉନ୍ତୁ; ଆମେ ପାର୍ଥମାନେ ସହ ବନରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବୁ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଵିଵିଧା ଵାଚୋ ନାନାଜନସମୀରିତାଃ। ଶୁଶ୍ରାଵ ପାର୍ଥଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ନ ଵିଚକ୍ରେଽସ୍ଯ ମାନସମ୍
ଏପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲୋକଙ୍କର ନାନାପ୍ରକାର କଥା ପାର୍ଥ ଶୁଣିଲେ; ଶୁଣିଲାପରେ ତାଙ୍କର ମନ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେଲାନି।
ତତଃ ପ୍ରାସାଦସଂସ୍ଥାସ୍ତୁ ସମନ୍ତାଦ୍ଵୈ ଗୃହେ ଗୃହେ। ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରିଯଵିଶାଂ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଚୈଵ ଯୋଷିତଃ
ତାପରେ ରାଜପ୍ରାସାଦର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ଜାତିର ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳାମାନେ ବାହାରିଲେ।
ଗତ୍ଵା ସ୍ଵଗୃହଜାଲାନି ଉତ୍ପାଟ୍ଯାଵରଣାନି ଚ। ଦଦୃଶୁଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଦୀନାନ୍ଵଲ୍କଲାଜିନଵାସସଃ
ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇ, ଆବରଣ ଖୋଲି, ଦୁଃଖିତ ଓ ବାର୍କ ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
କୃଷ୍ଣାଂ ତ୍ଵଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାଂ ତାଂ ଵ୍ରଜନ୍ତୀଂ ପଦ୍ଭିରେଵ ଚ। ଏକଵସ୍ତ୍ରାଂ ରୁଦନ୍ତୀଂ ତାଂ ମୁକ୍ତକେଶୀଂ ରଜସ୍ଵଲାମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ସେ ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପଦେ ପଦେ ଚାଲି, କନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଖୋଲା କେଶ ଓ ରଜସ୍ୱଳା ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵା ଵିଵର୍ଣଵଦନା ଭୃଶମ୍। ଵିଲପ୍ଯ ବହୁଧା ମୋହାଦ୍ଦୁଃଖଶୋକେନ ପୀଡିତାଃ। ହାହା ଧିଗ୍ଧିଗ୍ଧିଗିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନେତ୍ରୈରଶ୍ରୂଣ୍ଯଵର୍ତଯନ୍
ସେତିବେଳେ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ, ମୁହଁ ମ୍ଲାନ ହୋଇ, ବହୁପ୍ରକାର ଭାବରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ; 'ହାହା, ଲଜ୍ଜା! ଲଜ୍ଜା!' ବୋଲି ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଚିଲେ।
ଜନସ୍ଯାଥ ଵଜଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ରାଜା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ। ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵନାଵାସାଯ ପ୍ରତସ୍ଥେ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ତାପରେ ଲୋକମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ସ୍ୱର ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହ ବନବାସ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଚାଲିପଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ସମ୍ପ୍ରସ୍ଥିତେ କୃଷ୍ଣା ପୃଥାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ଅପୃଚ୍ଛଦ୍ଭୃଶଦୁଃଖାର୍ତା ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯାସ୍ତତ୍ର ଯୋଷିତଃ
ସେମାନେ ଯିବାବେଳେ, ଦୁଃଖରେ ଭାରି ଭାବିଥିବା କୃଷ୍ଣା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୃଥାଙ୍କୁ ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେକୁ ନିକଟରେ ଗିଅ, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।