ଧନେନ ମତ୍ତା ଯେ ତେ ସ୍ମ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ପ୍ରହାସିଷୁଃ। ତେ ନିର୍ଜିତା ହୃତଧନା ଵନମେଷ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵଃ
ଧନର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଯେମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ହରାଇବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ—ସେହି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବେ ହାରି, ଧନ ହରାଇ, ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ।
ଚିତ୍ରାନ୍ସନ୍ନାହାନଵମୁଞ୍ଚନ୍ତୁ ଚୈଷାଂ ଵାସାଂସି ଦିଵ୍ଯାନି ଚ ଭାନୁମନ୍ତି।। ଵିଵାସ୍ଯନ୍ତାଂ ରୁରୁଚର୍ମାଣି ସର୍ଵେ ଯଥା ଗ୍ଲହଂ ସୌବଲସ୍ଯାଭ୍ଯୁପେତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଚମତ୍କାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବସ୍ତ୍ର ଖୋଲିଦିଅ; ସମସ୍ତଙ୍କ ମୃଗଚର୍ମ ବାହାରକୁ ଫେଙ୍ଗିଦିଅ, ଯେପରି ସେମାନେ ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ସହ ଦ୍ୟୂତରେ ହାରିଥିଲେ।
ନ ସନ୍ତି ଲୋକେଷୁ ପୁମାଂସ ଈଦୃଶା ଇତ୍ଯେଵ ଯେ ଭାଵିତବୁଦ୍ଧଯଃ ସଦା। ଜ୍ଞାସ୍ଯନ୍ତି ତେତ୍ମାନମିମେଽଦ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵା ଵିପର୍ଯଯେ ପାଣ୍ଢତିଲା ଇଵାଫଲାଃ
ଏହି ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଯେମାନେ ସଦା ଭାବୁଥିଲେ ଯେ, ସଂସାରରେ ତାଙ୍କ ପରି କେହି ନାହିଁ—ଆଜି ଭାଗ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ, ବିଫଳ ତିଳ ପରି, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଜାଣିପାରିବେ।
ଇଦଂ ହି ଵାସୋ ଯଦି ଵେଦୃଶାନାଂ ମନସ୍ଵିନାଂ ରୌରଵମାହଵେଷୁ।। ଆଦୀକ୍ଷିତାନାମଜିନାନି ଯଦ୍ଵ- ଦ୍ଵଲୀଯସାଂ ପଶ୍ଯତ ପାଣ୍ଡଵାନାମ୍
ଏହି ପରି ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଏହି ପୋଷାକ; ଦେଖ, ଏହି ମୃଗଚର୍ମ ହେଉଛି ଯୋଦ୍ଧା ପାଇଁ, ଯେପରି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବେ ହାରିଗଲେ।
ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସୌମକିର୍ଯଜ୍ଞସେନଃ କନ୍ଯାଂ ପାଞ୍ଚାଲୀଂ ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାଯ। ଅକାର୍ଷିଦ୍ଵୈ ସୁକୃତଂ ନେହ କିଞ୍ଚିତ୍ କ୍ଲୀବାଃ ପାର୍ଥାଃ ପତଯୋ ଯାଜ୍ଞସେନ୍ଯାଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସୌମକୀର୍ତି ଯଜ୍ଞସେନ ତାଙ୍କ ଝିଅ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ସେ ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ କିଛି ହେଲା ନାହିଁ—ଏବେ ଯାଜ୍ଞସେନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ପାର୍ଥମାନେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇଗଲେ।
ସୂକ୍ଷ୍ମପ୍ରାଵାରାନଜିନୋତ୍ତରୀଯାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽରଣ୍ଯେ ନିର୍ଧନାନପ୍ରତିଷ୍ଠାନ୍। କାଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରୀତିଂ ଲପ୍ସ୍ଯସେ ଯାଜ୍ଞସେନି ପତିଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵେହ ଯମନ୍ଯମିଚ୍ଛସି
ମୃଗଚର୍ମ ଓ ପତଳା ଚାଦର ପିନ୍ଧି, ଅରଣ୍ୟରେ ଧନହୀନ ଓ ଅସ୍ଥିର ଦେଖି, ଯାଜ୍ଞସେନୀ, ତୁମେ କଣ ଆନନ୍ଦ ପାଇବ? ଏଠାରେ ଯାହାକୁ ଚାହଁ, ସେଠି ପତି ବାଛ।
ଏତେ ହି ସର୍ଵେ କୁରଵଃ ସମେତାଃ କ୍ଷାନ୍ତା ଦାନ୍ତାଃ ସୁଦ୍ରଵିଣୋପପନ୍ନାଃ। ଏଷାଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵୈକତମଂ ପତିତ୍ଵେ ନ ତ୍ଵାଂ ନଯେତ୍କାଲଵିପର୍ଯଯୋଽଯମ୍
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ ଏକଠି ହୋଇଛନ୍ତି—ଧୈର୍ୟ ଓ ସଂଯମରେ ଦକ୍ଷ, ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁ କୌଣସି ଜଣକୁ ଚାହଁ, ପତି ଭାବେ ବାଛ, ଯେଉଁଠି ଏହି ଭାଗ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ତୁମକୁ ନେଇଯିବ ନାହିଁ।
ଯଥାଽଫଲାଃ ଷଣ୍ଢତିଲା ଯଥା ଚର୍ମମଯା ମୃଗାଃ। ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ଯଥା କାକଯଵା ଅପି
ଯେପରି ବିଫଳ ତିଳ, କିମ୍ବା ଚର୍ମରେ ତିଆରି ପଶୁ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ—କାଉଁଠି ଖାଇଦିଏଥିବା ଯବ ପରି।
କିଂ ପାଣ୍ଡଵାଂସ୍ତେ ପତିତାନୁପାସ୍ଯ ମୋଘଃ ଶ୍ରମଃ ଷଣ୍ଢତିଲାନୁପାସ୍ଯ। ଏଵଂ ନୃଶଂସଃ ପରୁଷାଣି ପାର୍ଥା- ନଶ୍ରାଵଯଦ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ
ପତିତ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ କାହିଁକି ସେବା କରୁଛ? ବିଫଳ ତିଳକୁ ଚାଷ କରିବା ମନେ ବ୍ୟର୍ଥ ପରିଶ୍ରମ। ଏପରି ନିର୍ଦ୍ୟୟ ଓ କଠୋର କଥା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ପାର୍ଥମାନେଙ୍କୁ କୁହିଲା।
ତଦ୍ଵୈ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀମସେନୋଽତ୍ଯମର୍ଷୀ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯୋଚ୍ଚୈଃ ସନ୍ନିଗୃହ୍ଯୈଵ ରୋଷାତ୍। ଉଵାଚ ଚୈନଂ ସହସୈଵୋପଗମ୍ଯ ସିଂହୋ ଯଥା ହୈମଵତଃ ଶୃଗାଲମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀମସେନ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରି, ରୋଷ ଦମନ କରି, ହଠାତ୍ ଆଗକୁ ଯାଇ, ହିମାଳୟର ସିଂହ ଯେପରି ଶିଆଳକୁ କହେ, ସେପରି କହିଲେ।
କ୍ରୂର ପାପଜନୈର୍ଜୁଷ୍ଟମକୃତାର୍ଥଂ ପ୍ରଭାଷସେ। ଗାନ୍ଧାରଵିଦ୍ଯଯା ହି ତ୍ଵଂ ରାଜମଧ୍ଯେ ଵିକତ୍ଥସେ
ନିର୍ଦ୍ୟୟ ଓ ପାପୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା, ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥ କଥା କହୁଛ; ଗାନ୍ଧାର ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ରାଜାମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଗର୍ବ କରୁଛ।
ଯଥା ତୁଦସି ମର୍ମାଣି ଵାକ୍ଛରୈରିହ ନୋ ଭୃଶମ୍। ତଥା ସ୍ମାରଯିତା ତେଽହଂ କୃନ୍ତନ୍ମର୍ମାଣି ସଂଯୁଗେ
ଏଠାରେ ତୁମେ ଯେପରି ମନ୍ତ୍ରର ବାଣରେ ଆମ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମର ମର୍ମକୁ କାଟି ତୁମକୁ ମନେ ପକାଇଦେବି।
ଯେ ଚ ତ୍ଵାମନୁଵର୍ତନ୍ତେ କ୍ରୋଧଲୋଭଵଶାନୁଗାଃ। ଗୋପ୍ତାରଃ ସାନୁବନ୍ଧାଂସ୍ତାନ୍ନେତାଽସ୍ମି ଯମସାଦନମ୍
ଯେମାନେ କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭରେ ତୁମ ପଛରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀ ଓ ରକ୍ଷକମାନେ—ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଯମର ଗୃହକୁ ନେଇଯିବି।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣମଜିନୈର୍ଵିଵାସିତଂ ଦୁଃଶାସନସ୍ତଂ ପରିନୃତ୍ଯତି ସ୍ମ। ମଧ୍ଯେ କୁରୂଣାଂ ଧର୍ମନିବଦ୍ଧମାର୍ଗଂ ଗୌର୍ଗୌରିତି ସ୍ମାହ୍ଵଯନ୍ମୁକ୍ତଲଜ୍ଜଃ
ଏପରି କହୁଥିବା, ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ନିର୍ବାସିତ, ଦୁଃଶାସନ କୁରୁମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନାଚିଲା, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି, ଅଧର୍ମର ପଥରେ 'ଗାଈ, ଗାଈ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲା।
ନୃଶଂସ ପରୁଷଂ ଵକ୍ତୁଂ ଦୁଃଶାସନ ତ୍ଵଯା। ନିକୃତ୍ଯା ହି ଧନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା କୋ ଵିକତ୍ଥିତୁମର୍ହତି
ଦୁଃଶାସନ, କଠୋର ଓ ନିର୍ଦୟ କଥା କହିବା—ଠକେଇ ଧନ ହାସଲ କରିଥିବା ପରେ କିଏ ଗର୍ବ କରିପାରିବ?
ମୈଵ ସ୍ମ ସୁକୃତାଂ ଲୋକାନ୍ଗଚ୍ଛେତ୍ପାର୍ଥୋ ଵୃକୋଦରଃ। ଯଦି ଵକ୍ଷୋ ହି ତେ ଭିତ୍ତ୍ଵା ନ ପିବେଚ୍ଛୋଣିତଂ ରଣେ
ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ଛାତି ଭେଦି ତାହାର ରକ୍ତ ପିଇନଥାଏ, ତେବେ ଅର୍ଜୁନ କିମ୍ବା ଭୀମ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ରଣେ ହତ୍ତ୍ଵା ମିଷତାଂ ସର୍ଵଧନ୍ଵିନାମ୍। ଶମଂ ଗନ୍ତାଽସ୍ମି ନଚିରାତ୍ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେଂକୁ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧାରୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଇ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତି ପାଇବି; ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ତସ୍ଯ ରାଜା ସିଂହଗତେଃ ସଖେଲଂ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଭୀମସେନସ୍ଯ ହର୍ଷାତ୍। ଗତିଂ ସ୍ଵଗତ୍ଯାଽନୁଚକାର ମନ୍ଦୋ ନିର୍ଗଚ୍ଛତାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ସଭାଯାଃ
ଭୀମସେନଙ୍କ ସିଂହ ଚାଳ ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଅନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଚାଳକୁ ଅନୁକରଣ କଲେ, ମୂଢ଼ ଭାବରେ, ଯେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଭାରୁ ବାହାରୁଥିଲେ।
ନୈତାଵତା କୃତମିତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ତଂ ଵୃକୋଦରଃ ସନ୍ନିଵୃତ୍ତାର୍ଧକାଯଃ। ଶୀଘ୍ରଂ ହି ତ୍ଵାଂ ନିହତଂ ସାନୁବନ୍ଧଂ ସଂସ୍ମାର୍ଯାହଂ ପ୍ରତିଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମୂଢ
ଭୀମ, ଅଧା ଦେହ ଘୁଞ୍ଚାଇ କହିଲେ: 'ଏଠି ଏଠି ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ। ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ଓ ତୁମ ସହଯୋଗୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହା ମନେ ପକାଇଦେବି, ମୂଢ଼।'
ଏଵଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାତ୍ମନି ଚାଵମାନଂ ନିଯମ୍ଯ ମନ୍ଯୁଂ ବଲଵାନ୍ସ ମାନୀ। ରାଜାନୁଗଃ ସଂସଦି କୌରଵାଣାଂ ଵିନିଷ୍କାମନ୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଭୀମଃ
ନିଜ ପ୍ରତି ଅପମାନ ଅନୁଭବି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗର୍ବିତ ଭୀମ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରି, ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲି, କୌରବ ସଭାରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ହନ୍ତା କର୍ଣଂ ହନ୍ତା ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଶକୁନିଂ ଚାକ୍ଷକିତଵଂ ସହଦେଵୋ ହନିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ମାରିବି; ଧନଞ୍ଜୟ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବେ; ଶକୁନି, ଯିଏ ଛକା ଖେଳେ, ସହଦେବ ତାକୁ ମାରିବେ।
ଇଦଂ ଚ ଭୂଯୋ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସଭାମଧ୍ଯେ ବୃହଦ୍ଵଚଃ। ସତ୍ଯଂ ଦେଵାଃ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଯନ୍ନୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ସଭାମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ କଥା କହୁଛି: ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ହେବ, ଦେବତାମାନେ ତାହାକୁ ସତ୍ୟ କରିଦେବେ।
ସୁଯୋଧନମିମଂ ପାପଂ ହନ୍ତାଽସ୍ମି ଗଦଯା ଯୁଧି। ଶିରଃ ପାଦେନ ଚାସ୍ଯାହମଧିଷ୍ଠାସ୍ଯାମି ଭୂତଲେ
ଏହି ପାପୀ ସୁୟୋଧନକୁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଦାରେ ମାରିବି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ମୋ ପାଦ ରଖିବି।
ଵାକ୍ଯଶୂରସ୍ଯ ଚୈଵାସ୍ଯ ପରୁଷସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ରୁଧିରଂ ପାତାଽସ୍ମି ମୃଗରାଡିଵ
ଏହି କଠୋର କଥା କହୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ରକ୍ତକୁ ମୁଁ ସିଂହ ଭଳି ପିଇବି।
ଭୀମସେନ ନ ତେ ସନ୍ତି ଯେଷାଂ ଵୈରଂ ତ୍ଵଯା ତ୍ଵିହ। ମତ୍ତା ମୃଗେଷୁ ସୁଖିନୋ ନ ବୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ ମହଦ୍ଭଯମ୍
ଭୀମସେନ, ଏଠାରେ ତୁମ ସହ ବିରୋଧ ରଖୁଥିବାମାନେ ଏହି ଭୟକୁ ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି; ସେମାନେ ମଦମସ୍ତ ପଶୁମାନେ ପରି ଅସତର୍କ।
ନୈଵଂ ଵାଚା ଵ୍ଯଵସିତଂ ଭୀମ ଵିଜ୍ଞାଯତେ ସତାମ୍। ଇତଶ୍ଚତୁର୍ଦଶେ ଵର୍ଷେ ଦ୍ରଷ୍ଟାରୋ ଯଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ଭୀମ, କେବଳ କଥାରେ ଏପରି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଚିହ୍ନି ପାରନ୍ତିନାହିଁ; ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବର୍ଷ ପରେ ସେମାନେ ଯାହା ଘଟିବ ତାହା ଦେଖିବେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ଶକୁନେଶ୍ଚ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଦୁଃଶାସନଚତୁର୍ଥାନାଂ ଭୂମିଃ ପାସ୍ଯତି ଶୋଣିତମ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟ ଶକୁନି ଓ ଚତୁର୍ଥ ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ରକ୍ତ ଭୂମି ଶୋଷିବ।
ଅସୂଯିତାରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟାରଂ ପ୍ରଵକ୍ତାରଂ ଵିକତ୍ଥନମ୍। ଭୀମସେନ ନିଯୋଗାତ୍ତେ ହନ୍ତାହଂ କର୍ଣମାହଵେ
ଭୀମସେନଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଅସୂୟା, ଦୃଷ୍ଟି, କଥା ଓ ଗର୍ବ ପାଇଁ ମୁଁ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିବି।
ଅର୍ଜୁନଃ ପ୍ରତିଜାନୀତେ ଭୀମସ୍ଯ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା। କର୍ଣଂ କର୍ଣାନୁଗାଂଶ୍ଚୈଵ ରଣେ ହନ୍ତାଽସ୍ମି ପତ୍ରିଭିଃ
ଅର୍ଜୁନ ଭୀମଙ୍କ ପ୍ରେମ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି: 'ମୁଁ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେଂକୁ ତୀରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେବି।'
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ବୁଦ୍ଧିମୋହେନ ମାଂ ନୃପାଃ। ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନହଂ ବାଣୈର୍ନେତାଽସ୍ମି ଯମସାଦନମ୍
ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମତିଭ୍ରମରେ ମୋ ସହ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ତୀରରେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।