ନ ଵୈରାଣ୍ଯଭିଜାନନ୍ତି ଗୁଣାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ତି ନାଗୁଣାନ୍। ଵିରୋଧଂ ନାଧିଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯେ ତ ଉତ୍ତମପୂରୁଷାଃ
ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ କେବେ ଶତ୍ରୁତାକୁ ଚିହ୍ନିବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ସଦା ଗୁଣକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଅପରାଧକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ବିବାଦରେ ଯୋଗ ଦେଇ ନାହିଁ।
ସ୍ମରନ୍ତି ସୁକୃତାନ୍ଯେଵ ନ ଵୈରାଣି କୃତାନ୍ଯପି। ସନ୍ତଃ ପରାର୍ଥଂ କୁର୍ଵାଣା ନାଵେକ୍ଷନ୍ତି ପ୍ରତିକ୍ରିଯାମ୍
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କେବେବି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନେ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମାତ୍ର ମନେ ରଖନ୍ତି; ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରି, ପ୍ରତିଶୋଧ ଚାହିଁ ନାହିଁ।
ସଂଵାଦେ ପରୁଷାଣ୍ଯାହୁର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନରାଧମାଃ। ପ୍ରତ୍ଯାହୁର୍ମଧ୍ଯମାସ୍ତ୍ଵେତେଽନୁକ୍ତାଃ ନରାଧମାଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନିମ୍ନ ମାନବମାନେ କଥାବାର୍ତାରେ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହନ୍ତି; ମଧ୍ୟମ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ଶବ୍ଦ କହନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ଚୋକ୍ତା ନୈଵ ଚାନୁକ୍ତାସ୍ତ୍ଵହିତାଃ ପରୁଷା ଗିରଃ। ପ୍ରତିଜଲ୍ପନ୍ତି ଵୈ ଧୀରାଃ ସଦା ତୂତ୍ତମପୁରୁଷାଃ
କଠୋର କଥା କହିବା କିମ୍ବା ନ କହିବା କେବେବି ଉପକୃତିକର ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଇଥାନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଏହିପରି କଥା କରିବାରେ କେବେ ଅସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
ସ୍ମରନ୍ତି ସୁକୃତାନ୍ଯେଵ ନ ଵୈରାଣି କୃତାନ୍ଯପି। ସନ୍ତଃ ପ୍ରତିଵିଜାନନ୍ତୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯଯମାତ୍ମନଃ
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କେବେବି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନେ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମାତ୍ର ମନେ ରଖନ୍ତି; ନିଜ ମନରେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣି, ସେମାନେ ଠିକ୍ କଥାକୁ ଚିହ୍ନିବାରେ ସମର୍ଥ।
ଅସମ୍ଭିନ୍ନାର୍ଯମର୍ଯାଦାଃ ସାଧଵଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ। ତଥା ଚରିତ୍ତଂମାର୍ଯେଣ ତ୍ଵଯାଽସ୍ମିନ୍ସତ୍ସମାଗମେ
ଉଚ୍ଚ ଆଦର ଓ ନୀତିରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହି ସତ୍ସଙ୍ଗରେ ତୁମର ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଆଦର ଓ ନୀତିରେ ହେଉ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ପାରୁଷ୍ଯଂ ତତ୍ତାତ ହୃଦି ମା କୃଥାଃ। ମାତରଂ ଚୈଵ ଗାନ୍ଧାରୀଂ ମାଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଗୁଣକାଙ୍କ୍ଷଯା
ପ୍ରିୟ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କର କଠୋରତାକୁ ତୁମ ହୃଦୟରେ ରଖିବା ନାହିଁ; ଗୁଣ ପାଇଁ ଗାନ୍ଧାରୀ ମାତା ଓ ମୋତେ ମାନ୍ୟତା ଦିଅ।
ଉପସ୍ଥିତଂ ଵୃଦ୍ଧମନ୍ଧଂ ପିତରଂ ପଶ୍ଯ ଭାରତ। ପ୍ରେକ୍ଷାପୂର୍ଵଂ ମଯା ଦ୍ଯୂତମିଦମାସୀଦୁପେକ୍ଷିତମ୍
ଭାରତ, ତୁମ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ଧ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ଏହି ଜୁଆ ଖେଳକୁ ଅନଦେଖା କରିଥିଲି।
ମିତ୍ରାଣି ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମେନ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚ ବଲାବଲମ୍। ଅଶୋଚ୍ଯାଃ କୁରଵୋ ରାଜନ୍ଯେଷାଂ ତ୍ଵମନୁଶାସିତା
ମିତ୍ରମାନେ ଦେଖିବା ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି-ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, କୁରୁମାନେ ଦୁଃଖ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ତାଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଛ।
ମନ୍ତ୍ରୀ ଚ ଵିଦୁରୋ ଧୀମାନ୍ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ। ତ୍ଵଯି ଧର୍ମୋଽର୍ଜୁନେ ଧୈର୍ଯଂ ଭୀମସେନେ ପରାକ୍ରମଃ
ବିଦୁର, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତୁମର ପରାମର୍ଶଦାତା; ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଅର୍ଜୁନ ଶୌର୍ୟରେ, ଭୀମସେନ ପ୍ରତାପରେ।
ଶୁଦ୍ଧା ଚ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ଯମଯୋଃ ପୁରୁଷାଗ୍ର୍ଯଯୋଃ। ଅଜାତଶତ୍ରୋ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଖାଣ୍ଡଵପ୍ରସ୍ଥମାଵିଶ। ଭ୍ରାତୃଭିସ୍ତେଽସ୍ତୁ ସୌଭ୍ରାତ୍ରଂ ଧର୍ମେ ତେ ଧୀଯତାମ ମନଃ
ଯମପୁତ୍ର ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଜେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ସେବା କରନ୍ତି; ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ତୁମେ ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାରେ ଶୁଭ ହେଉ; ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭାଇଚାରା ରହୁ, ତୁମ ମନ ଧର୍ମରେ ଲଗି ରହୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। କୃତ୍ଵାଽଽର୍ଯସମଯଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରତସ୍ଥେ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତ ଆଦର ଓ ନୀତି ପୂରଣ କରି, ଭାଇମାନେ ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ତେ ରଥାନ୍ମେଘସଙ୍କାଶାନାସ୍ଥାଯ ସହ କୃଷ୍ଣଯା। ପ୍ରଯଯୁର୍ହୃଷ୍ଟମନସ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ସେମାନେ ମେଘ ସଦୃଶ ରଥରେ ଚଢି, କୃଷ୍ଣା ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୀକୁ ଯାଇଲେ।
ଅନୁଜ୍ଞାତାଂସ୍ତାନ୍ଵିଦିତ୍ଵା ସରତ୍ନଧନସଞ୍ଜଯାନ୍। ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ କଥମାସୀନ୍ମନସ୍ତଦା
ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ଧନ ଓ ରତ୍ନ ସହିତ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ମିଳିଥିବା ଜାଣି, ତା ସମୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ମନ ଅବସ୍ଥା କେମିତି ଥିଲା?
ଅନୁଜ୍ଞାତାଂସ୍ତାନ୍ଵିଦିତ୍ଵା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଧୀମତା। ରାଜନ୍ଦୁଃ ଶାସନଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଜଗାମ ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରତି
ଧୀର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମତି ମିଳିଥିବା ଜାଣି, ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଭାଇ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ସାମାତ୍ଯଂ ଭରତର୍ଷଭ। ଦୁଃଖାର୍ତୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଭାବିତ ରାଜା ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦୁଃଖେନୈତତ୍ସମାନୀତଂ ସ୍ଥଵିରୋ ନାଶଯତ୍ଯସୌ। ଶତ୍ରୁସାଦ୍ଗମଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ତଦ୍ବୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ମହାରଥାଃ
ଏହା ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଛି; ବୃଦ୍ଧ ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବେ ନାହିଁ; ଶତ୍ରୁ ଧନ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି—ମହାରଥୀମାନେ, ଏହାକୁ ବୁଝିବା।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କର୍ଣଃ ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ। ମିଥଃ ସଙ୍ଗମ୍ଯ ସହିତାଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି ମାନିନଃ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁବଳପୁତ୍ର ଶକୁନି, ଏକସାଥି ମିଶି, ଗର୍ବରେ ଏକତା ରଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯଂ ରାଜାନଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମନୀଷିଣମ୍। ଅଭିଗମ୍ଯ ତ୍ଵରାଯୁକ୍ତାଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଜଣେ ଜଣେ ଚତୁର୍ ରାଜାଙ୍କୁ, ଦୂତମାନେ ତ୍ୱରାରେ ଗଲେ ଏବଂ ମୃଦୁ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ନ ତ୍ଵଯେଦଂ ଶ୍ରୁତଂ ରାଜନ୍ଯଜ୍ଜଗାଦ ବୃହସ୍ପତିଃ। ଶକ୍ରସ୍ଯ ନୀତିଂ ପ୍ରଵଦନ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ଦେଵପୁରୋହିତଃ
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣିନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବମାନେର ପୁରୋହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନୀତି ବିବେଚନା କରିଥିଲେ।
ସର୍ଵୋପାଯୈର୍ନିହନ୍ତଵ୍ଯାଃ ଶତ୍ରଵଃ ଶତ୍ରୁସୂଦନ। ପୁରା ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ବଲାଦ୍ଵାପି ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ତଵାହିତମ୍
ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ଦଳିବା ଦରକାର, କାରଣ ପୂର୍ବରୁ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲେ।
ତେ ଵଯଂ ପାଣ୍ଡଵଧନୈଃ ସର୍ଵାନ୍ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାନ୍। ଯଦି ତାନ୍ଯୋଧଯିଷ୍ଯାମଃ କିଂ ଵୈ ନିଃ ପରିହାସ୍ଯତି
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଧନ ଦେଇ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଯଦି ପରେ ଆମେ ସେମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲେଉଛୁ, ତେବେ କଣ ଅକ୍ଷତ ରହିବ?
ଅହୀନାଶୀଵିଷାନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧାନ୍ନାଶାଯ ସମୁପସ୍ଥିତାନ୍। କୃତ୍ଵା କଣ୍ଠେ ଚ ପୃଷ୍ଠେ ଚ କଃ ସମୁତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହତି
କ୍ରୋଧିତ ବିଷାକ୍ତ ସାପକୁ ଗଳା ଓ ପିଠିରେ ରଖି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ନାଶକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କିଏ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ସାହସ କରିପାରିବ?
ଆତ୍ତଶସ୍ତ୍ରା ରଥଗତାଃ କୁପିତାସ୍ତାତ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ନିଃଶେଷାନ୍ନଃ କରିଷ୍ଯନ୍ତି କ୍ରୁଦ୍ଧା ହ୍ଯାଶୀଵିଷା ଇଵ
ପିତା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ଆମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ।
ସନ୍ନଦ୍ଧୋ ହ୍ଯର୍ଜୁନୋ ଯାତି ଵିଧୃତ୍ଯ ପରମେଷୁଧୀ। ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ମୁହୁରାଦତ୍ତେ ନିଃଶ୍ଵସଂଶ୍ଚ ନିରୀକ୍ଷତେ
ଅର୍ଜୁନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆମୋର ଧରି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁ ନେଇ, ଆଗକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ସେ ବାରମ୍ବାର ଗାଣ୍ଡୀବ ଧରି, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛନ୍ତି।
ଗଦାଂ ଗୁର୍ଵୀ ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ତ୍ଵରିତଶ୍ଚ ଵୃକୋଦରଃ। ସ୍ଵରଥଂ ଯୋଜଯିତ୍ଵାଽଶୁ ନିର୍ଯାତ ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଭୀମ ସେ ଭାରୀ ଗଦା ଉଠାଇ, ତ୍ୱରାରେ ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଯୋଗାଇ, ତେଜରେ ଯାଉଛନ୍ତି—ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ନକୁଲଃ ଖହ୍ଗମାଦାଯ ଚର୍ମ ଚାପ୍ଯର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଵତ୍। ସହଦେଵଶ୍ଚ ରାଜା ଚ ଚକ୍ରୁରାକାରମିଙ୍ଗିତୈଃ
ନକୁଳ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଓ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ଢାଲ ନେଇଛନ୍ତି; ସହଦେବ ଓ ରାଜା ଉଭୟ ଉଙ୍ଗିତ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଦେଖାଇଛନ୍ତି।
ତେ ତ୍ଵାସ୍ଥାଯ ରଥାନ୍ସର୍ଵେ ବହୁଶସ୍ତ୍ରପରିଚ୍ଛଦାନ୍। ଅଭିଘ୍ନାନ୍ତୋ ରଥଵ୍ରାତାନ୍ସେନାଯୋଗାଯ ନିର୍ଯଯୁଃ
ସମସ୍ତେ ଅନେକ ଶସ୍ତ୍ର ସଜିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ରଥୀମାନେକୁ ପରାଜିତ କରି, ସେନା ଯୋଗାଇବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
ନ କ୍ଷଂସ୍ଯନ୍ତେ ତଥାଽସ୍ମାଭିର୍ଜାତୁ ଵିପ୍ରକୃତା ହି ତେ। ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଶ୍ଚ ପରିକ୍ଲେଶଂ କସ୍ତେଷାଂ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହତି
ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛୁ, ସେମାନେ କେବେ ମାନିବେନି; ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଉପରେ ଯେଉଁ କଷ୍ଟ ଦିଆଯାଇଛି, କିଏ ତାହାକୁ ମାନିପାରିବ?
ନ ପଶ୍ଯାମି ରଣେ କ୍ରଦ୍ଧୁଂ ବୀଭତ୍ସୁଂ ପ୍ରତିଵାରଣମ୍। ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କର୍ଣଶ୍ଚ ଦ୍ରୌଣିଶ୍ଚ ରଥିନାଂ ଵରଃ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରୋକିପାରିବା ଲୋକ କେହି ଦେଖୁନାହିଁ—ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।