ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନ ଶାସ୍ତି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଂ ଶ୍ରେଯସେ ଚେତରାଯ ଚ। ନ ଵୈ ଵୃଦ୍ଧୋ ବାଲମତିର୍ଭଵେଦ୍ରାଜନ୍କଥଞ୍ଚନ
ଅବୁଦ୍ଧିମାନ୍ଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର କେବେ ଠିକ୍ ଦିଗ ଦେଉନାହିଁ, ସେଥିରେ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କିଛି ନାହିଁ। ରାଜା, ବୟସ୍ ହେଲେ ମନ ଶିଶୁ ସମାନ ହୁଏନାହିଁ।
ତ୍ଵନ୍ନେତ୍ରାଃ ସନ୍ତୁ ତେ ପୁତ୍ରା ମା ତ୍ଵାଂ ଦୀର୍ଣାଃ ପ୍ରହାସିଷୁଃ। ତସ୍ମାଦଯଂ ମଦ୍ଵଚନାତ୍ତ୍ଯଜ୍ଯତାଂ କୁଲପାଂସନଃ
ତୁମେ ତୁମ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦିଅ, ସେମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ତୁମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉନାହିଁ। ଏହି କୁଳର ଅପମାନକୁ ମୋ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ତଥା ତେ ନ କୃତଂ ରାଜନ୍ପୁତ୍ରସ୍ନେହାନ୍ନରାଧିପ। ତସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂ ଵିଦ୍ଧି କୁଲାନ୍ତକରଣାଯ ଯତ୍
ରାଜା, ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତିରିକ୍ତ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇ ତୁମେ ଏହିପରି କାମ କରିନଥିଲ। ଏହାର ଫଳ ଏବେ ଆସିଛି, ଯାହା କୁଳ ନାଶ ପାଇଁ ହେଉଛି।
ଶମେନ ଧର୍ମେଣ ନଯେନ ଯୁକ୍ତା ଯା ତେ ବୁଦ୍ଧିଃ ସାଽସ୍ତୁ ତେ ମା ପ୍ରମାଦୀଃ। ପ୍ରଧ୍ଵଂସିନୀ କ୍ରୂରସମାହିତା ଶ୍ରୀ- ର୍ମୃଦୁପ୍ରୌଢା ଗଚ୍ଛତି ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାନ୍
ଶାନ୍ତି, ଧର୍ମ ଓ ନୀତି ସହିତ ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ରହୁ। ଅସାବଧାନ ହେଉନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟ ଯଦି କଠୋର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ମୃଦୁ ଓ ପକ୍ୱ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ-ନାତିମାନେଠାରୁ ଚାଲିଯାଏ।
ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ମହାରାଜୋ ଗାନ୍ଧାରୀଂ ଧର୍ମଦର୍ଶିନୀମ୍। ଅନ୍ତଃ କାମଂ କୁଲସ୍ଯାସ୍ତୁ ନ ଶକ୍ନୋମି ନିଵାରିତୁମ୍
ତାପରେ ମହାରାଜ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଧର୍ମଜ୍ଞା ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ମନରେ କୁଳ ପାଇଁ ଚାହେଁଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ରୋକିପାରିଲିନି।'
ଯଥେଚ୍ଛନ୍ତି ତଥୈଵାସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ଯାଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ପୁନର୍ଦ୍ଯୂତଂ ଚ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ମାମକାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ
'ଯେପରି ଚାହାନ୍ତି, ସେପରି ହେଉ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ଫେରିଆସନ୍ତୁ। ଆମେ ପୁଣିଥରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳିବା।'
ତତୋ ଵ୍ଯଧ୍ଵଗତଂ ପାର୍ଥଂ ପ୍ରାତିକାମୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଉଵାଚ ଵଚନାଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ତାପରେ ପ୍ରାତିକାମୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦେଶରୁ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଉପାସ୍ତୀର୍ଣା ସଭା ରାଜନ୍ନକ୍ଷାନୁପ୍ତ୍ଵା ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଏହି ପାଣ୍ଡଵ ଦୀଵ୍ଯେତି ପିତା ତ୍ଵାହ ନରାଧିପଃ
'ରାଜା, ସଭା ତିଆରି ହୋଇଯାଇଛି, ଦ୍ୟୂତ ପାଇଁ ଗୁଟି ରଖାଯାଇଛି। ଆସ, ପାଣ୍ଡବ, ଖେଳିବାକୁ। ତୁମ ପିତା, ନରପତି, ତୁମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି।'
ଧାତୁର୍ନିଯୋଗାଦ୍ଭୂତାନି ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଶୁଭାଶୁଭମ୍। ନ ନିଵୃତ୍ତିସ୍ତଯୋରସ୍ତି ଦେଵତଵ୍ଯଂ ପୁନର୍ଯଦି
ଭାଗ୍ୟର ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭଲ ଓ ଖରାପ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଠାରୁ କେହି ବାଚିପାରେନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟ ଚାହିଲେ, ପୁଣି ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଅକ୍ଷଦ୍ଯୂତେ ସମାହ୍ଵାନଂ ନିଯୋଗାତ୍ସ୍ଥଵିରସ୍ଯ ଚ। ଜାନନ୍ନପି କ୍ଷଯକରଂ ନାତିକ୍ରମିତୁମୁତ୍ସହେ
ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳ ପାଇଁ ଡାକାଯିବା, ମୁଁ ଜାଣିଛି ଏହା ନାଶ ଆଣିବ, ତଥାପି ମୁଁ ଏହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରୁନାହିଁ।
ଅସମ୍ଭଵୋ ହେମମଯସ୍ଯ ଜନ୍ତୋ- ସ୍ତଥାପି ରାମୋ ଲୁଲୁଭେ ମୃଗାଯ। ପ୍ରାଯଃ ସମାସନ୍ନପରାଭଵାଣାଂ ଧିଯୋ ଵିପର୍ଯସ୍ତତରା ଭଵନ୍ତି
ସୁନାର ମୃଗ ହେବା ଅସମ୍ଭବ, ତଥାପି ରାମ ତାହାକୁ ଦେଖି ମନ ହରାଇଥିଲେ। ପରାଜୟ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ସମୟରେ ମନ ବେଶି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ।
ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ନିଵଵୃତେ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଜାନାଂଶ୍ଚ ଶକୁନେର୍ମାଯାଂ ପାର୍ଥୋ ଦ୍ଯୂତମିଯାତ୍ପୁନଃ
ଏଭଳି କହି, ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ ସହିତ ପଛକୁ ଫେରିଲେ। ଶକୁନିଙ୍କ ଚତୁରତା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାର୍ଥ ପୁଣିଥରେ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳିବାକୁ ଗଲେ।
ଵିଵିଶୁସ୍ତେ ସଭାଂ ତାଂ ତୁ ପୁନରେଵ ମହାରଥାଃ। ଵ୍ଯଥଯନ୍ତି ସ୍ମ ଚେତାଂସି ମୁହୃଦାଂ ଭରତର୍ଷଭାଃ
ସେହି ମହାବୀରମାନେ ପୁଣିଥରେ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମନରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
ଯଥୋପଜୋଷମାସୀନାଃ ପୁନର୍ଦ୍ଯୂତପ୍ରଵୃତ୍ତଯେ। ସର୍ଵଲୋକଵିନାଶାଯ ଦୈଵେନୋପନିପୀଡିତାଃ
ପୂର୍ବବତ୍ ବସି, ପୁଣି ଦ୍ୟୂତ ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦବାଇଦେଲା।
ଅମୁଞ୍ଚତ୍ସ୍ଥଵିରୋ ଯଦ୍ଵୋ ଧନଂ ପୂଜିତମେଵ ତତ୍। ମହାଧନଂ ଗ୍ଲହଂ ତ୍ଵେକଂ ଶୃଣୁ ଭୋ ଭରତର୍ଷଭ
ବଡ଼ମାନ୍ୟ ତୁମର ସମ୍ମାନିତ ଧନକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏବେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ମହାପଣ ନେଇ କଥା ଶୁଣ।
ଵଯଂ ଵା ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦାନି ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଦ୍ଯୂତନିର୍ଜିତାଃ। ପ୍ରଵିଶେମ ମହାରଣ୍ଯଂ ରୌରଵାଜିନଵାସସଃ
'ଯଦି ଆମେ ଦ୍ୟୂତରେ ହାରିଯିବା, ତେବେ ଆମେ ବାରହ ବର୍ଷ ଦିଘାରେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା, ଗଛର ଛାଲ ପିନ୍ଧିବା।'
ତ୍ରଯୋଦଶଂ ଚ ସ୍ଵଜନୈରଜ୍ଞାତାଃ ପରିଵତ୍ସରମ୍। ଜ୍ଞାତାଶ୍ଚ ପୁନରନ୍ଯାନି ଵନେ ଵର୍ଷାଣି ଦ୍ଵାଦଶ
'ତେରୋଟିଏ ବର୍ଷରେ ଆମେ ନିଜ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଜଣା ହୋଇ ରହିବା। ଯଦି ଧରାଯିବା, ଆଉ ବାରହ ବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା।'
ଅସ୍ମାଭିର୍ନିର୍ଜିତା ଯୂଯଂ ଵନେ ଦ୍ଵାଦଶ ଵତ୍ସରାନ୍। ଵସଧ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଯା ସାର୍ଧମଜିନୈଃ ପ୍ରତିଵାସିତାଃ
'ଯଦି ତୁମେ ଆମ ପାଖରେ ହାରିଯିବ, ତେବେ ତୁମେ କୃଷ୍ଣା ସହିତ ବାରହ ବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।'
ତ୍ରଯୋଦଶଂ ଚ ସ୍ଵଜନୈରଜ୍ଞାତାଃ ପିରଵତ୍ସରମ୍। ଜ୍ଞାତାଶ୍ଚ ପୁନରନ୍ଯାନି ଵନେ ଵର୍ଷାଣି ଦ୍ଵାଦଶ
ତେର ଦିନ୍ ଅପନାଙ୍କ ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ଅଜଣା ହୋଇ ଅଟୁଟ ରହିବାକୁ ପଡିବ, ଯଦି ଚିହ୍ନାଯିବେ, ତେବେ ପୁଣି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବାକୁ ପଡିବ।
ତ୍ରଯୋଦଶେ ଚ ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ପୁନରେଵ ଯଥୋଚିତମ୍। ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରତିପତ୍ତଵ୍ଯମିତରୈରଥଵେତରୈଃ
ତେର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପୁଣି ଫେରି ମିଳିବ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟମାନେ କିମ୍ବା ସେମାନେ ନିଜେ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ଅନେନ ଵ୍ଯଵସାଯେନ ସହାସ୍ମାଭିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଅକ୍ଷାନୁପ୍ତ୍ଵା ପୁନର୍ଦ୍ଯୂତମେହି ଦୀଵ୍ଯସ୍ଵ ଭାରତ
ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଆଉଥରେ ଆମେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବା, ପୂର୍ବବତ୍ ଭାବେ, ତୁମେ ଆସ, ଦ୍ୟୁତ ଖେଳ।
ଅଥ ସଭ୍ଯାଃ ସଭାମଧ୍ଯେ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତକରାସ୍ତଦା। ଊଚୁରୁଦ୍ଵିଗ୍ନମନସଃ ସଂଵେଗାତ୍ସର୍ଵ ଏଵ ହି
ତାପରେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ହାତ ଉଠାଇ, ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ, ଚିନ୍ତିତ ମନରେ କହିଲେ।
ଅହୋ ଧିଗ୍ବାନ୍ଧଵା ନୈନଂ ବୋଧଯନ୍ତି ମହଦ୍ଭଯମ୍। ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯେନ୍ନ ଵା ବୁଦ୍ଧ୍ଯେଦଯଂ ଵୈ ଭରତର୍ଷଭ
ହାୟ, ଲଜ୍ଜା! ଏମିତି ବଡ଼ ଭୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କିଏ ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କରୁନାହାନ୍ତି? ବୁଝିଲେ କି ନାହିଁ, ଏହି ଭାରତବଂଶୀ ନିଶ୍ଚିତ ଉପଦେଶ ପାଇବା ଉଚିତ।
ଜନପ୍ରଵାଦାନ୍ସୁବହୂଞ୍ଶୃଣ୍ଵନ୍ନପି ନରାଧିପଃ। ହ୍ରିଯା ଚ ଧର୍ମସଂଯୋଗାତ୍ପାର୍ଥୋ ଦ୍ଯୂତମିଯାତ୍ପୁନଃ
ଅନେକ ଲୋକମୁଖ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ଲଜ୍ଜା ଓ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ପୁଣି ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବାକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି, ହେ ପାର୍ଥ।
ଜାନନ୍ନାପି ମହାବୁଦ୍ଧିଃ ପୁନର୍ଦ୍ଯୂତମଵର୍ତଯତ୍। ଅପ୍ଯାସନ୍ନୋ ଵିନାଶଃ ସ୍ଯାତ୍କୁରୂଣାମିତିଚିନ୍ତଯନ୍
ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପୁଣି ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିଲେ, ହେତୁ ଭାବିଲେ — ସମ୍ଭବତଃ କୁରୁବଂଶର ନାଶ ନିକଟରେ।
କଥଂ ଵୈ ମଦ୍ଵିଧୋ ରାଜା ସ୍ଵଧର୍ମମନୁପାଲଯନ୍। ଆହୂତୋ ଵିନିଵର୍ତେତ ଦୀଵ୍ଯାମି ଶକୁନେ ତ୍ଵଯା
ମୋତେ ଭଳି ରାଜା ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ଡାକିଲେ ଅସ୍ୱୀକାର କିପରି କରିପାରିବ? ଶକୁନି, ମୁଁ ତୋତେ ସହ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବି।
ଗଵାଶ୍ଵଂ ବହୁଧେନୁକମପର୍ଯନ୍ତମଜାଵିକମ୍। ଗଜାଃ କୋଶୋ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ଦାସୀଦାସାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଗାଁ, ଘୋଡ଼ା, ଅନେକ ଧେନୁ, ଅସଂଖ୍ୟ ଛାଗ, ହାତୀ, ଧନ, ସୁନା ଓ ସମସ୍ତ ଦାସ-ଦାସୀମାନେ—
ହିତ୍ଵା ନୋ ଗ୍ଲହ ଏଵୈକୋ ଵନଵାସାଯ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ଯୂଯଂ ଵଯଂ ଵା ଵିଜିତା ଵସେମ ଵନମାଶ୍ରିତାଃ
ଏସବୁକୁ ଦାଉରେ ରଖିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ, କେବଳ ଜଙ୍ଗଲବାସକୁ ଦାଉ କର, ହେ ପାଣ୍ଡବମାନେ; ଆମେ କିମ୍ବା ତୁମେ ଯିଏ ହାରିବ, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବ।
ତ୍ରଯୋଦଶଂ ଚ ଵୈ ଵର୍ଣମଜ୍ଞାତାଃ ସ୍ଵଜନୈସ୍ତଥା। ଅନେନ ଵ୍ଯଵସାଯେନ ଦୀଵ୍ଯାମ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ
ତେର ବର୍ଷ ଅପନାଙ୍କ ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ଅଜଣା ହୋଇ ରହିବା, ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଆମେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବା।
ଏଵଂ ଦୈଵବଲାଵିଷ୍ଟୋ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଽଽଵାର୍ଯମାଣୋ ଵିଦୁରେଣ ଚ ଧୀମତା
ଏଭଳି ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବିଦୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଞ୍ଚିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ—