ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ରାଜ୍ଞା ପାଣ୍ଡଵୋଽଥ ଧନଞ୍ଜଯଃ। କ୍ରୋଧଂ ସଂଶମଯନ୍ପାର୍ଥୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପ୍ରତି ସ୍ଥିତଃ
ରାଜାଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ପାର୍ଥ ଧନଞ୍ଜୟ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରତି ଦୃଢ ହେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵୀରେ ପ୍ରଶାନ୍ତେ ତୁ ପାଣ୍ଡଵେ ଫଲ୍ଗୁନେ ପୁନଃ। ସୁସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟମଭଵଜ୍ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍
ସେ ଭୀର ପାଣ୍ଡବ ଫଳ୍ଗୁନ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ସମସ୍ତ ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ପୁନି ଅତି ଖୁସି ହେଲା।
ଵାରିତଂ ଚ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତ୍ରା ପାର୍ଥଂ ଵୃକୋଦରଃ। ବଭୂଵ ଵିମନା ରାଜନ୍ନଭୂନ୍ନିଶ୍ଶବ୍ଦମତ୍ର ଵୈ
ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଭ୍ରାତା ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ଅଟକାଯିବା ଦେଖି, ବୃକୋଦର ବିମନା ହେଲେ; ଏଠି ସ୍ଥାନଟି ନିରବ ହେଇଗଲା, ରାଜନ।
ତତୋ ରାଜ୍ଞୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଗେହେ ଗୋମାଯୁରୁଚ୍ଚୈର୍ଵ୍ଯାହରଦଗ୍ନିହୋତ୍ରେ। ତଂ ରାସଭାଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷନ୍ତ ରାଜ- ନ୍ସମନ୍ତତଃ ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚୈଵ ରୌଦ୍ରାଃ
ତାପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଘରେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଶିଆଳ ଉଚ୍ଚରେ କୁହିଲା; ଚାରିପାଖରେ ଗଧାମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିତ୍କାର କଲେ, ରାଜନ।
ତଂ ଵୈ ଶବ୍ଦଂ ଵିଦୁରସ୍ତତ୍ତ୍ଵଵେଦୀ ଶୁଶ୍ରାଵ ଘୋରଂ ସୁବଲାତ୍ମଜା ଚ। ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଗୌତମଶ୍ଚାପି ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସ୍ଵସ୍ତିସ୍ଵସ୍ତୀତ୍ଯପି ଚୈଵାହୁରୁଚ୍ଚୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ଶବ୍ଦକୁ ଚିହ୍ନିଲେ; ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦଟିକୁ ଶୁଣିଲେ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ 'ଶୁଭ ହେଉ! ଶୁଭ ହେଉ!' ବୋଲି କହିଲେ।
ତତୋ ଗାନ୍ଧାରୀ ଵିଦୁରଶ୍ଚାପି ଵିଦ୍ଵାଂ- ସ୍ତମୁତ୍ପାତଂ ଘୋରମାଲକ୍ଷ୍ଯ ରାଜ୍ଞେ। ନିଵେଦଯାମାସତୁରାର୍ତଵତ୍ତଦା ତତୋ ରାଜା ଵାକ୍ଯମିଦଂ ବଭାଷେ
ତାପରେ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ପଣ୍ଡିତ ଵିଦୁର, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଭରା ମନେ ସେଥିରେ ସୂଚନା ଦେଲେ; ତାପରେ ରାଜା ଏହି କଥା କହିଲେ।
ହତୋଽସି ଦୁର୍ଯୋଧନ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧେ ଯସ୍ତ୍ଵଂ ସଭାଯାଂ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵାନାମ୍। ସ୍ତ୍ରିଯଂ ସମାଭାଷସି ଦୁର୍ଵିନୀତ ଵିଶେଷତୋ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀମ୍
ଦୁର୍ଯୋଧନ, ତୁମେ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ମୂଢ଼ ମନ ଥିବା ତୁମେ, କାରଣ କୁରୁମାନଙ୍କ ସଭାରେ ତୁମେ ଜଣେ ଜୀବନ୍ତା ନାରୀଙ୍କୁ, ବିଶେଷ କରି ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ, ଅସଭ୍ୟ ଭାବରେ କଥା କହିଲା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମନୀଷୀ ହିତାନ୍ଵେଷୀ ବାନ୍ଧଵାନାମପାଯାତ୍। କୃଷ୍ଣାଂ ପାଞ୍ଚାଲୀମବ୍ରଵୀତ୍ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵଂ
ଏପରି କହି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଭଲ ଚାହିଁ, ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ସେ କୃଷ୍ଣା ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଭରା କଥା କହିଲେ।
ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ପାଞ୍ଚାଲି ମତ୍ତୋ ଯଦଭିଵାଞ୍ଛସି
ପାଞ୍ଚାଳୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁ ବର ଚାହୁଁଛ, ଚୟନ କର।
ଦଦାସି ଚେଦ୍ଵରଂ ମହ୍ଯଂଵୃଣୋମି ଭରତର୍ଷଭ। ସର୍ଵଧର୍ମାନୁଗଃ ଶ୍ରୀମାନଦାସୋଽସ୍ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ବର ଦେଉଛନ୍ତି, ମୁଁ ଚୟନ କରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍, କେବେ ଦାସ ହେବେ ନାହିଁ।
ମନସ୍ଵିନମଜାନନ୍ତୋ ମୈଵଂ ବ୍ରୂଯୁଃ କୁମାରକାଃ। ଏତଂ ଵୈ ଦାସପୁତ୍ରେତି ପ୍ରତିଵିନ୍ଧ୍ଯଂ ମମାତ୍ମଜମ୍
ଯେଉଁ ଶିଶୁମାନେ ତାଙ୍କର ମନ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ମୋ ପୁଅ ପ୍ରତିବିନ୍ଧ୍ୟକୁ 'ଦାସ ପୁଅ' ବୋଲି ଡାକିବେ ନାହିଁ।
ରାଜପୁତ୍ରଃ ପୁରା ଭୂତ୍ଵା ଯଥା ନାନ୍ଯଃ ପୁମାନ୍କ୍ଵଚିତ୍। ଲାଲିତୋ ଦାସପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯନ୍ନଶ୍ଯେଦ୍ଧି ଭାରତ
ଏକ ସମୟରେ ରାଜପୁତ୍ର ହୋଇ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଭଳି ଲାଡ଼ିଆ ଥିଲେ, ଦାସ ହେବାର ଦୁଃଖ ଦେଖିଲେ, ତାହା ଭୟଙ୍କର ହେବ, ଭାରତ।
ଏଵଂ ଭଵତୁ କଲ୍ଯାଣି ଯଥା ତ୍ଵମଭିଭାଷସେ। ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତେ ଵରଂ ଭଦ୍ରେ ଦଦାନି ଵରଯସ୍ଵ ହ। ମନୋ ହି ମେ ଵିତରତି ନୈକଂ ତ୍ଵଂ ଵରମର୍ହସି
ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ତାପରି ହେଉ, ଶୁଭା। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବର ଦେଉଛି, ଭଦ୍ରେ, ଆଉ ଏକ ବର ଚୟନ କର; ମୋ ମନ ଏକ ବର ଦେଇ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।
ସରଥୌ ସଘନୁଷ୍କୌ ନ ଭୀମସେନଧନଞ୍ଜଯୌ। ଯମୌ ଚ ଵରଯେ ରାଜନ୍ନଦାସାନ୍ସ୍ଵଵଶାନହମ୍
ରାଜା, ମୁଁ ଚୟନ କରେ ଭୀମସେନ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ, ତାଙ୍କର ରଥ ଓ ଧନୁଷ ସହିତ, ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟ, ସେମାନେ ଦାସ ହେବେ ନାହିଁ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ରହିବେ।
ତଥାଽସ୍ତୁ ତେ ମହାଭାଗେ ଯଥା ତ୍ଵଂ ନନ୍ଦିନୀଚ୍ଛସି। ତୃତୀଯଂ ଵରଯାସ୍ମତ୍ତୋ ନାସି ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ସୁସଂସ୍କୃତା
ଯେପରି ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ମହାଭାଗେ, ସେପରି ହେଉ; ତୁମେ ଆନନ୍ଦିତା, ତୃତୀୟ ବର ମୋଠୁ ଚୟନ କର, କାରଣ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇ ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନାହାଁ।
ଲୋଭୋ ଧର୍ମସ୍ଯ ନାଶାଯ ଭଗଵନ୍ନାହମୁତ୍ସହେ। ଅନର୍ହା ଵରମାଦାତୁଂ ତୃତୀଯଂ ରାଜସତ୍ତମ
ଲୋଭ ଧର୍ମର ନାଶ କରେ, ଭଗବତୀ; ମୁଁ ତୃତୀୟ ବର ନେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ରାଜା, ତେଣୁ ନେବାକୁ ଅସମର୍ଥ।
ଏକାମାହୁର୍ଵୈଶ୍ଯଵରଂ ଦ୍ଵୌ ତୁ କ୍ଷତ୍ରସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵରୌ। ତ୍ରଯସ୍ତୁ ରାଜ୍ଞୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଶତଂ ଵରାଃ
କହାଯାଏ, ବୈଶ୍ୟା ଜନନୀ ଏକ ବର ଚୟନ କରିପାରିବେ, କ୍ଷତ୍ରିୟା ଦୁଇଟି, ରାଜ୍ରାନୀ ତିନିଟି, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଏକ ଶତ ବର ଚୟନ କରିପାରିବେ, ରାଜା।
ପାପୀଯାଂସ ଇମେ ଭୂତ୍ଵା ସନ୍ତୀର୍ଣାଃ ପତଯୋ ମମ। ଵେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଚୈଵ ଭଦ୍ରାଣି ରାଜନ୍ପୁଣ୍ଯେନ କର୍ମଣା
ମୋ ପତିମାନେ ଦୁଃଖୀ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏବେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ରାଜା, ସେମାନେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇବେ।
ଯା ନଃ ଶ୍ରୁତା ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ରୂପେଣ ସଂମତାଃ। ତାସାମେତାଦୃଶଂ କର୍ମ ନ କସ୍ଯାଶ୍ଚନ ଶୁଶ୍ରୁମ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ରୂପରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଆମେ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ।
କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟେଷୁ ପାର୍ଥେଷୁ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ଚାପ୍ଯତି। ଦ୍ରୌପଦୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ କୃଷ୍ଣା ଶାନ୍ତିରିହାଭଵତ୍
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ, ତେବେ କୃଷ୍ଣା ଦ୍ରୌପଦୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଆଣିଲେ।
ଅପ୍ଲଵେଽମ୍ଭସି ମଗ୍ନାନାମପ୍ରତିଷ୍ଠେ ନିମଜ୍ଜତାମ୍। ପାଞ୍ଚାଲୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ନୌରେଷାଂ ପାରଗାଽଭଵତ୍
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଜଳରେ ନୌକା ବିନା ଡୁବିଯାଉଥିଲେ, ସହାୟ ନଥିଲେ, ପାଞ୍ଚାଳୀ ସେମାନେ ପାର କରିବା ପାଇଁ ନୌକା ହେଲେ।
ତଦ୍ଵୈ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀମସେନଃ କୁରୁମଧ୍ଯେଽତ୍ଯମର୍ଷଣଃ। ସ୍ତ୍ରୀ ଗତିଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାମିତ୍ଯୁଵାଚ ସୁଦୁର୍ମନାଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀମସେନ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଠି, ଦୁଃଖ ଭରା ମନେ କହିଲେ: 'ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ନାରୀଙ୍କ ଭାଗ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।'
ତ୍ରୀଣି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ପୁରୁଷ ଇତି ଵୈ ଦେଵଲୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଅପତ୍ଯଂ କର୍ମ ଵିଦ୍ଯା ଚ ଯତଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତଃ
ଦେବଳ ମହାର୍ଷି କହିଲେ, ଏକ ମନୁଷ୍ୟର ତିନିଟି ଆଲୋକ ଅଛି—ସନ୍ତାନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ। ଏହି ତିନି ଉପରେ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅମେଧ୍ଯେ ଵୈ ଗତପ୍ରାମେ ଶୂନ୍ଯେ ଜ୍ଞାତିଭିରୁଜ୍ଝିତେ। ଦେହେ ତ୍ରିତଯମେଵୈତତ୍ପୁରୁଷସ୍ଯୋପଯୁଜ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଦେହ ଅଶୁଚି, ଜୀବନ ନାହିଁ, ଶୂନ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାତିମାନେ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ତିନିଟି ଆଲୋକ ମାତ୍ର ଲାଭକାରୀ ରହିଥାଏ।
ତନ୍ନୋ ଜ୍ଯୋତିରଭିହତଂ ଦାରାଣାମଭିମର୍ଶନାତ୍। ଧନଞ୍ଜଯ କଥଂ ସ୍ଵିତ୍ସ୍ଯାଦପତ୍ଯମଭିମୃଷ୍ଟଜମ୍
ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କର ଜନନୀ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ ଆମର ଏହି ଆଲୋକ କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ। ଧନଞ୍ଜୟ, ଏପରି ଜନ୍ମିତ ସନ୍ତାନ କିପରି ନିଜର ହେବ?
ନ ଚୈଵୋକ୍ତା ନ ଚାନୁକ୍ତା ହୀନତଃ ପରୁଷା ଗିରଃ। ଭାରତ ପ୍ରତିଜଲ୍ପନ୍ତି ସଦା ତୂତ୍ତମପୂରୁଷାଃ
ଭାରତ, ନିମ୍ନମନ୍ତି ଲୋକଙ୍କର କଠୋର କଥା କହିଥିଲେ ବା ନ କହିଥିଲେ, ଉତ୍ତମ ମନ୍ତି ଲୋକେ ସେହି କଥାକୁ କେବେ ଉତ୍ତର ଦେଇନାହାନ୍ତି।
ସ୍ମରନ୍ତି ସୁକୃତାନ୍ଯେଵ ନ ଵୈରାଣି କୃତାନ୍ଯପି। ସନ୍ତଃ ପ୍ରତିଵିଜାନନ୍ତୋ ଲବ୍ଧସମ୍ଭାଵନାଃ ସ୍ଵଯମ୍
ସଜ୍ଜନମାନେ କେବଳ ଭଲ କାମକୁ ମନେ ରଖନ୍ତି, ଦୁଷ୍ମନୀ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମତା ଜଣାଗଲେ ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଇହୈଵୈତାନହଂ ସର୍ଵାନ୍ହନ୍ମି ଶତ୍ରୂନ୍ସମାଗତାନ୍। ଅଥ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସମୂଲାନ୍ହନ୍ମି ଭାରତ
ଏଠାରେ ଏବେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି। କିମ୍ବା, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବାହାରି ଗଲେ ସମୂଳ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି, ଭାରତ।
କିଂ ନୋ ଵିଵଦିତେନେହ କିମୁକ୍ତେନ ଚ ଭାରତ। ଅଦ୍ଯୈଵୈତାନ୍ନିହନ୍ମୀହ ପ୍ରଶାଧି ପୃଥିଵୀମିମାମ୍
ଭାରତ, ଏଠାରେ କାହିଁକି ବିବାଦ କରିବା, କାହିଁକି ଆଉ କିଛି କହିବା? ଆଜି ଏଠାରେ ସେମାନେକୁ ମୁଁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି—ତୁମେ ଏହି ପୃଥିବୀର ଶାସନ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭୀମସେନସ୍ତୁ କନିଷ୍ଠୈର୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ। ମୃଗମଧ୍ଯେ ଯଥା ସିଂହୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁରୁଦୈକ୍ଷତ
ଏପରି କହି, ଭୀମସେନ ନିଜ ଛୋଟ ଭାଇମାନେ ସହିତ, ପ୍ରସ୍ତୁତି ସଭାରେ ସିଂହ ମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃଗ ଭିତରେ ଯେପରି ଦେଖିଥାଏ, ସେପରି ପୁନିପୁନି ଚାହିଲେ।