ସଖ୍ଯଂ ମେଽସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ଦେଵ ଯଥେଚ୍ଛସି ପୁରଂଦର। ବଲଂ ତୁ ମମ ଜାନୀହି ମହଚ୍ଚାସହ୍ଯମେଵ ଚ
"ତୁମେ ଯେପରି ଚାହଁ, ପୁରନ୍ଦର, ଆମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଖ୍ୟତା ହେଉ। ମୋର ଶକ୍ତି ବଡ଼ ଓ ସହିପାରିବ ନୁହେଁ, ଏହା ଜାଣ।"
କାମଂ ନୈତତ୍ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ସନ୍ତଃ ସ୍ଵବଲସଂସ୍ତଵମ୍। `ଅନିମିତ୍ତଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଗର୍ହଣାମ୍
"ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ଭଲ ଲୋକେ ନିଜ ଶକ୍ତିର ବଢ଼ାଇ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏପରି ଅନାବଶ୍ୟକ ଗର୍ବ ସହଜରେ ଅପମାନ ଆଣେ।"
ଗୁଣସଂକୀର୍ତନଂ ଚାପି ପୃଷ୍ଟେନାନ୍ଯେନ ଗୋପତେ। ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ତୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଯମେଵ ଶତକ୍ରତୋ
"ଅନ୍ୟେ ଯଦି ପଚାରନ୍ତି, ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ତେବେ ନିଜ ଗୁଣ କହିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ନିଜେ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ଶତକ୍ରତୁ।"
ସଖେତି କୃତ୍ଵା ତୁ ସଖେ ପୃଷ୍ଟୋ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତ୍ଵଯା। ନ ହ୍ଯାତ୍ମସ୍ତଵସଂଯୁକ୍ତଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯମନିମିତ୍ତତଃ
"କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଡାକିଛ, ଏବଂ ପଚାରିଛ, ତେଣୁ ମୁଁ କହିବି। କାରଣ ଅନାବଶ୍ୟକ ନିଜ ଗୁଣର ବଢ଼ାଇ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।"
ସପର୍ଵତଵନାମୁର୍ଵୀଂ ସସାଗରଜଲାମିମାମ୍। ଵହେ ପକ୍ଷେଣ ଵୈ ଶକ୍ର ତ୍ଵାମପ୍ଯତ୍ରାଵଲମ୍ବିନମ୍
"ହେ ଶକ୍ର, ଏହି ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ, ଏବଂ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏକ ପାଖରେ ବହିପାରିବି, ଯଦି ତୁମେ ମୋପରେ ଭରସା କର।"
ସର୍ଵାନ୍ସଂପିଣ୍ଡିତାନ୍ଵାପି ଲୋକାନ୍ସସ୍ଥାଣୁଜଙ୍ଗମାନ୍। ଵହେଯମପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଵିଦ୍ଧୀଦଂ ମେ ମହଦ୍ବଲମ୍
"ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚ, ସ୍ଥାବର ଓ ଚର ଜନ୍ତୁମାନେ ସହିତ, ମୁଁ କେବେ ଥକିନାହିଁ, ସବୁକୁ ବହିପାରିବି; ଏହାକୁ ମୋର ବଡ଼ ଶକ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଚନଂ ଵୀରଂ କିରୀଟୀ ଶ୍ରୀମତାଂ ଵରଃ। ଆହ ଶୌନକ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଃ ସର୍ଵଲୋକହିତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀମାନ୍ କିରୀଟୀଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମୀ, ଦେବମାନ୍ୟ ସୌନକ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ କହିଲେ।
ଏଵମେଵ ଯଥାତ୍ଥ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ସଂଭାଵ୍ଯତେ ତ୍ଵଯି। ସଂଗୃହ୍ଯତାମିଦାନୀଂ ମେ ସଖ୍ଯମତ୍ଯନ୍ତମୁତ୍ତମମ୍
ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି ହେବ। ସମସ୍ତ କଥା ତୁମେ ସମ୍ଭବ କରିପାର। ଏବେ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଚିରକାଳୀନ ସଖ୍ୟତାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ନ କାର୍ଯଂ ଯଦି ସୋମେନ ମମ ସୋମଃ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍। ଅସ୍ମାଂସ୍ତେ ହି ପ୍ରବାଧେଯୁର୍ଯେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଭଵାନିମମ୍
ମୋ ପାଇଁ ଯଦି ସୋମର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ତେବେ ସୋମ ଦିଅ। ଯେଉଁମାନେ ଆମକୁ ଦୁଃଖ ଦେବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହା ଦେଲେ, ସେମାନେ ଆମକୁ ଅସୁବିଧା କରିବେ।
କିଂଚିତ୍କାରଣମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସୋମୋଽଯଂ ନୀଯତେ ମଯା। ନ ଦାସ୍ଯାମି ସମାପାତୁଂ ସୋମଂ କସ୍ମୈଚିଦପ୍ଯହମ୍
କିଛି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏହି ସୋମକୁ ନେଉଛି। ମୁଁ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ସୋମ ପିଇବାକୁ ଦେବିନାହିଁ।
ଯତ୍ରେମଂ ତୁ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ନିକ୍ଷିପେଯମହଂ ସ୍ଵଯମ୍। ତ୍ଵମାଦାଯ ତତସ୍ତୃର୍ଣଂ ହରେଥାସ୍ତ୍ରିଦିଵେଶ୍ଵର
ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ସୋମକୁ ରଖିବି, ହେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ସେଠାରୁ ତୁମେ ତରପତ୍ର ନେଇ ଚାଲିଯିବ। ହେ ତିନି ଲୋକର ନାଥ।
ଵାକ୍ଯେନାନେନ ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯୋକ୍ତମିହାଣ୍ଡଜ। ଯମିଚ୍ଛସି ଵରଂ ମତ୍ତସ୍ତଂ ଗୃହାଣ ଖଗୋତ୍ତମ
ତୁମେ ଏଠାରେ ଯାହା କହିଛ, ତାହାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ହେ ଡିମ୍ବଜ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ କଦ୍ରୂପୁତ୍ରାନନୁସ୍ମରନ୍। ଭଵେଯୁର୍ଭୁଜଗାଃ ଶକ୍ର ମମ ଭକ୍ଷ୍ଯା ମହାବଲାଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସେ କଦ୍ରୁର ପୁଅମାନଙ୍କୁ ମନେ ନ ରଖି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ହେ ଶକ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସର୍ପମାନେ ମୋର ଖାଦ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ।'
ଈଶୋଽହମପି ସର୍ଵସ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମି ତୁ ତେଽର୍ଥିତାମ୍। ଭଵେଯୁର୍ଭୁଜଗାଃ ଶକ୍ର ମମ ଭକ୍ଷ୍ଯା ମହାବଲାଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି। ହେ ଶକ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସର୍ପମାନେ ମୋର ଖାଦ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଽନ୍ଵଗଚ୍ଛତ୍ତଂ ତତୋ ଦାନଵସୂଦନଃ। ଦେଵଦେଵଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଯୋଗିନାମୀଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍
'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଦାନବ ନାଶକ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଯିଏ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ନାଥ, ମହାତ୍ମା ହରି, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଦେବ।
ସ ଚାନ୍ଵମୋଦତ୍ତଂ ଚାର୍ଥଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ଗରୁଡେନ ଵୈ। ଇଦଂ ଭୂଯୋ ଵଚଃ ପ୍ରାହ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରଃ
ଗରୁଡ଼ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେହିପରି କଥାକୁ ସେ ମନୋନନ୍ଦ କଲେ। ତାପରେ ଭଗବାନ୍, ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ପୁଣି କହିଲେ।
ହରିଷ୍ଯାମି ଵିନିକ୍ଷିପ୍ତଂ ସୋମମିତ୍ଯନୁଭାଷ୍ଯ ତମ୍। ଆଜଗାମ ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ସୁପର୍ଣୀ ମାତୁରନ୍ତିକମ୍
'ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ସୋମକୁ ରଖିଦେବି, ସେତେବେଳେ ନେଇଯିବି' ବୋଲି ତାକୁ କହି, ସୁପର୍ଣ୍ଣୀ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ମାଆଁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଵିନଯାଵନତୋ ଭୂତ୍ଵା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଇଦମାନୀତମମୃତଂ ଦେଵାନାଂ ଭଵନାନ୍ମଯା
ବିନୟ ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ, ସେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଗୃହରୁ ଏହି ଅମୃତ ଆଣିଛି।'
ପ୍ରଶାଧି କିମିତୋ ମାତଃ କରିଷ୍ଯାମି ଶୁଭଵ୍ରତେ
ମାଆଁ, ଆପଣ ଯାହା ଆଦେଶ ଦେବେ, ମୁଁ ତାହା କରିବି। ହେ ଶୁଭ ସଂକଳ୍ପବତୀ।
ଇଦମାନୀତମମୃତଂ ନିକ୍ଷେପ୍ସ୍ଯାମି କୁଶେଷୁ ଵଃ
ମୁଁ ଏହି ଆଣିଥିବା ଅମୃତକୁ ତୁମମାନେ ପାଇଁ କୁଶ ଉପରେ ରଖିଦେବି।
ସ୍ନାତା ମଙ୍ଗଲସଂଯୁକ୍ତାସ୍ତତଃ ପ୍ରାଶ୍ନୀତ ପନ୍ନଗାଃ। ଭଵଦ୍ଭିରିଦମାସୀନୈର୍ଯଦୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଵଚସ୍ତଦା
ସ୍ନାନ କରି ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେପରେ ସର୍ପମାନେ ଏହି ଅମୃତ ସ୍ୱୀକାର କରିବେ। ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି ଏହି କଥା ଘଟିବ।
ଅଦାସୀ ଚୈଵ ମାତେଯମଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଚାସ୍ତୁ ମେ। ଯଥୋକ୍ତଂ ଭଵତାମେତଦ୍ଵଚୋ ମେ ପ୍ରତିପାଦିତମ୍
ଏହି ମାଆଁ ଆଜିଠାରୁ ମୋର ହେଉନ୍ତୁ; ତୁମମାନେ ଯେପରି କହିଥିଲ, ସେହିପରି ମୋ ପାଇଁ ଘଟିଛି।
ତତଃ ସ୍ନାତୁଂ ଗତାଃ ସର୍ପାଃ ପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ତଥେତ୍ଯୁତ। ଶକ୍ରୋଽପ୍ଯମୃତମାକ୍ଷିପ୍ଯ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ପୁନଃ
ତାପରେ ସର୍ପମାନେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ ଅମୃତକୁ ନେଇ, ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥାଗତାସ୍ତମୁଦ୍ଦେଶଂ ସର୍ପାଃ ସୋମାର୍ଥିନସ୍ତଦା। ସ୍ନାତାଶ୍ଚ କୁତଜପ୍ଯାଶ୍ଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ କୃତମଙ୍ଗଲାଃ
ତାପରେ ସୋମ ପାଇବା ଆଶାରେ ସର୍ପମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ସ୍ନାନ କଲେ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ, ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ପରସ୍ପରକୃତଦ୍ଵେଷାଃ ସୋମପ୍ରାଶନକର୍ମଣି। ଅହଂ ପୂର୍ଵମହଂ ପୂର୍ଵମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ସମାଦ୍ରଵନ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଘୃଣା ଧରି, ସମସ୍ତେ ସୋମରସ ପିବିବା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଲେ, ଏହି କଥା କହିଲେ—'ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି!'
ଯତ୍ରୈତଦମୃତଂ ଚାପି ସ୍ଥାପିତଂ କୁଶସଂସ୍ତରେ। ତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ହୃତଂ ସର୍ପାଃ ପ୍ରତିମାଯାକୃତଂ ଚ ତତ୍
ଯେତେବେଳେ ଅମୃତ କୁଶ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ରଖାଯାଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସର୍ପମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ ଅମୃତ ନେଇଯିବାଯାଇଛି ଏବଂ ତାହାର ସ୍ଥାନରେ ଏକ ନକଲି ରଖାଯାଇଛି।
ସୋମସ୍ଥାନମିଦଂ ଚେତି ଦର୍ଭାଂସ୍ତେ ଲିଲିହୁସ୍ତଦା। ତତୋ ଦ୍ଵିଧା କୃତା ଜିହ୍ଵାଃ ସର୍ପାଣାଂ ତେନ କର୍ମଣା
‘ଏହିଠାରେ ସୋମ ରହିଛି’ ବୋଲି ଭାବି, ସର୍ପମାନେ ଦର୍ଭା ଘାସ ଚାଟିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ଜିଭ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇଗଲା।
ଅଭଵଂଶ୍ଚାମୃତସ୍ପର୍ଶାଦ୍ଦର୍ଭାସ୍ତେଽଥ ପଵିତ୍ରିଣଃ। `ନାଗାଶ୍ଚ ଵଞ୍ଚିତା ଭୂତ୍ଵା ଵିସୃଜ୍ଯ ଵିନତାଂ ତତଃ। ଵିଷାଦମଗମଂସ୍ତୀଵ୍ରଂ ଗରୁଡସ୍ଯ ବଲାତ୍ପ୍ରଭୋ
ଅମୃତ ସ୍ପର୍ଶରୁ ସେଇ ପବିତ୍ର ଦର୍ଭା ଅମର ହୋଇଗଲା; କିନ୍ତୁ ନାଗମାନେ ଠକାଯାଇ ଏବଂ ବିନତାକୁ ଛାଡ଼ି, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଏଵଂ ତଦମୃତଂ ତେନ ହୃତମାହୃତମେଵ ଚ। ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵାଶ୍ଚ କୃତାଃ ସର୍ପା ଗରୁଡେନ ମହାତ୍ମନା
ଏଭଳି ଭାବେ, ଗରୁଡ଼ ଅମୃତକୁ ନେଇଯାଇଲେ ଏବଂ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ-ଜିଭାଳିଆ ହୋଇଗଲେ।
ତତଃ ସୁପର୍ଣଃ ପରମପ୍ରହର୍ଷଵା- ନ୍ଵିହୃତ୍ଯ ମାତ୍ରା ସହ ତତ୍ର କାନନେ। ଭୁଜଂଗଭକ୍ଷଃ ପରମାର୍ଚିତଃ ଖଗୈ- ରହୀନକୀର୍ତିର୍ଵିନତାମନନ୍ଦଯତ୍
ତାପରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ, ନିଜ ମାଆ ବିନତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି କରିଲେ; ସେଉଁଠି କାନନରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ପଭକ୍ଷକ ବୋଲି ସମ୍ମାନ କଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି କିଛି କମିଗଲା।