ସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯମାନୋ ଵୀକ୍ଷମାଣଃ ପାର୍ଥେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା। ଖିଦ୍ଯତ୍ଯେଵ ମହାବାହୁରନ୍ତର୍ଦାହେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ, ମନ ଭିତରେ ଦହିବା ଦୁଃଖରେ ଆଉ ଅଧିକ ଚିନ୍ତିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ତସ୍ଯ ସ୍ରୋତୋଭ୍ଯଃ କର୍ଣାଦିଭ୍ଯୋ ନରାଧିପ। ସଧୂମଃ ସସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାର୍ଚିଃ ପାଵକଃ ସମଜାଯତ
ରାଜା, ତାଙ୍କର କାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଠାରୁ ଧୂଆଁ ଓ ଚିଙ୍ଗାରି ସହ ଅଗ୍ନିର ଲାଗି ଜ୍ୱାଳା ଉପଜିଲା।
ଭ୍ରୁକୁଟୀକୃତଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମଭଵତ୍ତସ୍ଯ ତନ୍ମୁଖମ୍। ଯୁଗାନ୍ତକାଲେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ କୃତାନ୍ତସ୍ଯେଵ ରୂପିଣଃ
ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟି ଚିହ୍ନି ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ହେଇଗଲା, ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତାଙ୍କର ରୂପ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତମାଵାର୍ଯ ବାହୁନା ବାହୁଶାଲିନମ୍। ମୈଵମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈନଂ ଜୋଷମାସ୍ଵେତି ଭାରତ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ଭାହୁ ଦେଇ ଭୀମଙ୍କୁ ଅଟକାଇ କହିଲେ, 'ଏପରି କରିନାହିଁ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର', ଭାରତ।
ନିଵାର୍ଯ ଚ ମହାବାହୁଂ କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନମ୍। ପିତରଂ ସମୁପାତିଷ୍ଠଦ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ବଡ଼ ଭାହୁ ଭୀମଙ୍କୁ ଅଟକାଇ, ଯାହାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ହୋଇଥିଲା, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହାତ ଜୋଡି ହୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ରାଜନ୍କିଂ କରଵାମସ୍ତେ ପ୍ରଶାଧ୍ଯସ୍ମାଂସ୍ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରଃ। ନିତ୍ଯଂ ହି ସ୍ଥାତୁମିଚ୍ଛାମସ୍ତଵ ଭାରତ ଶାସନେ
ରାଜା, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିବା? ଆପଣ ଆମେ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ, ଆମେ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଭାରତ।
ଅଜାତଶତ୍ରୋ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଅରିଷ୍ଟଂ ସ୍ଵସ୍ତି ଗଚ୍ଛତ। ଅନୁଜ୍ଞାତାଃ ସହଧନାଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯମନୁଶାସତ
ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ତୁମକୁ ଭଲ ହେଉ, କିଛି ଅପମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ, ଶାନ୍ତିରେ ଯାଉ। ମୋର ଅନୁମତିରେ, ତୁମେ ତୁମ ଧନ ସହ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କର।
ଇଦଂ ଚୈଵାଵବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ମମ ଶାସନମ୍। ମଯା ନିଗଦିତଂ ସର୍ଵଂ ପଥ୍ଯଂ ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ପରମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟ ବୁଝିବା ଉଚିତ—ମୋ ଜେଷ୍ଠଙ୍କର ଆଜ୍ଞା। ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ସବୁ ଭଲ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳକାରୀ।
ଵେତ୍ଥ ତ୍ଵଂ ତାତ ଧର୍ମାଣାଂ ଗତିଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଵିନୀତୋଽସି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ପର୍ଯୁପାସିତା
ତୁମେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତିକୁ ଜାଣିଛ। ତୁମେ ଶିଷ୍ୟତା ଓ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିଛ।
ଯତୋ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତତଃ ଶାନ୍ତିଃ ପ୍ରଶମଂ ଗଚ୍ଛ ଭାରତ। ନାଦାରୁଣି ପତେଚ୍ଛସ୍ତ୍ରଂ ଦାରୁଣ୍ଯେତନ୍ନିପାତ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି, ସେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତି ଅଛି। ଶାନ୍ତି ଚେଷ୍ଟା କର, ଭାରତ। କଠୋର ଅସ୍ତ୍ର ତଳିନାହିଁ, କଠୋରତା ନଷ୍ଟ କରେ।
ନ ଵୈରାଣ୍ଯଭିଜାନନ୍ତି ଗୁଣାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ତି ନାଗୁଣାନ୍। ଵିରୋଧଂ ନାଧିଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯେ ତ ଉତ୍ତମପୂରୁଷାଃ
ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ କେବେ ଶତ୍ରୁତାକୁ ଚିହ୍ନିବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ସଦା ଗୁଣକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଅପରାଧକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ବିବାଦରେ ଯୋଗ ଦେଇ ନାହିଁ।
ସ୍ମରନ୍ତି ସୁକୃତାନ୍ଯେଵ ନ ଵୈରାଣି କୃତାନ୍ଯପି। ସନ୍ତଃ ପରାର୍ଥଂ କୁର୍ଵାଣା ନାଵେକ୍ଷନ୍ତି ପ୍ରତିକ୍ରିଯାମ୍
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କେବେବି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନେ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମାତ୍ର ମନେ ରଖନ୍ତି; ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରି, ପ୍ରତିଶୋଧ ଚାହିଁ ନାହିଁ।
ସଂଵାଦେ ପରୁଷାଣ୍ଯାହୁର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନରାଧମାଃ। ପ୍ରତ୍ଯାହୁର୍ମଧ୍ଯମାସ୍ତ୍ଵେତେଽନୁକ୍ତାଃ ନରାଧମାଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନିମ୍ନ ମାନବମାନେ କଥାବାର୍ତାରେ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହନ୍ତି; ମଧ୍ୟମ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ଶବ୍ଦ କହନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ଚୋକ୍ତା ନୈଵ ଚାନୁକ୍ତାସ୍ତ୍ଵହିତାଃ ପରୁଷା ଗିରଃ। ପ୍ରତିଜଲ୍ପନ୍ତି ଵୈ ଧୀରାଃ ସଦା ତୂତ୍ତମପୁରୁଷାଃ
କଠୋର କଥା କହିବା କିମ୍ବା ନ କହିବା କେବେବି ଉପକୃତିକର ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଇଥାନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଏହିପରି କଥା କରିବାରେ କେବେ ଅସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
ସ୍ମରନ୍ତି ସୁକୃତାନ୍ଯେଵ ନ ଵୈରାଣି କୃତାନ୍ଯପି। ସନ୍ତଃ ପ୍ରତିଵିଜାନନ୍ତୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯଯମାତ୍ମନଃ
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କେବେବି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନେ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମାତ୍ର ମନେ ରଖନ୍ତି; ନିଜ ମନରେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣି, ସେମାନେ ଠିକ୍ କଥାକୁ ଚିହ୍ନିବାରେ ସମର୍ଥ।
ଅସମ୍ଭିନ୍ନାର୍ଯମର୍ଯାଦାଃ ସାଧଵଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ। ତଥା ଚରିତ୍ତଂମାର୍ଯେଣ ତ୍ଵଯାଽସ୍ମିନ୍ସତ୍ସମାଗମେ
ଉଚ୍ଚ ଆଦର ଓ ନୀତିରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହି ସତ୍ସଙ୍ଗରେ ତୁମର ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଆଦର ଓ ନୀତିରେ ହେଉ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ପାରୁଷ୍ଯଂ ତତ୍ତାତ ହୃଦି ମା କୃଥାଃ। ମାତରଂ ଚୈଵ ଗାନ୍ଧାରୀଂ ମାଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଗୁଣକାଙ୍କ୍ଷଯା
ପ୍ରିୟ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କର କଠୋରତାକୁ ତୁମ ହୃଦୟରେ ରଖିବା ନାହିଁ; ଗୁଣ ପାଇଁ ଗାନ୍ଧାରୀ ମାତା ଓ ମୋତେ ମାନ୍ୟତା ଦିଅ।
ଉପସ୍ଥିତଂ ଵୃଦ୍ଧମନ୍ଧଂ ପିତରଂ ପଶ୍ଯ ଭାରତ। ପ୍ରେକ୍ଷାପୂର୍ଵଂ ମଯା ଦ୍ଯୂତମିଦମାସୀଦୁପେକ୍ଷିତମ୍
ଭାରତ, ତୁମ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ଧ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ଏହି ଜୁଆ ଖେଳକୁ ଅନଦେଖା କରିଥିଲି।
ମିତ୍ରାଣି ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମେନ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚ ବଲାବଲମ୍। ଅଶୋଚ୍ଯାଃ କୁରଵୋ ରାଜନ୍ଯେଷାଂ ତ୍ଵମନୁଶାସିତା
ମିତ୍ରମାନେ ଦେଖିବା ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି-ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, କୁରୁମାନେ ଦୁଃଖ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ତାଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଛ।
ମନ୍ତ୍ରୀ ଚ ଵିଦୁରୋ ଧୀମାନ୍ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ। ତ୍ଵଯି ଧର୍ମୋଽର୍ଜୁନେ ଧୈର୍ଯଂ ଭୀମସେନେ ପରାକ୍ରମଃ
ବିଦୁର, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତୁମର ପରାମର୍ଶଦାତା; ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଅର୍ଜୁନ ଶୌର୍ୟରେ, ଭୀମସେନ ପ୍ରତାପରେ।
ଶୁଦ୍ଧା ଚ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ଯମଯୋଃ ପୁରୁଷାଗ୍ର୍ଯଯୋଃ। ଅଜାତଶତ୍ରୋ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଖାଣ୍ଡଵପ୍ରସ୍ଥମାଵିଶ। ଭ୍ରାତୃଭିସ୍ତେଽସ୍ତୁ ସୌଭ୍ରାତ୍ରଂ ଧର୍ମେ ତେ ଧୀଯତାମ ମନଃ
ଯମପୁତ୍ର ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଜେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ସେବା କରନ୍ତି; ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ତୁମେ ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାରେ ଶୁଭ ହେଉ; ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭାଇଚାରା ରହୁ, ତୁମ ମନ ଧର୍ମରେ ଲଗି ରହୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। କୃତ୍ଵାଽଽର୍ଯସମଯଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରତସ୍ଥେ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତ ଆଦର ଓ ନୀତି ପୂରଣ କରି, ଭାଇମାନେ ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ତେ ରଥାନ୍ମେଘସଙ୍କାଶାନାସ୍ଥାଯ ସହ କୃଷ୍ଣଯା। ପ୍ରଯଯୁର୍ହୃଷ୍ଟମନସ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ସେମାନେ ମେଘ ସଦୃଶ ରଥରେ ଚଢି, କୃଷ୍ଣା ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୀକୁ ଯାଇଲେ।
ଅନୁଜ୍ଞାତାଂସ୍ତାନ୍ଵିଦିତ୍ଵା ସରତ୍ନଧନସଞ୍ଜଯାନ୍। ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ କଥମାସୀନ୍ମନସ୍ତଦା
ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ଧନ ଓ ରତ୍ନ ସହିତ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ମିଳିଥିବା ଜାଣି, ତା ସମୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ମନ ଅବସ୍ଥା କେମିତି ଥିଲା?
ଅନୁଜ୍ଞାତାଂସ୍ତାନ୍ଵିଦିତ୍ଵା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଧୀମତା। ରାଜନ୍ଦୁଃ ଶାସନଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଜଗାମ ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରତି
ଧୀର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମତି ମିଳିଥିବା ଜାଣି, ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଭାଇ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ସାମାତ୍ଯଂ ଭରତର୍ଷଭ। ଦୁଃଖାର୍ତୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଭାବିତ ରାଜା ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦୁଃଖେନୈତତ୍ସମାନୀତଂ ସ୍ଥଵିରୋ ନାଶଯତ୍ଯସୌ। ଶତ୍ରୁସାଦ୍ଗମଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ତଦ୍ବୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ମହାରଥାଃ
ଏହା ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଛି; ବୃଦ୍ଧ ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବେ ନାହିଁ; ଶତ୍ରୁ ଧନ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି—ମହାରଥୀମାନେ, ଏହାକୁ ବୁଝିବା।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କର୍ଣଃ ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ। ମିଥଃ ସଙ୍ଗମ୍ଯ ସହିତାଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି ମାନିନଃ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁବଳପୁତ୍ର ଶକୁନି, ଏକସାଥି ମିଶି, ଗର୍ବରେ ଏକତା ରଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯଂ ରାଜାନଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମନୀଷିଣମ୍। ଅଭିଗମ୍ଯ ତ୍ଵରାଯୁକ୍ତାଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଜଣେ ଜଣେ ଚତୁର୍ ରାଜାଙ୍କୁ, ଦୂତମାନେ ତ୍ୱରାରେ ଗଲେ ଏବଂ ମୃଦୁ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ନ ତ୍ଵଯେଦଂ ଶ୍ରୁତଂ ରାଜନ୍ଯଜ୍ଜଗାଦ ବୃହସ୍ପତିଃ। ଶକ୍ରସ୍ଯ ନୀତିଂ ପ୍ରଵଦନ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ଦେଵପୁରୋହିତଃ
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣିନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବମାନେର ପୁରୋହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନୀତି ବିବେଚନା କରିଥିଲେ।