ସ୍ନାତା ମଙ୍ଗଲସଂଯୁକ୍ତାସ୍ତତଃ ପ୍ରାଶ୍ନୀତ ପନ୍ନଗାଃ। ଭଵଦ୍ଭିରିଦମାସୀନୈର୍ଯଦୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଵଚସ୍ତଦା
ସ୍ନାନ କରି ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେପରେ ସର୍ପମାନେ ଏହି ଅମୃତ ସ୍ୱୀକାର କରିବେ। ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି ଏହି କଥା ଘଟିବ।
ଅଦାସୀ ଚୈଵ ମାତେଯମଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଚାସ୍ତୁ ମେ। ଯଥୋକ୍ତଂ ଭଵତାମେତଦ୍ଵଚୋ ମେ ପ୍ରତିପାଦିତମ୍
ଏହି ମାଆଁ ଆଜିଠାରୁ ମୋର ହେଉନ୍ତୁ; ତୁମମାନେ ଯେପରି କହିଥିଲ, ସେହିପରି ମୋ ପାଇଁ ଘଟିଛି।
ତତଃ ସ୍ନାତୁଂ ଗତାଃ ସର୍ପାଃ ପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ତଥେତ୍ଯୁତ। ଶକ୍ରୋଽପ୍ଯମୃତମାକ୍ଷିପ୍ଯ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ପୁନଃ
ତାପରେ ସର୍ପମାନେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ ଅମୃତକୁ ନେଇ, ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥାଗତାସ୍ତମୁଦ୍ଦେଶଂ ସର୍ପାଃ ସୋମାର୍ଥିନସ୍ତଦା। ସ୍ନାତାଶ୍ଚ କୁତଜପ୍ଯାଶ୍ଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ କୃତମଙ୍ଗଲାଃ
ତାପରେ ସୋମ ପାଇବା ଆଶାରେ ସର୍ପମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ସ୍ନାନ କଲେ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ, ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ପରସ୍ପରକୃତଦ୍ଵେଷାଃ ସୋମପ୍ରାଶନକର୍ମଣି। ଅହଂ ପୂର୍ଵମହଂ ପୂର୍ଵମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ସମାଦ୍ରଵନ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଘୃଣା ଧରି, ସମସ୍ତେ ସୋମରସ ପିବିବା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଲେ, ଏହି କଥା କହିଲେ—'ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି!'
ଯତ୍ରୈତଦମୃତଂ ଚାପି ସ୍ଥାପିତଂ କୁଶସଂସ୍ତରେ। ତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ହୃତଂ ସର୍ପାଃ ପ୍ରତିମାଯାକୃତଂ ଚ ତତ୍
ଯେତେବେଳେ ଅମୃତ କୁଶ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ରଖାଯାଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସର୍ପମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ ଅମୃତ ନେଇଯିବାଯାଇଛି ଏବଂ ତାହାର ସ୍ଥାନରେ ଏକ ନକଲି ରଖାଯାଇଛି।
ସୋମସ୍ଥାନମିଦଂ ଚେତି ଦର୍ଭାଂସ୍ତେ ଲିଲିହୁସ୍ତଦା। ତତୋ ଦ୍ଵିଧା କୃତା ଜିହ୍ଵାଃ ସର୍ପାଣାଂ ତେନ କର୍ମଣା
‘ଏହିଠାରେ ସୋମ ରହିଛି’ ବୋଲି ଭାବି, ସର୍ପମାନେ ଦର୍ଭା ଘାସ ଚାଟିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ଜିଭ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇଗଲା।
ଅଭଵଂଶ୍ଚାମୃତସ୍ପର୍ଶାଦ୍ଦର୍ଭାସ୍ତେଽଥ ପଵିତ୍ରିଣଃ। `ନାଗାଶ୍ଚ ଵଞ୍ଚିତା ଭୂତ୍ଵା ଵିସୃଜ୍ଯ ଵିନତାଂ ତତଃ। ଵିଷାଦମଗମଂସ୍ତୀଵ୍ରଂ ଗରୁଡସ୍ଯ ବଲାତ୍ପ୍ରଭୋ
ଅମୃତ ସ୍ପର୍ଶରୁ ସେଇ ପବିତ୍ର ଦର୍ଭା ଅମର ହୋଇଗଲା; କିନ୍ତୁ ନାଗମାନେ ଠକାଯାଇ ଏବଂ ବିନତାକୁ ଛାଡ଼ି, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଏଵଂ ତଦମୃତଂ ତେନ ହୃତମାହୃତମେଵ ଚ। ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵାଶ୍ଚ କୃତାଃ ସର୍ପା ଗରୁଡେନ ମହାତ୍ମନା
ଏଭଳି ଭାବେ, ଗରୁଡ଼ ଅମୃତକୁ ନେଇଯାଇଲେ ଏବଂ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ-ଜିଭାଳିଆ ହୋଇଗଲେ।
ତତଃ ସୁପର୍ଣଃ ପରମପ୍ରହର୍ଷଵା- ନ୍ଵିହୃତ୍ଯ ମାତ୍ରା ସହ ତତ୍ର କାନନେ। ଭୁଜଂଗଭକ୍ଷଃ ପରମାର୍ଚିତଃ ଖଗୈ- ରହୀନକୀର୍ତିର୍ଵିନତାମନନ୍ଦଯତ୍
ତାପରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ, ନିଜ ମାଆ ବିନତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି କରିଲେ; ସେଉଁଠି କାନନରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ପଭକ୍ଷକ ବୋଲି ସମ୍ମାନ କଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି କିଛି କମିଗଲା।
ଇମାଂ କଥାଂ ଯଃ ଶୃଣୁଯାନ୍ନରଃ ସଦା ପଠେତ ଵା ଦ୍ଵିଜଗଣମୁଖ୍ଯସଂସଦି। ଅସଂଶଯଂ ତ୍ରିଦିଵମିଯାତ୍ସ ପୁଣ୍ଯଭା- ଙ୍ମହାତ୍ମନଃ ପତଗପତେଃ ପ୍ରକୀର୍ତନାତ୍
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଏହି କଥା ସଦା ଶୁଣେ କିମ୍ବା ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସଭାରେ ପଢ଼େ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀପତିଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଗାଇ ଶ୍ରେୟ ଲାଭ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବ।
ଭୁଜଙ୍ଗମାନାଂ ଶାପସ୍ଯ ମାତ୍ରା ଚୈଵ ସୁତେନ ଚ। ଵିନତାଯାସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ କାରଣଂ ସୂତନନ୍ଦନ
ହେ ସୂତନନ୍ଦନ, ତୁମେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଶାପର କାରଣ ଏବଂ ବିନତା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ କଥା କହିଛ।
ଵରପ୍ରଦାନଂ ଭର୍ତ୍ରା ଚ କଦ୍ରୂଵିନତଯୋସ୍ତଥା। ନାମନୀ ଚୈଵ ତେ ପ୍ରୋକ୍ତେ ପକ୍ଷିଣୋର୍ଵୈନତେଯଯୋଃ
ତୁମେ କଦ୍ରୁ ଓ ବିନତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଏବଂ ବିନତାଙ୍କ ଦୁଇ ପକ୍ଷୀପୁଅଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ କହିଛ।
ପନ୍ନଗାନାଂ ତୁ ନାମାନି ନ କୀତର୍ଯସି ସୂତଜ। ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନାପି ନାମାନି ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍
କିନ୍ତୁ, ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ତୁମେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାମ କହିନାହ, ଆମେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ନାମ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।
ବହୁତ୍ଵାନ୍ନାମଧେଯାନି ପନ୍ନଗାନାଂ ତପୋଧନ। ନ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯେ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ତୁ ମେ ଶୃଣୁ
ହେ ତପସ୍ବୀ, ସର୍ପମାନଙ୍କର ନାମ ବହୁତ ଅଛି, ତେଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ କହିପାରିବିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମୋ ଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ନାମଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣ।
ଶେଷଃ ପ୍ରଥମତୋ ଜାତୋ ଵାସୁକିସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍। ଐରାଵତସ୍ତକ୍ଷକଶ୍ଚ କର୍କୋଟକଧନଞ୍ଜଯୌ
ପ୍ରଥମେ ଶେଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାପରେ ବାସୁକି; ତାଙ୍କ ପରେ ଏଇରାବତ, ତକ୍ଷକ, କର୍କୋଟକ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କାଲିଯୋ ମଣିନାଗଶ୍ଚ ନାଗଶ୍ଚାପୂରଣସ୍ତଥା। ନାଗସ୍ତଥା ପିଞ୍ଜରକ ଏଲାପତ୍ରୋଽଥ ଵାମନଃ
କାଳିୟ, ମଣିନାଗ, ଆପୂରଣ, ପିଞ୍ଜରକ, ଏଳାପତ୍ର ଓ ବାମନ ମଧ୍ୟ ସର୍ପ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ନୀଲାନୀଲୌ ତଥା ନାଗୌ କଲ୍ମାଷଶବଲୌ ତଥା। ଆର୍ଯକଶ୍ଚୋଗ୍ରକଶ୍ଚୈଵ ନାଗଃ କଲଶପୋତକଃ
ନୀଳା, ଅନୀଳା, କଳ୍ମାଷ, ଶବଳ, ଆର୍ୟକ, ଉଗ୍ରକ ଓ କଳଶପୋତକ ନାମକ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସୁମନାଖ୍ଯୋ ଦଧିମୁଖସ୍ତଥା ଵିମଲପିଣ୍ଡକଃ। ଆପ୍ତଃ କୋଟରକଶ୍ଚୈଵ ଶଙ୍ଖୋ ଵାଲିଶିଖସ୍ତଥା
ସୁମନାଖ୍ୟ, ଦଧିମୁଖ, ବିମଳପିଣ୍ଡକ, ଆପ୍ତ, କୋଟରକ, ଶଂଖ ଓ ବାଲିଶିଖ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ନିଷ୍ଟାନକୋ ହେମଗୁହୋ ନହୁଷଃ ପିଙ୍ଗଲସ୍ତଥା। ବାହ୍ଯକର୍ଣୋ ହସ୍ତିପଦସ୍ତଥା ମୁଦ୍ଗରପିଣ୍ଡକଃ
ନିଷ୍ଠାନକ, ହେମଗୁହ, ନହୁଷ, ପିଙ୍ଗଳ, ବାହ୍ୟକର୍ଣ୍ଣ, ହସ୍ତିପଦ ଓ ମୁଦ୍ଗରପିଣ୍ଡକ ମଧ୍ୟ ସର୍ପ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କମ୍ବଲାଶ୍ଵତରୌ ଚାପି ନାଗଃ କାଲୀଯକସ୍ତଥା। ଵୃତ୍ତସଂଵର୍ତକୌ ନାଗୌ ଦ୍ଵୌ ଚ ପଦ୍ମାଵିତି ଶ୍ରୁତୌ
କମ୍ବଳ, ଅଶ୍ୱତର, କାଳିକେୟ, ବୃତ୍ତସଂବର୍ତ୍ତକ ଓ ପଦ୍ମ ନାମକ ଦୁଇ ଜଣ ସର୍ପ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ନାଗଃ ଶଙ୍ଖମୁଖଶ୍ଚୈଵ ତଥା କୂଷ୍ମାଣ୍ଡକୋଽପରଃ। କ୍ଷେମକଶ୍ଚ ତଥା ନାଗୋ ନାଗଃ ପିଣ୍ଡାରକସ୍ତଥା
ଶଂଖମୁଖ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡକ, କ୍ଷେମକ ଓ ପିଣ୍ଡାରକ ନାମକ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କରଵୀରଃ ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ବିଲ୍ଵକୋ ବିଲ୍ଵପାଣ୍ଡୁରଃ। ମୂଷକାଦଃ ଶଙ୍ଖଶିରାଃ ପୂର୍ଣଭଦ୍ରୋ ହରିଦ୍ରକଃ
କରବୀର, ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ର, ବିଲ୍ବକ, ବିଲ୍ବପାଣ୍ଡୁର, ମୂଷକାଦ, ଶଂଖଶିରା, ପୂର୍ଣ୍ଣଭଦ୍ର ଓ ହରିଦ୍ରକ — ଏହିମାନେ ନାଗମାନେ।
ଅପରାଜିତୋ ଜ୍ଯୋତିକଶ୍ଚ ପନ୍ନଗଃ ଶ୍ରୀଵହସ୍ତଥା। କୌରଵ୍ଯୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ଶଙ୍ଖପିଣ୍ଡଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଅପରାଜିତ, ଜ୍ୟୋତିକ, ପନ୍ନଗ, ଶ୍ରୀବହ, କୌରବ୍ୟ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ପ୍ରବଳ ଶଂଖପିଣ୍ଡ — ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ନାଗମାନେ।
ଵିରଜାଶ୍ଚ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ଶାଲିପିଣ୍ଡଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ହସ୍ତିପିଣ୍ଡଃ ପିଠରକଃ ସୁମୁଖଃ କୌଣପାଶନଃ
ବିରଜା, ସୁବାହୁ, ପ୍ରବଳ ଶାଳିପିଣ୍ଡ, ହସ୍ତିପିଣ୍ଡ, ପିଠରକ, ସୁମୁଖ ଓ କୌଣପାଶନ — ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ନାଗମାନେ।
କୁଠର଼ଃ କୁଞ୍ଜରଶ୍ଚୈଵ ତଥା ନାଗଃ ପ୍ରଭାକରଃ। କୁମୁଦଃ କୁମୁଦାକ୍ଷଶ୍ଚ ତିତ୍ତିରିର୍ହଲିକସ୍ତଥା
କୁଠର, କୁଞ୍ଜର, ନାଗ, ପ୍ରଭାକର, କୁମୁଦ, କୁମୁଦାକ୍ଷ, ତିତ୍ତିରି ଓ ହଳିକ — ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ନାଗମାନେ।
କର୍ଦମଶ୍ଚ ମହାନାଗୋ ନାଗଶ୍ଚ ବହୁମୂଲକଃ। କର୍କରାକର୍କରୌ ନାଗୌ କୁଣ୍ଡୋଦରମହୋଦରୌ
କର୍ଦ୍ଦମ, ମହାନାଗ, ବହୁମୂଳକ ନାଗ, କର୍କର ଓ ଅକର୍କର ନାଗ, କୁଣ୍ଡୋଦର ଓ ମହୋଦର — ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ନାଗମାନେ।
ଏତେ ପ୍ରାଧାନ୍ଯତୋ ନାଗାଃ କୀର୍ତିତା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ବହୁତ୍ଵାନ୍ନାମଧେଯାନାମିତରେ ନାନୁକୀର୍ତିତାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିମାନେ ମୁଖ୍ୟ ନାଗମାନେ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଗଲା। ଅନ୍ୟ ଅନେକ ନାଗ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।
ଏତେଷାଂ ପ୍ରସଵୋ ଯଶ୍ଚ ପ୍ରସଵସ୍ଯ ଚ ସଂତତିଃ। ଅସଙ୍ଖ୍ଯେଯେତି ମତ୍ତ୍ଵା ତାନ୍ନ ବ୍ରଵୀମି ତପୋଧନ
ଏମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଓ ସେ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କର ଅନୁସନ୍ତାନ ଗଣନାରେ ଅସଂଖ୍ୟ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଗଣିପାରୁନାହିଁ, ହେ ତପସ୍ୱୀ।
ବହୂନୀହ ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଯୁତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ। ଅଶକ୍ଯାନ୍ଯେଵ ସଙ୍ଖ୍ଯାତୁଂ ପନ୍ନଗାନାଂ ତପୋଧନ
ଏଠାରେ ଅନେକ ହଜାର, ଦଶହଜାର ଓ କୋଟି କୋଟି ପନ୍ନଗ ଅଛନ୍ତି, ହେ ତପସ୍ୱୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ଗଣିବା କଥା ଅସମ୍ଭବ।