ଧର୍ମ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ସଭାଂ ପୂର୍ଵେ ନ ନଯନ୍ତୀତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ସ ନଷ୍ଟଃ କୌରଵେଯେଷୁ ପୂର୍ଵୋ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ପୂର୍ବରୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀମାନେକୁ ସଭାରେ ନେଇଯାଯାଉ ନାଥିଲେ; କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ପୁରୁଣା ଧର୍ମ ଏବେ ହରାଇଗଲା।
କଥଂ ହି ଭାର୍ଯା ପାଣ୍ଡୁନାଂ ପାର୍ଷତସ୍ଯ ସ୍ଵସା ସତୀ। ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଚ ସଖୀ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ସଭାମିଯାମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପାର୍ଷତଙ୍କ ଝିଅ ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହିତିନୀ, କିପରି ରାଜାମାନେର ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ?
ତାମିମାଂ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ସଦୃଶଵର୍ଣଜାମ୍। ବ୍ରୂତ ଦାସୀମଦାସୀଂ ଵା ତତ୍କରିଷ୍ଯାମି କୌରଵାଃ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ସମ୍ମାନିତ ଜଣେ ନାରୀ ଭାବରେ, କିମ୍ବା ଦାସୀ ଭାବରେ, କୁରବମାନେ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏହିଅନୁସାରେ କାମ କରିବି।
ଅଯଂ ମାଂ ସୁଦୃଢଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଃ କୌରଵାଣାଂ ଯଶୋହରଃ. କ୍ଲିଶ୍ନାତି ନାହଂ ତତ୍ସୋଢୁଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଃ କୌରଵାଣାଂ ଯଶୋହରଃ
ଏହି ନିଚ୍ ଲୋକ, ଯିଏ କୁରୁମାନେର ମାନ ନଷ୍ଟ କରେ, ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି; ମୁଁ ଏହି ନିଚ୍ ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ ସହିପାରିବି ନାହିଁ।
ଜିତାଂ ଵାଽପ୍ଯଜିତାଂ ଵାପି ମନ୍ଯଧ୍ଵଂ ମାଂ ଯଥା ନୃପାଃ। ତଥା ପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତମିଚ୍ଛାମି ତତ୍କରିଷ୍ଯାମି କୌରଵାଃ
ମୁଁ ଜିତା କିମ୍ବା ଅଜିତା, ରାଜାମାନେ, ଆପଣମାନେ ଯେପରି ଭାବୁଛନ୍ତି, ସେପରି ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ; କୁରବମାନେ, ମୁଁ ଏହିଅନୁସାରେ କାମ କରିବି।
ଉକ୍ତଵାନସ୍ମି କଲ୍ଯାଣି ଧର୍ମସ୍ଯ ପରମା ଗତିଃ। ଲୋକେ ନ ଶକ୍ଯତେ ଜ୍ଞାତୁମପି ଵିଜ୍ଞୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ
ମୁଁ କହିଛି, ଶୁଭେ, ଧର୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଥ; ଏହି ଜଗତରେ ବଡ଼ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ମହାତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବୁଝିପାରିନଥିଲେ।
ବଲଵାଂଶ୍ଚ ଯଥା ଧର୍ମଂ ଲୋକେ ପଶ୍ଯତି ପୁରୁଷଃ।। ସ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଵେଲାଯାଂ ଭଵତ୍ଯଭିହତଃ ପରଃ
ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ଜଗତରେ ଧର୍ମକୁ ଦେଖେ, ସେଇ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୋଇଯାଏ।
ନ ଵିଵେକ୍ତୁଂ ଚ ତେ ପ୍ରଶ୍ନମିମଂ ଶକ୍ନୋମି ନିଶ୍ଚଯାତ୍। ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ଵାଦ୍ଗହନତ୍ଵାଚ୍ଚ କାର୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଚ ଗୌରଵାତ୍
ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଗଭୀର ଏବଂ ଏହି ବିଷୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅଧିକ।
ନୂନମନ୍ତଃ କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଵିତା ନ ଚିରାଦିଵ। ତଥା ହି କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ଲୋଭମୋହପରାଯଣାଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏହି କୁଳର ଶେଷ ଶୀଘ୍ର ଆସିବ, କାରଣ କୁରୁମାନେ ସମସ୍ତେ ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ବ୍ୟସ୍ତ।
କୁଲେଷୁ ଜାତାଃ କଲ୍ଯାଣି ଵ୍ଯସନୈରାହତା ଭୃଶମ୍। ଧର୍ମ୍ଯାନ୍ମାର୍ଗାନ୍ନ ଚ୍ଯଵନ୍ତେ ଯେଷାଂ ନସ୍ତ୍ଵଂ ବଧୂଃ ସ୍ଥିତା
ଓ କଳ୍ୟାଣୀ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଯଦିଓ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ତଥାପି ଧର୍ମର ପଥରୁ ଅପସ୍ରିତ ହେନାହିଁ—ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଆମର ଭାର୍ୟା ଭାବେ ଅଛ।
ଉପପନ୍ନଂ ଚ ପାଞ୍ଚାଲି ତଵେଦଂ ଵୃତ୍ତମୀଦୃଶମ୍। ଯତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରମପି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ଧର୍ମମେଵାନ୍ଵଵେକ୍ଷସେ
ଓ ପାଞ୍ଚାଳୀ, ତୁମର ଆଚରଣ ଯଥାଯଥ, କାରଣ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛ।
ଏତେ ଦ୍ରୋଣାଦଯଶ୍ଚୈଵ ଵୃଦ୍ଧା ଧର୍ମଵିଦୋ ଜନାଃ। ଶୂନ୍ଯୈଃ ଶରୀରୈସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଗତାସଵ ଇଵାନତାଃ
ଏହି ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଜେଷ୍ଠ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ଏଠାରେ ଅପ୍ରାଣ ଦେହରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ମନେ ହୁଏ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଚାଲିଗଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନୋଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରମାଣମିତି ମେ ମତିଃ। ଅଜିତାଂ ଵା ଜିତାଂ ଵେତି ସ୍ଵଯଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହତି
ଏହି ବିଷୟରେ ମୋ ମତ ଅନୁସାରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ଉତ୍ତର ହିଁ ପ୍ରମାଣ; ସେ ଜିତିଛନ୍ତି କି ହାରିଛନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ଏହା କହିବା ଉଚିତ।
ତଥା ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବହୁ ତତ୍ର ଦେଵୀଂ ରୋରୂଯମାଣାଂ କୁରରୀମିଵାର୍ତାମ୍। ନୋଚୁର୍ଵଚଃ ସାଧ୍ଵଥଵାଽପ୍ଯସାଧୁ ମହୀକ୍ଷିତୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଭୀତାଃ
ତାପରେ ରାଣୀକୁ ଏଠାରେ ଦୁଃଖରେ କୁହୁକୁହୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅର ଭୟରେ କୌଣସି ରାଜା ଭଲ କି ଖରାପ କଥା କହିଲେ ନାହିଁ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ପାର୍ଥିଵପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଂ- ସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତାନ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ। ସ୍ମଯନ୍ନିଵେଦଂ ଵଚନଂ ବଭାଷେ ପାଞ୍ଚାଲରାଜସ୍ଯ ସୁତାଂ ତଦାନୀମ୍
ରାଜାମାନଙ୍କର ପୁଅ ପୁଅମାନେ ଏପରି ଚୁପ୍ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ହସି ହସି ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତିଷ୍ଠତ୍ଵଯଂ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଦାରସତ୍ଵେ ଭୀମେଽର୍ଜୁନେ ସହଦେଵେ ତଥୈଵ। ପତ୍ଯୌ ଚ ତେ ନକୁଲେ ଯାଜ୍ଞସେନି ଵଦନ୍ତ୍ଵେତେ ଵଚନଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସୂତମ୍
ଏହି ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ, ସହଦେବ ଓ ତୁମର ପତି ନକୁଳଙ୍କ ଉପରେ ରହୁ; ଓ ଯାଜ୍ଞସେନୀ, ତୁମେ ଉଠାଇଥିବା ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ସେମାନେ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଅନୀଶ୍ଵରଂ ଵିବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଵାର୍ଯମଧ୍ଯେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ତଵ ପାଞ୍ଚାଲି ହେତୋଃ। କୁର୍ଵନ୍ତୁ ସର୍ଵେ ଚାନୃତଂ ଧର୍ମରାଜଂ ପାଞ୍ଚାଲି ତ୍ଵଂ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ଦାସଭାଵାତ୍
ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅଶକ୍ତ କହନ୍ତୁ, ଓ ପାଞ୍ଚାଳୀ, ସମସ୍ତେ ଧର୍ମରାଜାକୁ ଅସତ୍ୟ କହି ତୁମେ ଦାସୀ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ।
ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମସୁତୋ ମହାତ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଚେଦଂ କଥଯତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରକଲ୍ପଃ। ଈଶୋ ଵା ତେ ହ୍ଯନୀଶୋଽଥଵୈଷ ଵାକ୍ଯାଦସ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରମେକଂ ଭଜସ୍ଵ
ଧର୍ମର ପୁଅ, ମହାତ୍ମା, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିବା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ନିଜେ କହୁନ୍ତୁ ଯେ ସେ ତୁମର ନାଥ କି ନୁହେଁ; ଏହି କଥାରୁ ଏକଟି ଶୀଘ୍ର ଚୟନ କର।
ସର୍ଵେ ହୀମେ କୌରଵେଯାଃ ସଭାଯାଂ ଦୁଃଖାନ୍ତରେ ଵର୍ତମାନାସ୍ତଵୈଵ। ନ ଵିବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଯାର୍ଯସତ୍ଵା ଯଥାଵ- ତ୍ପତୀଂଶ୍ଚ ତେ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯାଲ୍ପଭାଗ୍ଯାନ୍
ସଭାରେ ଏହି କୌରବମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ତଥାପି ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଯେପରି କହିବା ଉଚିତ, ସେପରି କହୁନାହିଁ; ତୁମର ଅଭାଗା ପତିମାନେକୁ ଦେଖି।
ତତଃ ସଭ୍ଯାଃ କୁରୁରାଜସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରଶଶଂସୁସ୍ତଥୋଚ୍ଚୈଃ। ଚେଲାଵେଧାଂଶ୍ଚାପି ଚକ୍ରୁର୍ନଦନ୍ତୋ ହାହେତ୍ଯାସୀଦପି ଚୈଵାର୍ତନାଦଃ
ତାପରେ କୁରୁ ରାଜାଙ୍କ ସଭ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି କଥାକୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଚିତ୍କାର କରି ଅଙ୍ଗୁଳି ଦେଖାଇଲେ, 'ହା' ଭାବର ଦୁଃଖର ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁଂ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମନୋହରଂ ତ- ଦ୍ଧର୍ଷଶ୍ଚାସୀତ୍କୌରଵାଣାଂ ସଭାଯାମ୍। ସର୍ଵେ ଚାସନ୍ପାର୍ଥିଵାଃ ପ୍ରୀତିମନ୍ତଃ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଧାର୍ମିକଂ ପୂଜଯନ୍ତଃ
ସେଇ ମନୋହର କଥା ଶୁଣି, କୌରବମାନେ ସଭାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଖୁସି ହେଇ ଧର୍ମିକ କୁରୁ ମୁଖ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ଚ ତେ ସର୍ଵେ ସମୁଦୈକ୍ଷନ୍ତ ପାର୍ଥିଵାଃ। କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଇତି ସାଚୀକୃତାନନାଃ
ସମସ୍ତ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ, ମୁହଁ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇ, 'ଧର୍ମଜ୍ଞ କଣ କହିବେ?' ଭାବରେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ।
କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ବୀଭତ୍ସୁରଜିତୋ ଯୁଧି ପାଣ୍ଡଵଃ। ଭୀମସେନୋ ଯମୌ ଚୋଭୌ ଭୃଶଂ କୌତୂହଲାନ୍ଵିତାଃ
ସମସ୍ତେ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଭାବିଲେ, 'ଅଜିତ ପାଣ୍ଡବ, ଭୀମସେନ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କହିବେ?'
ତସ୍ମିନ୍ନୁପରତେ ଶବ୍ଦେ ଭୀମସେନୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ରୁଚିରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଭୁଜଂ ଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତମ୍
ଶବ୍ଦ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ, ଭୀମସେନ ନିଜର ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ, ରମଣୀୟ ଦିବ୍ୟ ଭୁଜକୁ ଧରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯଦ୍ଯେଷ ଗୁରୁରସ୍ମାକଂ ଧର୍ମରାଜୋ ମହାମନାଃ। ନ ପ୍ରଭୁଃ ସ୍ଯାତ୍କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ ନ ଵଯଂ ମର୍ଷଯେମହି
ଯଦି ଏହି ଧର୍ମରାଜ ଆମର ଗୁରୁ ଏବଂ ମହାମନା ନ ଥାନ୍ତେ, ଆମେ ଏହି ଅପମାନ କେବେ ମାନି ପାରିନଥାନ୍ତୁ।
ଈଶୋ ନଃ ପୁଣ୍ଯତପସାଂ ପ୍ରାଣାନାମପି ଚେଶ୍ଵରଃ। ମନ୍ଯତେ ଜିତମାତ୍ମାନଂ ଯଦ୍ଯେଷ ଵିଜିତା ଵଯମ୍
ସେ ଆମ ପ୍ରଭୁ, ପବିତ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଏବଂ ଆମ ପ୍ରାଣ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଶାସନ କରନ୍ତି। ଯଦି ସେ ନିଜକୁ ହାରିଥିବା ଭାବନ୍ତି, ତେବେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ହାରିଗଲୁ।
ନ ହି ମୁଚ୍ଯେତ ମେ ଜୀଵନ୍ପଦା ଭୂମିମୁପସ୍ପୃଶନ୍। ମର୍ତ୍ଯଧର୍ମା ପରାମୃଶ୍ଯ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯା ମୂର୍ଧଜାନିମାନ୍
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଜୀବନ୍ତ ଅଛି ଏବଂ ପାଦରେ ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି, ମୁଁ ମଣିଷର ନୀତି ଭାବି ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଚୁଲିର ଅପମାନରୁ କେବେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି ନାହିଁ।
ପଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ହ୍ଯାଯତୌ ଵୃତ୍ତୌ ଭୁଜୌ ମେ ପରିଘାଵିଵ। ନୈତଯୋରନ୍ତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଚ୍ଯେତାପି ଶତକ୍ରତୁଃ
ମୋ ଦେଖ, ମୋ ଦୁଇଟି ବାହୁ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଏବଂ ନ୍ୟାୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଏହି ଦୁଇ ବାହୁ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି କେହି ଫସିଯାଏ, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଧର୍ମପାଶସିତସ୍ତ୍ଵେଵମଧିଗଚ୍ଛାମି ସଙ୍କଟମ୍। ଗୌରଵେଣ ନିରୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ନିଗ୍ରହାଦର୍ଜୁନସ୍ଯ ଚ
ଧର୍ମର ନିୟମରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି; ମୋର ଆଦର ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ରୋକାଯାଇଛି।
ଧର୍ମରାଜନିସୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ସିଂହଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗାନିଵ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟାରାନିମାନ୍ପାପାନ୍ନିଷ୍ପଷେଯଂ ତଲାସିଭିଃ
ଧର୍ମରାଜ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ମୁଁ ସିଂହ ଭଳି ଏହି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅମାନେକୁ ମୋର ତଳଅସି ଦ୍ୱାରା ଛିତିକି ଦେଇଦେଉଥାନ୍ତି।