ଅନେନ ଵ୍ଯଵସାଯେନ ସହାସ୍ମାଭିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଅକ୍ଷାନୁପ୍ତ୍ଵା ପୁନର୍ଦ୍ଯୂତମେହି ଦୀଵ୍ଯସ୍ଵ ଭାରତ
ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଆଉଥରେ ଆମେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବା, ପୂର୍ବବତ୍ ଭାବେ, ତୁମେ ଆସ, ଦ୍ୟୁତ ଖେଳ।
ଅଥ ସଭ୍ଯାଃ ସଭାମଧ୍ଯେ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତକରାସ୍ତଦା। ଊଚୁରୁଦ୍ଵିଗ୍ନମନସଃ ସଂଵେଗାତ୍ସର୍ଵ ଏଵ ହି
ତାପରେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ହାତ ଉଠାଇ, ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ, ଚିନ୍ତିତ ମନରେ କହିଲେ।
ଅହୋ ଧିଗ୍ବାନ୍ଧଵା ନୈନଂ ବୋଧଯନ୍ତି ମହଦ୍ଭଯମ୍। ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯେନ୍ନ ଵା ବୁଦ୍ଧ୍ଯେଦଯଂ ଵୈ ଭରତର୍ଷଭ
ହାୟ, ଲଜ୍ଜା! ଏମିତି ବଡ଼ ଭୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କିଏ ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କରୁନାହାନ୍ତି? ବୁଝିଲେ କି ନାହିଁ, ଏହି ଭାରତବଂଶୀ ନିଶ୍ଚିତ ଉପଦେଶ ପାଇବା ଉଚିତ।
ଜନପ୍ରଵାଦାନ୍ସୁବହୂଞ୍ଶୃଣ୍ଵନ୍ନପି ନରାଧିପଃ। ହ୍ରିଯା ଚ ଧର୍ମସଂଯୋଗାତ୍ପାର୍ଥୋ ଦ୍ଯୂତମିଯାତ୍ପୁନଃ
ଅନେକ ଲୋକମୁଖ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ଲଜ୍ଜା ଓ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ପୁଣି ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବାକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି, ହେ ପାର୍ଥ।
ଜାନନ୍ନାପି ମହାବୁଦ୍ଧିଃ ପୁନର୍ଦ୍ଯୂତମଵର୍ତଯତ୍। ଅପ୍ଯାସନ୍ନୋ ଵିନାଶଃ ସ୍ଯାତ୍କୁରୂଣାମିତିଚିନ୍ତଯନ୍
ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପୁଣି ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିଲେ, ହେତୁ ଭାବିଲେ — ସମ୍ଭବତଃ କୁରୁବଂଶର ନାଶ ନିକଟରେ।
କଥଂ ଵୈ ମଦ୍ଵିଧୋ ରାଜା ସ୍ଵଧର୍ମମନୁପାଲଯନ୍। ଆହୂତୋ ଵିନିଵର୍ତେତ ଦୀଵ୍ଯାମି ଶକୁନେ ତ୍ଵଯା
ମୋତେ ଭଳି ରାଜା ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ଡାକିଲେ ଅସ୍ୱୀକାର କିପରି କରିପାରିବ? ଶକୁନି, ମୁଁ ତୋତେ ସହ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବି।
ଗଵାଶ୍ଵଂ ବହୁଧେନୁକମପର୍ଯନ୍ତମଜାଵିକମ୍। ଗଜାଃ କୋଶୋ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ଦାସୀଦାସାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଗାଁ, ଘୋଡ଼ା, ଅନେକ ଧେନୁ, ଅସଂଖ୍ୟ ଛାଗ, ହାତୀ, ଧନ, ସୁନା ଓ ସମସ୍ତ ଦାସ-ଦାସୀମାନେ—
ହିତ୍ଵା ନୋ ଗ୍ଲହ ଏଵୈକୋ ଵନଵାସାଯ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ଯୂଯଂ ଵଯଂ ଵା ଵିଜିତା ଵସେମ ଵନମାଶ୍ରିତାଃ
ଏସବୁକୁ ଦାଉରେ ରଖିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ, କେବଳ ଜଙ୍ଗଲବାସକୁ ଦାଉ କର, ହେ ପାଣ୍ଡବମାନେ; ଆମେ କିମ୍ବା ତୁମେ ଯିଏ ହାରିବ, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବ।
ତ୍ରଯୋଦଶଂ ଚ ଵୈ ଵର୍ଣମଜ୍ଞାତାଃ ସ୍ଵଜନୈସ୍ତଥା। ଅନେନ ଵ୍ଯଵସାଯେନ ଦୀଵ୍ଯାମ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ
ତେର ବର୍ଷ ଅପନାଙ୍କ ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ଅଜଣା ହୋଇ ରହିବା, ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଆମେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବା।
ଏଵଂ ଦୈଵବଲାଵିଷ୍ଟୋ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଽଽଵାର୍ଯମାଣୋ ଵିଦୁରେଣ ଚ ଧୀମତା
ଏଭଳି ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବିଦୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଞ୍ଚିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ—
ଯୁଯୁତ୍ସୁନା କୃପେଣାଥ ସଞ୍ଜଯେନ ଚ ଭାରତ। ଗାନ୍ଧାର୍ଯା ପୃଥଯା ଚୈଵ ଭୀମାର୍ଜୁନଯମୈସ୍ତଥା
ଯୁୟୁତ୍ସୁ, କୃପ, ସଞ୍ଜୟ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ପୃଥା, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—
ଵିକର୍ଣେନ ଚ ଵୀରେଣ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ଦ୍ରୌଣିନା ତଥା। ସୋମଦତ୍ତେନ ଚ ତଥା ବାହ୍ଲୀକେନ ଚ ଧୀମତା
ବୀର ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୌପଦୀ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ସୋମଦତ୍ତ, ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବାହ୍ଳୀକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—
ଵାର୍ଯମାଣୋପି ସତତଂ ନ ଚ ରାଜନ୍ନିଯଚ୍ଛତି। ଏଵଂ ସଂଵାର୍ଯମାଣୋପି କୌନ୍ତେଯୋ ହିତକାମ୍ଯଯା
ସବୁବେଳେ ରୋକାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ଚୁପ ରହିଲେ ନାହିଁ; ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ ରୋକିଲେ ନାହିଁ।
ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ମୁହୂର୍ତଂ କଲିମାଵିଶତ୍। ଅଵିଷ୍ଟଃ କଲିନା ରାଜଞ୍ଛକୁନିଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଦେବତାଙ୍କ କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, କିଛି ସମୟ ପାଇଁ କଳିର ପ୍ରଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; କଳିରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ରାଜା ଶକୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଵଂ ଭଵତ୍ଵିତି ତଦା ଵନଵାସାଯ ଦୀଵ୍ଯତି'। ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତଂ ପାର୍ଥୋ ଗ୍ଲହଂ ଜଗ୍ରାହ ସୌବଲଃ।। ଜିତମିତ୍ଯେଵ ଶକୁନିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରମଭାଷତ
ଏଭଳି ହେଉ, ବୋଲି ସେ ଜଙ୍ଗଲବାସ ପାଇଁ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିଲେ; ପାର୍ଥ ଦାଉ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସୌବଳ ଦ୍ୟୁତ ଉଠାଇଲେ। ଶକୁନି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ହାରିଗଲେ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।
ତତଃ ପରାଜିତାଃ ପାର୍ଥା ଵନାଵାସାଯ ଦୀକ୍ଷିତାଃ। ଅଜିନାନ୍ଯୁତ୍ତରୀଯାଣି ଜଗୃହୁଶ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ହାରି, ଜଙ୍ଗଲବାସ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଲେ।
ଅଜିନୈଃ ସଂଵୃତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃତରାଜ୍ଯାନରିନ୍ଦମାନ୍। ପ୍ରସ୍ଥିତାନ୍ଵନଵାସାଯ ତତୋ ଦୁଃଶାସନୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ରାଜ୍ୟ ହରାଇଦେଇ, ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାପରେ ଦୁଃଶାସନ କହିଲା।
ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଚକ୍ରଂ ରାଜ୍ଞୋ ମହାତ୍ମନଃ। ପରାଜିତାଃ ପାଣ୍ଡଵେଯା ଵିପତ୍ତିଂ ପରମାଂ ଗତାଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ଚକ୍ର ଘୁରିଛି; ପାଣ୍ଡବମାନେ ହାରିଗଲେ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଅଦ୍ଯ ଦେଵାଃ ସମ୍ପ୍ରଯାତାଃ ସମୈର୍ଵର୍ତ୍ମଭିରସ୍ଥଲୈଃ। ଗୁଣଜ୍ଯେଷ୍ଠାସ୍ତଥା ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ଶ୍ରେଯାଂସୋ ଯଦ୍ଵଯଂ ପରୈଃ
ଆଜି ଦେବତାମାନେ ସମାନ ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ; ଯେମାନେ ଗୁଣ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଖରେ ହାରିଗଲେ।
ନରକଂ ପାତିତାଃ ପାର୍ଥା ଦୀର୍ଘକାଲମନନ୍ତକମ୍। ମୁଖାଚ୍ଚ ହୀନା ରାଜ୍ଯାଚ୍ଚ ଵିନଷ୍ଟାଃ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ
ପାର୍ଥମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ନରକକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଛନ୍ତି; ସମ୍ମାନ ଓ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ସେମାନେ ସଦା ପାଇଁ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଧନେନ ମତ୍ତା ଯେ ତେ ସ୍ମ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ପ୍ରହାସିଷୁଃ। ତେ ନିର୍ଜିତା ହୃତଧନା ଵନମେଷ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵଃ
ଧନର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଯେମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ହରାଇବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ—ସେହି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବେ ହାରି, ଧନ ହରାଇ, ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ।
ଚିତ୍ରାନ୍ସନ୍ନାହାନଵମୁଞ୍ଚନ୍ତୁ ଚୈଷାଂ ଵାସାଂସି ଦିଵ୍ଯାନି ଚ ଭାନୁମନ୍ତି।। ଵିଵାସ୍ଯନ୍ତାଂ ରୁରୁଚର୍ମାଣି ସର୍ଵେ ଯଥା ଗ୍ଲହଂ ସୌବଲସ୍ଯାଭ୍ଯୁପେତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଚମତ୍କାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବସ୍ତ୍ର ଖୋଲିଦିଅ; ସମସ୍ତଙ୍କ ମୃଗଚର୍ମ ବାହାରକୁ ଫେଙ୍ଗିଦିଅ, ଯେପରି ସେମାନେ ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ସହ ଦ୍ୟୂତରେ ହାରିଥିଲେ।
ନ ସନ୍ତି ଲୋକେଷୁ ପୁମାଂସ ଈଦୃଶା ଇତ୍ଯେଵ ଯେ ଭାଵିତବୁଦ୍ଧଯଃ ସଦା। ଜ୍ଞାସ୍ଯନ୍ତି ତେତ୍ମାନମିମେଽଦ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵା ଵିପର୍ଯଯେ ପାଣ୍ଢତିଲା ଇଵାଫଲାଃ
ଏହି ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଯେମାନେ ସଦା ଭାବୁଥିଲେ ଯେ, ସଂସାରରେ ତାଙ୍କ ପରି କେହି ନାହିଁ—ଆଜି ଭାଗ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ, ବିଫଳ ତିଳ ପରି, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଜାଣିପାରିବେ।
ଇଦଂ ହି ଵାସୋ ଯଦି ଵେଦୃଶାନାଂ ମନସ୍ଵିନାଂ ରୌରଵମାହଵେଷୁ।। ଆଦୀକ୍ଷିତାନାମଜିନାନି ଯଦ୍ଵ- ଦ୍ଵଲୀଯସାଂ ପଶ୍ଯତ ପାଣ୍ଡଵାନାମ୍
ଏହି ପରି ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଏହି ପୋଷାକ; ଦେଖ, ଏହି ମୃଗଚର୍ମ ହେଉଛି ଯୋଦ୍ଧା ପାଇଁ, ଯେପରି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବେ ହାରିଗଲେ।
ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସୌମକିର୍ଯଜ୍ଞସେନଃ କନ୍ଯାଂ ପାଞ୍ଚାଲୀଂ ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାଯ। ଅକାର୍ଷିଦ୍ଵୈ ସୁକୃତଂ ନେହ କିଞ୍ଚିତ୍ କ୍ଲୀବାଃ ପାର୍ଥାଃ ପତଯୋ ଯାଜ୍ଞସେନ୍ଯାଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସୌମକୀର୍ତି ଯଜ୍ଞସେନ ତାଙ୍କ ଝିଅ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ସେ ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ କିଛି ହେଲା ନାହିଁ—ଏବେ ଯାଜ୍ଞସେନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ପାର୍ଥମାନେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇଗଲେ।
ସୂକ୍ଷ୍ମପ୍ରାଵାରାନଜିନୋତ୍ତରୀଯାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽରଣ୍ଯେ ନିର୍ଧନାନପ୍ରତିଷ୍ଠାନ୍। କାଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରୀତିଂ ଲପ୍ସ୍ଯସେ ଯାଜ୍ଞସେନି ପତିଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵେହ ଯମନ୍ଯମିଚ୍ଛସି
ମୃଗଚର୍ମ ଓ ପତଳା ଚାଦର ପିନ୍ଧି, ଅରଣ୍ୟରେ ଧନହୀନ ଓ ଅସ୍ଥିର ଦେଖି, ଯାଜ୍ଞସେନୀ, ତୁମେ କଣ ଆନନ୍ଦ ପାଇବ? ଏଠାରେ ଯାହାକୁ ଚାହଁ, ସେଠି ପତି ବାଛ।
ଏତେ ହି ସର୍ଵେ କୁରଵଃ ସମେତାଃ କ୍ଷାନ୍ତା ଦାନ୍ତାଃ ସୁଦ୍ରଵିଣୋପପନ୍ନାଃ। ଏଷାଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵୈକତମଂ ପତିତ୍ଵେ ନ ତ୍ଵାଂ ନଯେତ୍କାଲଵିପର୍ଯଯୋଽଯମ୍
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ ଏକଠି ହୋଇଛନ୍ତି—ଧୈର୍ୟ ଓ ସଂଯମରେ ଦକ୍ଷ, ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁ କୌଣସି ଜଣକୁ ଚାହଁ, ପତି ଭାବେ ବାଛ, ଯେଉଁଠି ଏହି ଭାଗ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ତୁମକୁ ନେଇଯିବ ନାହିଁ।
ଯଥାଽଫଲାଃ ଷଣ୍ଢତିଲା ଯଥା ଚର୍ମମଯା ମୃଗାଃ। ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ଯଥା କାକଯଵା ଅପି
ଯେପରି ବିଫଳ ତିଳ, କିମ୍ବା ଚର୍ମରେ ତିଆରି ପଶୁ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ—କାଉଁଠି ଖାଇଦିଏଥିବା ଯବ ପରି।
କିଂ ପାଣ୍ଡଵାଂସ୍ତେ ପତିତାନୁପାସ୍ଯ ମୋଘଃ ଶ୍ରମଃ ଷଣ୍ଢତିଲାନୁପାସ୍ଯ। ଏଵଂ ନୃଶଂସଃ ପରୁଷାଣି ପାର୍ଥା- ନଶ୍ରାଵଯଦ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ
ପତିତ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ କାହିଁକି ସେବା କରୁଛ? ବିଫଳ ତିଳକୁ ଚାଷ କରିବା ମନେ ବ୍ୟର୍ଥ ପରିଶ୍ରମ। ଏପରି ନିର୍ଦ୍ୟୟ ଓ କଠୋର କଥା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ପାର୍ଥମାନେଙ୍କୁ କୁହିଲା।
ତଦ୍ଵୈ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀମସେନୋଽତ୍ଯମର୍ଷୀ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯୋଚ୍ଚୈଃ ସନ୍ନିଗୃହ୍ଯୈଵ ରୋଷାତ୍। ଉଵାଚ ଚୈନଂ ସହସୈଵୋପଗମ୍ଯ ସିଂହୋ ଯଥା ହୈମଵତଃ ଶୃଗାଲମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀମସେନ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରି, ରୋଷ ଦମନ କରି, ହଠାତ୍ ଆଗକୁ ଯାଇ, ହିମାଳୟର ସିଂହ ଯେପରି ଶିଆଳକୁ କହେ, ସେପରି କହିଲେ।