ତସ୍ମିନ୍ସଦସି ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍
ସେ ଏହି ବିଶାଳ ସଭାରେ, ଶୁଦ୍ଧ ମନବଳ ଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ,
ସମୀପେ ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ପାରିକ୍ଷିତସ୍ଯ ଚ। କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସୁପୁଣ୍ଯା ଵିଵିଧାଃ କଥାଃ
ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ପାର୍ଥିବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମୀପରେ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ କହିଥିବା ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ କଥାମାନେ ପଢ଼ାଯାଉଥିଲା।
କଥିତାଶ୍ଚାପି ଵିଧିଵଦ୍ଯା ଵୈଶଂପାଯନେନ ଵୈ। ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽହଂ ତା ଵିଚିତ୍ରାର୍ଥା ମହାଭାରତସଂଶ୍ରିତାଃ
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମହାଭାରତ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ କଥାମାନେ ବୈଶଂପାୟନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁସାରେ କହାଯାଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି।
ବହୂନି ସଂପରିକ୍ରମ୍ଯ ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ସମନ୍ତପଞ୍ଚକଂ ନାମ ପୁଣ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜନିଷେଵିତମ୍
ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଦେବସ୍ଥାନ ଦେଖି, ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା ପୁଣ୍ୟମୟ ସମନ୍ତପଞ୍ଚକକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।
ଗତଵାନସ୍ମି ତଂ ଦେଶଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଯତ୍ରାଭଵତ୍ପୁରା। କୁରୂଣାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍
ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଣା କାଳରେ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।
ଦିଦୃକ୍ଷୁଂରାଗତସ୍ତସ୍ମାତ୍ସମୀପଂ ଭାଵତାମିହ। ଆଯୁଷ୍ମନ୍ତଃ ସର୍ଵ ଏଵ ବ୍ରହ୍ମଭାତା ହି ମେ ମତାଃ।। ଅସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ମହାଭଙ୍ଗାଃ ସୂର୍ଯପାଵକଵର୍ଚସଃ
ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣମାନେଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ମୋ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ବୋଧ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହାମୁନିମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
କୃତାଭିଷେକାଃ ଶୁଚଯଃ କୃତଜପ୍ଯା ହୁତାଗ୍ନଯଃ। ଭଵନ୍ତ ଆସତେ ସ୍ଵସ୍ଥା ବ୍ରଵୀମି କିମହଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଜପ ଓ ହୋମ କରି, ଆପଣମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଛନ୍ତି। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ କଣ କହିବି?
ପୁରାଣସଂହିତାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ କଥା ଧର୍ମାର୍ଥସଂଶ୍ରିତାଃ। ଇତିଵୃତ୍ତଂ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାମୃଷୀଣାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍
ପୁରୁଣା ଏହି ପବିତ୍ର କଥାମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ଆଧାରିତ, ରାଜାମାନେ ଓ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କ କାହାଣୀ ଏମାନେ କହେ।
ଦ୍ଵୈପାଯନେନ ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁରାଣଂ ପରମର୍ଷିଣା। ସୁରୈର୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଭିଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଦଭିପୂଜିତମ୍
ଯେ ପୁରାଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ବ୍ୟାସଦେବ କହିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଶୁଣି ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ—
ତସ୍ଯାଖ୍ଯାନଵରିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵିଚିତ୍ରପଦପର୍ଵଣଃ। ସୂକ୍ଷ୍ମାର୍ଥନ୍ଯାଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଵେଦାର୍ଥୈର୍ଭୂଷିତସ୍ଯ ଚ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଖ୍ୟାନ, ଯାହାର ଅନେକ ବିଚିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥ ଓ ଯୁକ୍ତି ଭରପୂର, ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ—
ଭାରତସ୍ଯେତିହାସସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯାଂ ଗ୍ରନ୍ଥାର୍ଥସଂଯୁତାମ୍। ସଂସ୍କାରୋପଗତାଂ ବ୍ରାହ୍ମୀଂ ନାନାଶାସ୍ତ୍ରୋପବୃଂହିତାମ୍
ଏହି ଭାରତ ଇତିହାସ, ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଅର୍ଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଭାଷାରେ ରଚିତ, ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭିବୃଦ୍ଧ।
ଜନମେଜଯସ୍ଯ ଯାଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵୈଶଂପାଯନ ଉକ୍ତଵାନ୍। ଯଥାଵତ୍ସ ଋଷିଃ ପୃଷ୍ଟଃ ସତ୍ରେ ଦ୍ଵୈପାଯନାଜ୍ଞଯା
ଯାହାକୁ ମହାର୍ଷି ବୈଶଂପାୟନ ଦ୍ୱାପାୟନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ସତ୍ରରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ପରେ ଯଥାଯଥ କହିଥିଲେ—
ଵେଦୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସଯୁକ୍ତାଂ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ। ସଂହିତାଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମଃ ପୁଣ୍ଯାଂ ପାପଭଯାପହାମ୍
ଯେ ସଂହିତା ଚାରି ବେଦ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ, ଆମେ ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ପାପଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଆଦ୍ଯଂ ପୁରୁଷମୀଶାନଂ ପୁରୁହୂତଂ ପୁରୁଷ୍ଟୁତମ୍। ଋତମେକାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତଂ ସନାତନମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଦିପୁରୁଷ, ସର୍ବଶ୍ୱର, ବହୁବାର ପୂଜିତ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସିତ; ଏକ ଅକ୍ଷର ରୂପ ତଥ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ, ଅନାଦି ଓ ଶାଶ୍ୱତ—
ଅସଚ୍ଚ ସଚ୍ଚୈଵ ଚ ଯଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ସଦସତଃ ପରମ୍ ପରାଵରାଣାଂ ସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ପୁରାଣଂ ପରମଵ୍ଯଯମ୍
ଯାହା ଅସତ୍ ଓ ସତ୍, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ସତ୍-ଅସତ୍ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପୁରାତନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅବିନାଶୀ—
ମଙ୍ଗଲ୍ଯଂ ମଙ୍ଗଲଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵରେଣ୍ଯମନଘଂ ଶୁଚିମ୍। ନମସ୍କୃତ୍ଯ ହୃଷୀକେଶଂ ଚରାଚରଗୁରୁଂ ହରିମ୍
ମଙ୍ଗଳମୟ ବିଷ୍ଣୁ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ନିର୍ମଳ ଓ ପବିତ୍ର, ହୃଷୀକେଶ, ଚରାଚର ଗୁରୁ ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି—
ମହର୍ଷେଃ ପୂଜିତସ୍ଯେହ ସର୍ଵଲୋକୈର୍ମହାତ୍ମନଃ। ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ମହାତ୍ମା ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପବିତ୍ର ଉପଦେଶ ମୁଁ କହିବି।
ନମୋ ଭଗଵତେ ତସ୍ମୈ ଵ୍ଯାସାଯାମିତତେଜସେ। ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାରାଯଣକଥାମିମାମ୍
ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ତାଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଏହି ନାରାୟଣଙ୍କ କଥା କହିପାରିବି।
ସର୍ଵାଶ୍ରମାଭିଶମନଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାଵଗାହନମ୍। ନ ତଥା ଫଲଦ ସୂତେ ନାରାଯଣକଥା ଯଥା
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ନାରାୟଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ମିଳେ।
ନାସ୍ତି ନାରାଯଣସମଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଏତେନ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ସର୍ଵାର୍ଥାନ୍ସାଧଯାମ୍ଯହମ୍
ନାରାୟଣଙ୍କ ସମାନ କେହି ନଥିଲେ, ନାହାନ୍ତି, ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ। ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରିବି।
ଆଚଖ୍ଯୁଃ କଵଯଃ କେଚିତ୍ସଂପ୍ରତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ପରେ। ଆଖ୍ଯାସ୍ଯନ୍ତି ତଥୈଵାନ୍ଯ ଇତିହାସମିମଂ ଭୁଵି
କିଛି କବି ପୂର୍ବରୁ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି, କିଛି ବର୍ତ୍ତମାନ କହୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ଇତିହାସକୁ ଏଭଳି ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ କହିବେ।
ଇଦଂ ତୁ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ମହଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ଵିସ୍ତରୈଶ୍ଚ ସମାସୈଶ୍ଚ ଧାର୍ଯତେ ଯଦ୍ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ
କିନ୍ତୁ ଏହି ମହାନ ଜ୍ଞାନ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି।
ଅଲଙ୍କୃତଂ ଶୁଭୈଃ ଶବ୍ଦୈଃ ସମଯୈର୍ଦିଵ୍ଯଧନୁଷୈଃ। ଛନ୍ଦୋଵୃତ୍ତୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରନ୍ଵିତଂ ଵିଦୁଷାଂପ୍ରିଯମ୍
ସୁନ୍ଦର ଶବ୍ଦରେ ଶୋଭିତ, ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଉଲ୍ଲେଖ ସହିତ, ବିଭିନ୍ନ ଛନ୍ଦରେ ରଚିତ ଏହି ଗାଥା ପଣ୍ଡିତମାନେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି।
ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଵ୍ଯସ୍ଯ ଵେଦଂ ସନାତନମ୍। ଇତିହାସମିମଂ ଚକ୍ରେ ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଚିରନ୍ତନ ବେଦକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଇତିହାସ ରଚନା କଲେ।
ପୁଣ୍ଯେ ହିମଵତଃ ପାଦେ ମେଧ୍ଯେ ଗିରିଗୁହାଲଯେ। ଵିଶୋଧ୍ଯ ଦେହଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦର୍ଭସଂସ୍ତରମାଶ୍ରିତଃ
ହିମାଳୟର ପବିତ୍ର ପାଦଦେଶରେ, ଏକ ଶୁଭ୍ର ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେହକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଦର୍ଭା ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିଲେ।
ଶୁଚିଃ ସନିଯମୋ ଵ୍ଯାସଃ ଶାନ୍ତାତ୍ମାତପସି ସ୍ଥିତଃ ଭାରତସ୍ଯେତିହାସସ୍ଯ ଧର୍ମେଣାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଂ ଗତିମ୍
ଶୁଚି ଓ ସଂଯମୀ ବ୍ୟାସ, ଶାନ୍ତ ମନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଭାରତ ଇତିହାସର ଗତିକୁ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତନ କଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଯୋଗଂ ଜ୍ଞାନେନ ସୋଽପଶ୍ଯତ୍ସର୍ଵମନ୍ତତଃ
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖିପାରିଲେ।
ନିଷ୍ପ୍ରଭେଽସ୍ମିନ୍ନିରାଲୋକେ ସର୍ଵତସ୍ତମସା ଵୃତେ। ବୃହଦଣ୍ଡମଭୂଦେକଂ ପ୍ରଜାନାଂ ବୀଜମଵ୍ଯଯମ୍
ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଓ ଆଲୋକହୀନ ସ୍ଥାନରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅନ୍ଧାରେ ଢାକି ରହିଥିବା, ଏକ ବିଶାଳ ଅଣ୍ଡ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅବିନାଶୀ ବୀଜ।
ଯୁଗସ୍ଯାଦିନିମିତ୍ତଂ ତନ୍ମହଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତ। ଵ୍ଯସ୍ମିଂସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୂଯତେ ସତ୍ଯଂଜ୍ଯୋତିର୍ବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍
ଏହି ମହାନ ଓ ଦିବ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭର କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାରେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ ଚିରନ୍ତନ ସତ୍ୟ, ଆଲୋକ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ।
ଅଦ୍ଭୁତଂ ଚାପ୍ଯଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ସମତାଂ ମତମ୍। ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ କାରଣଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଯତ୍ତତ୍ସଦସଦାତ୍ମକମ୍
ଏହାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ସମସ୍ତଠାରେ ସମତାର ସାର; ଏହା ଅପ୍ରକଟ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରଣ, ଯାହା ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଦୁହିଁର ମିଶ୍ର ରୂପ।