ଅସମ୍ଭଵୋ ହେମମଯସ୍ଯ ଜନ୍ତୋ- ସ୍ତଥାପି ରାମୋ ଲୁଲୁଭେ ମୃଗାଯ। ପ୍ରାଯଃ ସମାସନ୍ନପରାଭଵାଣାଂ ଧିଯୋ ଵିପର୍ଯସ୍ତତରା ଭଵନ୍ତି
ସୁନାର ମୃଗ ହେବା ଅସମ୍ଭବ, ତଥାପି ରାମ ତାହାକୁ ଦେଖି ମନ ହରାଇଥିଲେ। ପରାଜୟ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ସମୟରେ ମନ ବେଶି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ।
ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ନିଵଵୃତେ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଜାନାଂଶ୍ଚ ଶକୁନେର୍ମାଯାଂ ପାର୍ଥୋ ଦ୍ଯୂତମିଯାତ୍ପୁନଃ
ଏଭଳି କହି, ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ ସହିତ ପଛକୁ ଫେରିଲେ। ଶକୁନିଙ୍କ ଚତୁରତା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାର୍ଥ ପୁଣିଥରେ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳିବାକୁ ଗଲେ।
ଵିଵିଶୁସ୍ତେ ସଭାଂ ତାଂ ତୁ ପୁନରେଵ ମହାରଥାଃ। ଵ୍ଯଥଯନ୍ତି ସ୍ମ ଚେତାଂସି ମୁହୃଦାଂ ଭରତର୍ଷଭାଃ
ସେହି ମହାବୀରମାନେ ପୁଣିଥରେ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମନରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
ଯଥୋପଜୋଷମାସୀନାଃ ପୁନର୍ଦ୍ଯୂତପ୍ରଵୃତ୍ତଯେ। ସର୍ଵଲୋକଵିନାଶାଯ ଦୈଵେନୋପନିପୀଡିତାଃ
ପୂର୍ବବତ୍ ବସି, ପୁଣି ଦ୍ୟୂତ ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦବାଇଦେଲା।
ଅମୁଞ୍ଚତ୍ସ୍ଥଵିରୋ ଯଦ୍ଵୋ ଧନଂ ପୂଜିତମେଵ ତତ୍। ମହାଧନଂ ଗ୍ଲହଂ ତ୍ଵେକଂ ଶୃଣୁ ଭୋ ଭରତର୍ଷଭ
ବଡ଼ମାନ୍ୟ ତୁମର ସମ୍ମାନିତ ଧନକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏବେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ମହାପଣ ନେଇ କଥା ଶୁଣ।
ଵଯଂ ଵା ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦାନି ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଦ୍ଯୂତନିର୍ଜିତାଃ। ପ୍ରଵିଶେମ ମହାରଣ୍ଯଂ ରୌରଵାଜିନଵାସସଃ
'ଯଦି ଆମେ ଦ୍ୟୂତରେ ହାରିଯିବା, ତେବେ ଆମେ ବାରହ ବର୍ଷ ଦିଘାରେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା, ଗଛର ଛାଲ ପିନ୍ଧିବା।'
ତ୍ରଯୋଦଶଂ ଚ ସ୍ଵଜନୈରଜ୍ଞାତାଃ ପରିଵତ୍ସରମ୍। ଜ୍ଞାତାଶ୍ଚ ପୁନରନ୍ଯାନି ଵନେ ଵର୍ଷାଣି ଦ୍ଵାଦଶ
'ତେରୋଟିଏ ବର୍ଷରେ ଆମେ ନିଜ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଜଣା ହୋଇ ରହିବା। ଯଦି ଧରାଯିବା, ଆଉ ବାରହ ବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା।'
ଅସ୍ମାଭିର୍ନିର୍ଜିତା ଯୂଯଂ ଵନେ ଦ୍ଵାଦଶ ଵତ୍ସରାନ୍। ଵସଧ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଯା ସାର୍ଧମଜିନୈଃ ପ୍ରତିଵାସିତାଃ
'ଯଦି ତୁମେ ଆମ ପାଖରେ ହାରିଯିବ, ତେବେ ତୁମେ କୃଷ୍ଣା ସହିତ ବାରହ ବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।'
ତ୍ରଯୋଦଶଂ ଚ ସ୍ଵଜନୈରଜ୍ଞାତାଃ ପିରଵତ୍ସରମ୍। ଜ୍ଞାତାଶ୍ଚ ପୁନରନ୍ଯାନି ଵନେ ଵର୍ଷାଣି ଦ୍ଵାଦଶ
ତେର ଦିନ୍ ଅପନାଙ୍କ ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ଅଜଣା ହୋଇ ଅଟୁଟ ରହିବାକୁ ପଡିବ, ଯଦି ଚିହ୍ନାଯିବେ, ତେବେ ପୁଣି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବାକୁ ପଡିବ।
ତ୍ରଯୋଦଶେ ଚ ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ପୁନରେଵ ଯଥୋଚିତମ୍। ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରତିପତ୍ତଵ୍ଯମିତରୈରଥଵେତରୈଃ
ତେର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପୁଣି ଫେରି ମିଳିବ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟମାନେ କିମ୍ବା ସେମାନେ ନିଜେ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ଅନେନ ଵ୍ଯଵସାଯେନ ସହାସ୍ମାଭିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଅକ୍ଷାନୁପ୍ତ୍ଵା ପୁନର୍ଦ୍ଯୂତମେହି ଦୀଵ୍ଯସ୍ଵ ଭାରତ
ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଆଉଥରେ ଆମେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବା, ପୂର୍ବବତ୍ ଭାବେ, ତୁମେ ଆସ, ଦ୍ୟୁତ ଖେଳ।
ଅଥ ସଭ୍ଯାଃ ସଭାମଧ୍ଯେ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତକରାସ୍ତଦା। ଊଚୁରୁଦ୍ଵିଗ୍ନମନସଃ ସଂଵେଗାତ୍ସର୍ଵ ଏଵ ହି
ତାପରେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ହାତ ଉଠାଇ, ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ, ଚିନ୍ତିତ ମନରେ କହିଲେ।
ଅହୋ ଧିଗ୍ବାନ୍ଧଵା ନୈନଂ ବୋଧଯନ୍ତି ମହଦ୍ଭଯମ୍। ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯେନ୍ନ ଵା ବୁଦ୍ଧ୍ଯେଦଯଂ ଵୈ ଭରତର୍ଷଭ
ହାୟ, ଲଜ୍ଜା! ଏମିତି ବଡ଼ ଭୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କିଏ ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କରୁନାହାନ୍ତି? ବୁଝିଲେ କି ନାହିଁ, ଏହି ଭାରତବଂଶୀ ନିଶ୍ଚିତ ଉପଦେଶ ପାଇବା ଉଚିତ।
ଜନପ୍ରଵାଦାନ୍ସୁବହୂଞ୍ଶୃଣ୍ଵନ୍ନପି ନରାଧିପଃ। ହ୍ରିଯା ଚ ଧର୍ମସଂଯୋଗାତ୍ପାର୍ଥୋ ଦ୍ଯୂତମିଯାତ୍ପୁନଃ
ଅନେକ ଲୋକମୁଖ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ଲଜ୍ଜା ଓ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ପୁଣି ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବାକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି, ହେ ପାର୍ଥ।
ଜାନନ୍ନାପି ମହାବୁଦ୍ଧିଃ ପୁନର୍ଦ୍ଯୂତମଵର୍ତଯତ୍। ଅପ୍ଯାସନ୍ନୋ ଵିନାଶଃ ସ୍ଯାତ୍କୁରୂଣାମିତିଚିନ୍ତଯନ୍
ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପୁଣି ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିଲେ, ହେତୁ ଭାବିଲେ — ସମ୍ଭବତଃ କୁରୁବଂଶର ନାଶ ନିକଟରେ।
କଥଂ ଵୈ ମଦ୍ଵିଧୋ ରାଜା ସ୍ଵଧର୍ମମନୁପାଲଯନ୍। ଆହୂତୋ ଵିନିଵର୍ତେତ ଦୀଵ୍ଯାମି ଶକୁନେ ତ୍ଵଯା
ମୋତେ ଭଳି ରାଜା ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ଡାକିଲେ ଅସ୍ୱୀକାର କିପରି କରିପାରିବ? ଶକୁନି, ମୁଁ ତୋତେ ସହ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବି।
ଗଵାଶ୍ଵଂ ବହୁଧେନୁକମପର୍ଯନ୍ତମଜାଵିକମ୍। ଗଜାଃ କୋଶୋ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ଦାସୀଦାସାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଗାଁ, ଘୋଡ଼ା, ଅନେକ ଧେନୁ, ଅସଂଖ୍ୟ ଛାଗ, ହାତୀ, ଧନ, ସୁନା ଓ ସମସ୍ତ ଦାସ-ଦାସୀମାନେ—
ହିତ୍ଵା ନୋ ଗ୍ଲହ ଏଵୈକୋ ଵନଵାସାଯ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ଯୂଯଂ ଵଯଂ ଵା ଵିଜିତା ଵସେମ ଵନମାଶ୍ରିତାଃ
ଏସବୁକୁ ଦାଉରେ ରଖିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ, କେବଳ ଜଙ୍ଗଲବାସକୁ ଦାଉ କର, ହେ ପାଣ୍ଡବମାନେ; ଆମେ କିମ୍ବା ତୁମେ ଯିଏ ହାରିବ, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବ।
ତ୍ରଯୋଦଶଂ ଚ ଵୈ ଵର୍ଣମଜ୍ଞାତାଃ ସ୍ଵଜନୈସ୍ତଥା। ଅନେନ ଵ୍ଯଵସାଯେନ ଦୀଵ୍ଯାମ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ
ତେର ବର୍ଷ ଅପନାଙ୍କ ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ଅଜଣା ହୋଇ ରହିବା, ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଆମେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବା।
ଏଵଂ ଦୈଵବଲାଵିଷ୍ଟୋ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଽଽଵାର୍ଯମାଣୋ ଵିଦୁରେଣ ଚ ଧୀମତା
ଏଭଳି ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବିଦୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଞ୍ଚିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ—
ଯୁଯୁତ୍ସୁନା କୃପେଣାଥ ସଞ୍ଜଯେନ ଚ ଭାରତ। ଗାନ୍ଧାର୍ଯା ପୃଥଯା ଚୈଵ ଭୀମାର୍ଜୁନଯମୈସ୍ତଥା
ଯୁୟୁତ୍ସୁ, କୃପ, ସଞ୍ଜୟ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ପୃଥା, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—
ଵିକର୍ଣେନ ଚ ଵୀରେଣ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ଦ୍ରୌଣିନା ତଥା। ସୋମଦତ୍ତେନ ଚ ତଥା ବାହ୍ଲୀକେନ ଚ ଧୀମତା
ବୀର ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୌପଦୀ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ସୋମଦତ୍ତ, ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବାହ୍ଳୀକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—
ଵାର୍ଯମାଣୋପି ସତତଂ ନ ଚ ରାଜନ୍ନିଯଚ୍ଛତି। ଏଵଂ ସଂଵାର୍ଯମାଣୋପି କୌନ୍ତେଯୋ ହିତକାମ୍ଯଯା
ସବୁବେଳେ ରୋକାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ଚୁପ ରହିଲେ ନାହିଁ; ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ ରୋକିଲେ ନାହିଁ।
ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ମୁହୂର୍ତଂ କଲିମାଵିଶତ୍। ଅଵିଷ୍ଟଃ କଲିନା ରାଜଞ୍ଛକୁନିଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଦେବତାଙ୍କ କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, କିଛି ସମୟ ପାଇଁ କଳିର ପ୍ରଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; କଳିରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ରାଜା ଶକୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଵଂ ଭଵତ୍ଵିତି ତଦା ଵନଵାସାଯ ଦୀଵ୍ଯତି'। ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତଂ ପାର୍ଥୋ ଗ୍ଲହଂ ଜଗ୍ରାହ ସୌବଲଃ।। ଜିତମିତ୍ଯେଵ ଶକୁନିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରମଭାଷତ
ଏଭଳି ହେଉ, ବୋଲି ସେ ଜଙ୍ଗଲବାସ ପାଇଁ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିଲେ; ପାର୍ଥ ଦାଉ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସୌବଳ ଦ୍ୟୁତ ଉଠାଇଲେ। ଶକୁନି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ହାରିଗଲେ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।
ତତଃ ପରାଜିତାଃ ପାର୍ଥା ଵନାଵାସାଯ ଦୀକ୍ଷିତାଃ। ଅଜିନାନ୍ଯୁତ୍ତରୀଯାଣି ଜଗୃହୁଶ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ହାରି, ଜଙ୍ଗଲବାସ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଲେ।
ଅଜିନୈଃ ସଂଵୃତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃତରାଜ୍ଯାନରିନ୍ଦମାନ୍। ପ୍ରସ୍ଥିତାନ୍ଵନଵାସାଯ ତତୋ ଦୁଃଶାସନୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ରାଜ୍ୟ ହରାଇଦେଇ, ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାପରେ ଦୁଃଶାସନ କହିଲା।
ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଚକ୍ରଂ ରାଜ୍ଞୋ ମହାତ୍ମନଃ। ପରାଜିତାଃ ପାଣ୍ଡଵେଯା ଵିପତ୍ତିଂ ପରମାଂ ଗତାଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ଚକ୍ର ଘୁରିଛି; ପାଣ୍ଡବମାନେ ହାରିଗଲେ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଅଦ୍ଯ ଦେଵାଃ ସମ୍ପ୍ରଯାତାଃ ସମୈର୍ଵର୍ତ୍ମଭିରସ୍ଥଲୈଃ। ଗୁଣଜ୍ଯେଷ୍ଠାସ୍ତଥା ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ଶ୍ରେଯାଂସୋ ଯଦ୍ଵଯଂ ପରୈଃ
ଆଜି ଦେବତାମାନେ ସମାନ ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ; ଯେମାନେ ଗୁଣ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଖରେ ହାରିଗଲେ।
ନରକଂ ପାତିତାଃ ପାର୍ଥା ଦୀର୍ଘକାଲମନନ୍ତକମ୍। ମୁଖାଚ୍ଚ ହୀନା ରାଜ୍ଯାଚ୍ଚ ଵିନଷ୍ଟାଃ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ
ପାର୍ଥମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ନରକକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଛନ୍ତି; ସମ୍ମାନ ଓ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ସେମାନେ ସଦା ପାଇଁ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।