ମନସ୍ଵିନମଜାନନ୍ତୋ ମୈଵଂ ବ୍ରୂଯୁଃ କୁମାରକାଃ। ଏତଂ ଵୈ ଦାସପୁତ୍ରେତି ପ୍ରତିଵିନ୍ଧ୍ଯଂ ମମାତ୍ମଜମ୍
ଯେଉଁ ଶିଶୁମାନେ ତାଙ୍କର ମନ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ମୋ ପୁଅ ପ୍ରତିବିନ୍ଧ୍ୟକୁ 'ଦାସ ପୁଅ' ବୋଲି ଡାକିବେ ନାହିଁ।
ରାଜପୁତ୍ରଃ ପୁରା ଭୂତ୍ଵା ଯଥା ନାନ୍ଯଃ ପୁମାନ୍କ୍ଵଚିତ୍। ଲାଲିତୋ ଦାସପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯନ୍ନଶ୍ଯେଦ୍ଧି ଭାରତ
ଏକ ସମୟରେ ରାଜପୁତ୍ର ହୋଇ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଭଳି ଲାଡ଼ିଆ ଥିଲେ, ଦାସ ହେବାର ଦୁଃଖ ଦେଖିଲେ, ତାହା ଭୟଙ୍କର ହେବ, ଭାରତ।
ଏଵଂ ଭଵତୁ କଲ୍ଯାଣି ଯଥା ତ୍ଵମଭିଭାଷସେ। ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତେ ଵରଂ ଭଦ୍ରେ ଦଦାନି ଵରଯସ୍ଵ ହ। ମନୋ ହି ମେ ଵିତରତି ନୈକଂ ତ୍ଵଂ ଵରମର୍ହସି
ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ତାପରି ହେଉ, ଶୁଭା। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବର ଦେଉଛି, ଭଦ୍ରେ, ଆଉ ଏକ ବର ଚୟନ କର; ମୋ ମନ ଏକ ବର ଦେଇ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।
ସରଥୌ ସଘନୁଷ୍କୌ ନ ଭୀମସେନଧନଞ୍ଜଯୌ। ଯମୌ ଚ ଵରଯେ ରାଜନ୍ନଦାସାନ୍ସ୍ଵଵଶାନହମ୍
ରାଜା, ମୁଁ ଚୟନ କରେ ଭୀମସେନ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ, ତାଙ୍କର ରଥ ଓ ଧନୁଷ ସହିତ, ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟ, ସେମାନେ ଦାସ ହେବେ ନାହିଁ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ରହିବେ।
ତଥାଽସ୍ତୁ ତେ ମହାଭାଗେ ଯଥା ତ୍ଵଂ ନନ୍ଦିନୀଚ୍ଛସି। ତୃତୀଯଂ ଵରଯାସ୍ମତ୍ତୋ ନାସି ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ସୁସଂସ୍କୃତା
ଯେପରି ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ମହାଭାଗେ, ସେପରି ହେଉ; ତୁମେ ଆନନ୍ଦିତା, ତୃତୀୟ ବର ମୋଠୁ ଚୟନ କର, କାରଣ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇ ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନାହାଁ।
ଲୋଭୋ ଧର୍ମସ୍ଯ ନାଶାଯ ଭଗଵନ୍ନାହମୁତ୍ସହେ। ଅନର୍ହା ଵରମାଦାତୁଂ ତୃତୀଯଂ ରାଜସତ୍ତମ
ଲୋଭ ଧର୍ମର ନାଶ କରେ, ଭଗବତୀ; ମୁଁ ତୃତୀୟ ବର ନେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ରାଜା, ତେଣୁ ନେବାକୁ ଅସମର୍ଥ।
ଏକାମାହୁର୍ଵୈଶ୍ଯଵରଂ ଦ୍ଵୌ ତୁ କ୍ଷତ୍ରସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵରୌ। ତ୍ରଯସ୍ତୁ ରାଜ୍ଞୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଶତଂ ଵରାଃ
କହାଯାଏ, ବୈଶ୍ୟା ଜନନୀ ଏକ ବର ଚୟନ କରିପାରିବେ, କ୍ଷତ୍ରିୟା ଦୁଇଟି, ରାଜ୍ରାନୀ ତିନିଟି, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଏକ ଶତ ବର ଚୟନ କରିପାରିବେ, ରାଜା।
ପାପୀଯାଂସ ଇମେ ଭୂତ୍ଵା ସନ୍ତୀର୍ଣାଃ ପତଯୋ ମମ। ଵେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଚୈଵ ଭଦ୍ରାଣି ରାଜନ୍ପୁଣ୍ଯେନ କର୍ମଣା
ମୋ ପତିମାନେ ଦୁଃଖୀ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏବେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ରାଜା, ସେମାନେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇବେ।
ଯା ନଃ ଶ୍ରୁତା ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ରୂପେଣ ସଂମତାଃ। ତାସାମେତାଦୃଶଂ କର୍ମ ନ କସ୍ଯାଶ୍ଚନ ଶୁଶ୍ରୁମ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ରୂପରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଆମେ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ।
କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟେଷୁ ପାର୍ଥେଷୁ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ଚାପ୍ଯତି। ଦ୍ରୌପଦୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ କୃଷ୍ଣା ଶାନ୍ତିରିହାଭଵତ୍
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ, ତେବେ କୃଷ୍ଣା ଦ୍ରୌପଦୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଆଣିଲେ।
ଅପ୍ଲଵେଽମ୍ଭସି ମଗ୍ନାନାମପ୍ରତିଷ୍ଠେ ନିମଜ୍ଜତାମ୍। ପାଞ୍ଚାଲୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ନୌରେଷାଂ ପାରଗାଽଭଵତ୍
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଜଳରେ ନୌକା ବିନା ଡୁବିଯାଉଥିଲେ, ସହାୟ ନଥିଲେ, ପାଞ୍ଚାଳୀ ସେମାନେ ପାର କରିବା ପାଇଁ ନୌକା ହେଲେ।
ତଦ୍ଵୈ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀମସେନଃ କୁରୁମଧ୍ଯେଽତ୍ଯମର୍ଷଣଃ। ସ୍ତ୍ରୀ ଗତିଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାମିତ୍ଯୁଵାଚ ସୁଦୁର୍ମନାଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀମସେନ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଠି, ଦୁଃଖ ଭରା ମନେ କହିଲେ: 'ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ନାରୀଙ୍କ ଭାଗ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।'
ତ୍ରୀଣି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ପୁରୁଷ ଇତି ଵୈ ଦେଵଲୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଅପତ୍ଯଂ କର୍ମ ଵିଦ୍ଯା ଚ ଯତଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତଃ
ଦେବଳ ମହାର୍ଷି କହିଲେ, ଏକ ମନୁଷ୍ୟର ତିନିଟି ଆଲୋକ ଅଛି—ସନ୍ତାନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ। ଏହି ତିନି ଉପରେ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅମେଧ୍ଯେ ଵୈ ଗତପ୍ରାମେ ଶୂନ୍ଯେ ଜ୍ଞାତିଭିରୁଜ୍ଝିତେ। ଦେହେ ତ୍ରିତଯମେଵୈତତ୍ପୁରୁଷସ୍ଯୋପଯୁଜ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଦେହ ଅଶୁଚି, ଜୀବନ ନାହିଁ, ଶୂନ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାତିମାନେ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ତିନିଟି ଆଲୋକ ମାତ୍ର ଲାଭକାରୀ ରହିଥାଏ।
ତନ୍ନୋ ଜ୍ଯୋତିରଭିହତଂ ଦାରାଣାମଭିମର୍ଶନାତ୍। ଧନଞ୍ଜଯ କଥଂ ସ୍ଵିତ୍ସ୍ଯାଦପତ୍ଯମଭିମୃଷ୍ଟଜମ୍
ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କର ଜନନୀ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ ଆମର ଏହି ଆଲୋକ କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ। ଧନଞ୍ଜୟ, ଏପରି ଜନ୍ମିତ ସନ୍ତାନ କିପରି ନିଜର ହେବ?
ନ ଚୈଵୋକ୍ତା ନ ଚାନୁକ୍ତା ହୀନତଃ ପରୁଷା ଗିରଃ। ଭାରତ ପ୍ରତିଜଲ୍ପନ୍ତି ସଦା ତୂତ୍ତମପୂରୁଷାଃ
ଭାରତ, ନିମ୍ନମନ୍ତି ଲୋକଙ୍କର କଠୋର କଥା କହିଥିଲେ ବା ନ କହିଥିଲେ, ଉତ୍ତମ ମନ୍ତି ଲୋକେ ସେହି କଥାକୁ କେବେ ଉତ୍ତର ଦେଇନାହାନ୍ତି।
ସ୍ମରନ୍ତି ସୁକୃତାନ୍ଯେଵ ନ ଵୈରାଣି କୃତାନ୍ଯପି। ସନ୍ତଃ ପ୍ରତିଵିଜାନନ୍ତୋ ଲବ୍ଧସମ୍ଭାଵନାଃ ସ୍ଵଯମ୍
ସଜ୍ଜନମାନେ କେବଳ ଭଲ କାମକୁ ମନେ ରଖନ୍ତି, ଦୁଷ୍ମନୀ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମତା ଜଣାଗଲେ ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଇହୈଵୈତାନହଂ ସର୍ଵାନ୍ହନ୍ମି ଶତ୍ରୂନ୍ସମାଗତାନ୍। ଅଥ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସମୂଲାନ୍ହନ୍ମି ଭାରତ
ଏଠାରେ ଏବେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି। କିମ୍ବା, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବାହାରି ଗଲେ ସମୂଳ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି, ଭାରତ।
କିଂ ନୋ ଵିଵଦିତେନେହ କିମୁକ୍ତେନ ଚ ଭାରତ। ଅଦ୍ଯୈଵୈତାନ୍ନିହନ୍ମୀହ ପ୍ରଶାଧି ପୃଥିଵୀମିମାମ୍
ଭାରତ, ଏଠାରେ କାହିଁକି ବିବାଦ କରିବା, କାହିଁକି ଆଉ କିଛି କହିବା? ଆଜି ଏଠାରେ ସେମାନେକୁ ମୁଁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି—ତୁମେ ଏହି ପୃଥିବୀର ଶାସନ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭୀମସେନସ୍ତୁ କନିଷ୍ଠୈର୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ। ମୃଗମଧ୍ଯେ ଯଥା ସିଂହୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁରୁଦୈକ୍ଷତ
ଏପରି କହି, ଭୀମସେନ ନିଜ ଛୋଟ ଭାଇମାନେ ସହିତ, ପ୍ରସ୍ତୁତି ସଭାରେ ସିଂହ ମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃଗ ଭିତରେ ଯେପରି ଦେଖିଥାଏ, ସେପରି ପୁନିପୁନି ଚାହିଲେ।
ସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯମାନୋ ଵୀକ୍ଷମାଣଃ ପାର୍ଥେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା। ଖିଦ୍ଯତ୍ଯେଵ ମହାବାହୁରନ୍ତର୍ଦାହେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ, ମନ ଭିତରେ ଦହିବା ଦୁଃଖରେ ଆଉ ଅଧିକ ଚିନ୍ତିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ତସ୍ଯ ସ୍ରୋତୋଭ୍ଯଃ କର୍ଣାଦିଭ୍ଯୋ ନରାଧିପ। ସଧୂମଃ ସସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାର୍ଚିଃ ପାଵକଃ ସମଜାଯତ
ରାଜା, ତାଙ୍କର କାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଠାରୁ ଧୂଆଁ ଓ ଚିଙ୍ଗାରି ସହ ଅଗ୍ନିର ଲାଗି ଜ୍ୱାଳା ଉପଜିଲା।
ଭ୍ରୁକୁଟୀକୃତଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମଭଵତ୍ତସ୍ଯ ତନ୍ମୁଖମ୍। ଯୁଗାନ୍ତକାଲେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ କୃତାନ୍ତସ୍ଯେଵ ରୂପିଣଃ
ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟି ଚିହ୍ନି ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ହେଇଗଲା, ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତାଙ୍କର ରୂପ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତମାଵାର୍ଯ ବାହୁନା ବାହୁଶାଲିନମ୍। ମୈଵମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈନଂ ଜୋଷମାସ୍ଵେତି ଭାରତ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ଭାହୁ ଦେଇ ଭୀମଙ୍କୁ ଅଟକାଇ କହିଲେ, 'ଏପରି କରିନାହିଁ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର', ଭାରତ।
ନିଵାର୍ଯ ଚ ମହାବାହୁଂ କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନମ୍। ପିତରଂ ସମୁପାତିଷ୍ଠଦ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ବଡ଼ ଭାହୁ ଭୀମଙ୍କୁ ଅଟକାଇ, ଯାହାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ହୋଇଥିଲା, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହାତ ଜୋଡି ହୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ରାଜନ୍କିଂ କରଵାମସ୍ତେ ପ୍ରଶାଧ୍ଯସ୍ମାଂସ୍ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରଃ। ନିତ୍ଯଂ ହି ସ୍ଥାତୁମିଚ୍ଛାମସ୍ତଵ ଭାରତ ଶାସନେ
ରାଜା, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିବା? ଆପଣ ଆମେ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ, ଆମେ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଭାରତ।
ଅଜାତଶତ୍ରୋ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଅରିଷ୍ଟଂ ସ୍ଵସ୍ତି ଗଚ୍ଛତ। ଅନୁଜ୍ଞାତାଃ ସହଧନାଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯମନୁଶାସତ
ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ତୁମକୁ ଭଲ ହେଉ, କିଛି ଅପମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ, ଶାନ୍ତିରେ ଯାଉ। ମୋର ଅନୁମତିରେ, ତୁମେ ତୁମ ଧନ ସହ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କର।
ଇଦଂ ଚୈଵାଵବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ମମ ଶାସନମ୍। ମଯା ନିଗଦିତଂ ସର୍ଵଂ ପଥ୍ଯଂ ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ପରମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟ ବୁଝିବା ଉଚିତ—ମୋ ଜେଷ୍ଠଙ୍କର ଆଜ୍ଞା। ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ସବୁ ଭଲ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳକାରୀ।
ଵେତ୍ଥ ତ୍ଵଂ ତାତ ଧର୍ମାଣାଂ ଗତିଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଵିନୀତୋଽସି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ପର୍ଯୁପାସିତା
ତୁମେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତିକୁ ଜାଣିଛ। ତୁମେ ଶିଷ୍ୟତା ଓ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିଛ।
ଯତୋ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତତଃ ଶାନ୍ତିଃ ପ୍ରଶମଂ ଗଚ୍ଛ ଭାରତ। ନାଦାରୁଣି ପତେଚ୍ଛସ୍ତ୍ରଂ ଦାରୁଣ୍ଯେତନ୍ନିପାତ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି, ସେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତି ଅଛି। ଶାନ୍ତି ଚେଷ୍ଟା କର, ଭାରତ। କଠୋର ଅସ୍ତ୍ର ତଳିନାହିଁ, କଠୋରତା ନଷ୍ଟ କରେ।