ଅପ୍ଲଵେଽମ୍ଭସି ମଗ୍ନାନାମପ୍ରତିଷ୍ଠେ ନିମଜ୍ଜତାମ୍। ପାଞ୍ଚାଲୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ନୌରେଷାଂ ପାରଗାଽଭଵତ୍
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଜଳରେ ନୌକା ବିନା ଡୁବିଯାଉଥିଲେ, ସହାୟ ନଥିଲେ, ପାଞ୍ଚାଳୀ ସେମାନେ ପାର କରିବା ପାଇଁ ନୌକା ହେଲେ।
ତଦ୍ଵୈ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀମସେନଃ କୁରୁମଧ୍ଯେଽତ୍ଯମର୍ଷଣଃ। ସ୍ତ୍ରୀ ଗତିଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାମିତ୍ଯୁଵାଚ ସୁଦୁର୍ମନାଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀମସେନ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଠି, ଦୁଃଖ ଭରା ମନେ କହିଲେ: 'ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ନାରୀଙ୍କ ଭାଗ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।'
ତ୍ରୀଣି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ପୁରୁଷ ଇତି ଵୈ ଦେଵଲୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଅପତ୍ଯଂ କର୍ମ ଵିଦ୍ଯା ଚ ଯତଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତଃ
ଦେବଳ ମହାର୍ଷି କହିଲେ, ଏକ ମନୁଷ୍ୟର ତିନିଟି ଆଲୋକ ଅଛି—ସନ୍ତାନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ। ଏହି ତିନି ଉପରେ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅମେଧ୍ଯେ ଵୈ ଗତପ୍ରାମେ ଶୂନ୍ଯେ ଜ୍ଞାତିଭିରୁଜ୍ଝିତେ। ଦେହେ ତ୍ରିତଯମେଵୈତତ୍ପୁରୁଷସ୍ଯୋପଯୁଜ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଦେହ ଅଶୁଚି, ଜୀବନ ନାହିଁ, ଶୂନ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାତିମାନେ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ତିନିଟି ଆଲୋକ ମାତ୍ର ଲାଭକାରୀ ରହିଥାଏ।
ତନ୍ନୋ ଜ୍ଯୋତିରଭିହତଂ ଦାରାଣାମଭିମର୍ଶନାତ୍। ଧନଞ୍ଜଯ କଥଂ ସ୍ଵିତ୍ସ୍ଯାଦପତ୍ଯମଭିମୃଷ୍ଟଜମ୍
ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କର ଜନନୀ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ ଆମର ଏହି ଆଲୋକ କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ। ଧନଞ୍ଜୟ, ଏପରି ଜନ୍ମିତ ସନ୍ତାନ କିପରି ନିଜର ହେବ?
ନ ଚୈଵୋକ୍ତା ନ ଚାନୁକ୍ତା ହୀନତଃ ପରୁଷା ଗିରଃ। ଭାରତ ପ୍ରତିଜଲ୍ପନ୍ତି ସଦା ତୂତ୍ତମପୂରୁଷାଃ
ଭାରତ, ନିମ୍ନମନ୍ତି ଲୋକଙ୍କର କଠୋର କଥା କହିଥିଲେ ବା ନ କହିଥିଲେ, ଉତ୍ତମ ମନ୍ତି ଲୋକେ ସେହି କଥାକୁ କେବେ ଉତ୍ତର ଦେଇନାହାନ୍ତି।
ସ୍ମରନ୍ତି ସୁକୃତାନ୍ଯେଵ ନ ଵୈରାଣି କୃତାନ୍ଯପି। ସନ୍ତଃ ପ୍ରତିଵିଜାନନ୍ତୋ ଲବ୍ଧସମ୍ଭାଵନାଃ ସ୍ଵଯମ୍
ସଜ୍ଜନମାନେ କେବଳ ଭଲ କାମକୁ ମନେ ରଖନ୍ତି, ଦୁଷ୍ମନୀ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମତା ଜଣାଗଲେ ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଇହୈଵୈତାନହଂ ସର୍ଵାନ୍ହନ୍ମି ଶତ୍ରୂନ୍ସମାଗତାନ୍। ଅଥ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସମୂଲାନ୍ହନ୍ମି ଭାରତ
ଏଠାରେ ଏବେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି। କିମ୍ବା, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବାହାରି ଗଲେ ସମୂଳ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି, ଭାରତ।
କିଂ ନୋ ଵିଵଦିତେନେହ କିମୁକ୍ତେନ ଚ ଭାରତ। ଅଦ୍ଯୈଵୈତାନ୍ନିହନ୍ମୀହ ପ୍ରଶାଧି ପୃଥିଵୀମିମାମ୍
ଭାରତ, ଏଠାରେ କାହିଁକି ବିବାଦ କରିବା, କାହିଁକି ଆଉ କିଛି କହିବା? ଆଜି ଏଠାରେ ସେମାନେକୁ ମୁଁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି—ତୁମେ ଏହି ପୃଥିବୀର ଶାସନ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭୀମସେନସ୍ତୁ କନିଷ୍ଠୈର୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ। ମୃଗମଧ୍ଯେ ଯଥା ସିଂହୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁରୁଦୈକ୍ଷତ
ଏପରି କହି, ଭୀମସେନ ନିଜ ଛୋଟ ଭାଇମାନେ ସହିତ, ପ୍ରସ୍ତୁତି ସଭାରେ ସିଂହ ମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃଗ ଭିତରେ ଯେପରି ଦେଖିଥାଏ, ସେପରି ପୁନିପୁନି ଚାହିଲେ।
ସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯମାନୋ ଵୀକ୍ଷମାଣଃ ପାର୍ଥେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା। ଖିଦ୍ଯତ୍ଯେଵ ମହାବାହୁରନ୍ତର୍ଦାହେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ, ମନ ଭିତରେ ଦହିବା ଦୁଃଖରେ ଆଉ ଅଧିକ ଚିନ୍ତିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ତସ୍ଯ ସ୍ରୋତୋଭ୍ଯଃ କର୍ଣାଦିଭ୍ଯୋ ନରାଧିପ। ସଧୂମଃ ସସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାର୍ଚିଃ ପାଵକଃ ସମଜାଯତ
ରାଜା, ତାଙ୍କର କାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଠାରୁ ଧୂଆଁ ଓ ଚିଙ୍ଗାରି ସହ ଅଗ୍ନିର ଲାଗି ଜ୍ୱାଳା ଉପଜିଲା।
ଭ୍ରୁକୁଟୀକୃତଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମଭଵତ୍ତସ୍ଯ ତନ୍ମୁଖମ୍। ଯୁଗାନ୍ତକାଲେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ କୃତାନ୍ତସ୍ଯେଵ ରୂପିଣଃ
ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟି ଚିହ୍ନି ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ହେଇଗଲା, ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତାଙ୍କର ରୂପ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତମାଵାର୍ଯ ବାହୁନା ବାହୁଶାଲିନମ୍। ମୈଵମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈନଂ ଜୋଷମାସ୍ଵେତି ଭାରତ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ଭାହୁ ଦେଇ ଭୀମଙ୍କୁ ଅଟକାଇ କହିଲେ, 'ଏପରି କରିନାହିଁ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର', ଭାରତ।
ନିଵାର୍ଯ ଚ ମହାବାହୁଂ କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନମ୍। ପିତରଂ ସମୁପାତିଷ୍ଠଦ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ବଡ଼ ଭାହୁ ଭୀମଙ୍କୁ ଅଟକାଇ, ଯାହାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ହୋଇଥିଲା, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହାତ ଜୋଡି ହୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ରାଜନ୍କିଂ କରଵାମସ୍ତେ ପ୍ରଶାଧ୍ଯସ୍ମାଂସ୍ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରଃ। ନିତ୍ଯଂ ହି ସ୍ଥାତୁମିଚ୍ଛାମସ୍ତଵ ଭାରତ ଶାସନେ
ରାଜା, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିବା? ଆପଣ ଆମେ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ, ଆମେ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଭାରତ।
ଅଜାତଶତ୍ରୋ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଅରିଷ୍ଟଂ ସ୍ଵସ୍ତି ଗଚ୍ଛତ। ଅନୁଜ୍ଞାତାଃ ସହଧନାଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯମନୁଶାସତ
ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ତୁମକୁ ଭଲ ହେଉ, କିଛି ଅପମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ, ଶାନ୍ତିରେ ଯାଉ। ମୋର ଅନୁମତିରେ, ତୁମେ ତୁମ ଧନ ସହ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କର।
ଇଦଂ ଚୈଵାଵବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ମମ ଶାସନମ୍। ମଯା ନିଗଦିତଂ ସର୍ଵଂ ପଥ୍ଯଂ ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ପରମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟ ବୁଝିବା ଉଚିତ—ମୋ ଜେଷ୍ଠଙ୍କର ଆଜ୍ଞା। ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ସବୁ ଭଲ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳକାରୀ।
ଵେତ୍ଥ ତ୍ଵଂ ତାତ ଧର୍ମାଣାଂ ଗତିଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଵିନୀତୋଽସି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ପର୍ଯୁପାସିତା
ତୁମେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତିକୁ ଜାଣିଛ। ତୁମେ ଶିଷ୍ୟତା ଓ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିଛ।
ଯତୋ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତତଃ ଶାନ୍ତିଃ ପ୍ରଶମଂ ଗଚ୍ଛ ଭାରତ। ନାଦାରୁଣି ପତେଚ୍ଛସ୍ତ୍ରଂ ଦାରୁଣ୍ଯେତନ୍ନିପାତ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି, ସେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତି ଅଛି। ଶାନ୍ତି ଚେଷ୍ଟା କର, ଭାରତ। କଠୋର ଅସ୍ତ୍ର ତଳିନାହିଁ, କଠୋରତା ନଷ୍ଟ କରେ।
ନ ଵୈରାଣ୍ଯଭିଜାନନ୍ତି ଗୁଣାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ତି ନାଗୁଣାନ୍। ଵିରୋଧଂ ନାଧିଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯେ ତ ଉତ୍ତମପୂରୁଷାଃ
ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ କେବେ ଶତ୍ରୁତାକୁ ଚିହ୍ନିବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ସଦା ଗୁଣକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଅପରାଧକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ବିବାଦରେ ଯୋଗ ଦେଇ ନାହିଁ।
ସ୍ମରନ୍ତି ସୁକୃତାନ୍ଯେଵ ନ ଵୈରାଣି କୃତାନ୍ଯପି। ସନ୍ତଃ ପରାର୍ଥଂ କୁର୍ଵାଣା ନାଵେକ୍ଷନ୍ତି ପ୍ରତିକ୍ରିଯାମ୍
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କେବେବି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନେ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମାତ୍ର ମନେ ରଖନ୍ତି; ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରି, ପ୍ରତିଶୋଧ ଚାହିଁ ନାହିଁ।
ସଂଵାଦେ ପରୁଷାଣ୍ଯାହୁର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନରାଧମାଃ। ପ୍ରତ୍ଯାହୁର୍ମଧ୍ଯମାସ୍ତ୍ଵେତେଽନୁକ୍ତାଃ ନରାଧମାଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନିମ୍ନ ମାନବମାନେ କଥାବାର୍ତାରେ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହନ୍ତି; ମଧ୍ୟମ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ଶବ୍ଦ କହନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ଚୋକ୍ତା ନୈଵ ଚାନୁକ୍ତାସ୍ତ୍ଵହିତାଃ ପରୁଷା ଗିରଃ। ପ୍ରତିଜଲ୍ପନ୍ତି ଵୈ ଧୀରାଃ ସଦା ତୂତ୍ତମପୁରୁଷାଃ
କଠୋର କଥା କହିବା କିମ୍ବା ନ କହିବା କେବେବି ଉପକୃତିକର ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଇଥାନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଏହିପରି କଥା କରିବାରେ କେବେ ଅସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
ସ୍ମରନ୍ତି ସୁକୃତାନ୍ଯେଵ ନ ଵୈରାଣି କୃତାନ୍ଯପି। ସନ୍ତଃ ପ୍ରତିଵିଜାନନ୍ତୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯଯମାତ୍ମନଃ
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କେବେବି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନେ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମାତ୍ର ମନେ ରଖନ୍ତି; ନିଜ ମନରେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣି, ସେମାନେ ଠିକ୍ କଥାକୁ ଚିହ୍ନିବାରେ ସମର୍ଥ।
ଅସମ୍ଭିନ୍ନାର୍ଯମର୍ଯାଦାଃ ସାଧଵଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ। ତଥା ଚରିତ୍ତଂମାର୍ଯେଣ ତ୍ଵଯାଽସ୍ମିନ୍ସତ୍ସମାଗମେ
ଉଚ୍ଚ ଆଦର ଓ ନୀତିରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହି ସତ୍ସଙ୍ଗରେ ତୁମର ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଆଦର ଓ ନୀତିରେ ହେଉ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ପାରୁଷ୍ଯଂ ତତ୍ତାତ ହୃଦି ମା କୃଥାଃ। ମାତରଂ ଚୈଵ ଗାନ୍ଧାରୀଂ ମାଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଗୁଣକାଙ୍କ୍ଷଯା
ପ୍ରିୟ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କର କଠୋରତାକୁ ତୁମ ହୃଦୟରେ ରଖିବା ନାହିଁ; ଗୁଣ ପାଇଁ ଗାନ୍ଧାରୀ ମାତା ଓ ମୋତେ ମାନ୍ୟତା ଦିଅ।
ଉପସ୍ଥିତଂ ଵୃଦ୍ଧମନ୍ଧଂ ପିତରଂ ପଶ୍ଯ ଭାରତ। ପ୍ରେକ୍ଷାପୂର୍ଵଂ ମଯା ଦ୍ଯୂତମିଦମାସୀଦୁପେକ୍ଷିତମ୍
ଭାରତ, ତୁମ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ଧ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ଏହି ଜୁଆ ଖେଳକୁ ଅନଦେଖା କରିଥିଲି।
ମିତ୍ରାଣି ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମେନ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚ ବଲାବଲମ୍। ଅଶୋଚ୍ଯାଃ କୁରଵୋ ରାଜନ୍ଯେଷାଂ ତ୍ଵମନୁଶାସିତା
ମିତ୍ରମାନେ ଦେଖିବା ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି-ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, କୁରୁମାନେ ଦୁଃଖ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ତାଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଛ।
ମନ୍ତ୍ରୀ ଚ ଵିଦୁରୋ ଧୀମାନ୍ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ। ତ୍ଵଯି ଧର୍ମୋଽର୍ଜୁନେ ଧୈର୍ଯଂ ଭୀମସେନେ ପରାକ୍ରମଃ
ବିଦୁର, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତୁମର ପରାମର୍ଶଦାତା; ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଅର୍ଜୁନ ଶୌର୍ୟରେ, ଭୀମସେନ ପ୍ରତାପରେ।