ରଜସ୍ଵଲା ଵା ଭଵ ଯାଜ୍ଞସେନି ଏକାମ୍ବରା ଵାପ୍ଯଥଵା ଵିଵସ୍ତ୍ରା। ଦ୍ଯୂତେ ଜିତା ଚାସି କୃତାଽସି ଦାସୀ ଦାସୀଷୁ ଵାସଶ୍ଚ ଯଥୋପଜୋଷମ୍
ଯଜ୍ଞସେନୀ, ତୁମେ ରଜସ୍ବଳା ହେଉଛ, କିମ୍ବା ଏକଟି ଜମା ପିନ୍ଧିଛ, କିମ୍ବା ଶୁନ୍ୟ ଜମା ରହିଛ; ତୁମେ ଜୁଆରେ ହାରି ଦାସୀ ହୋଇଛ, କିମ୍ବା ଦାସୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତା ରହୁଛ —
ପ୍ରକୀର୍ଣକେଶୀ ପତିତାର୍ଧଵସ୍ତ୍ରା ଦୁଃଶାସନେନ ଵ୍ଯଵଧୂଯମାନା। ହୀମତ୍ଯମର୍ଷେଣ ଚ ଦହ୍ଯମାନା ଶନୈରିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ କୃଷ୍ଣା
ଖୋଲା କେଶ, ଅଧା ଜମା ଖସିଯାଇଥିବା, ଦୁଷ୍ୟାସନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଆଯାଉଥିବା, ଅପମାନ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଥିବା କୃଷ୍ଣା ଦୀରେ ଦୀରେ ଏହି କଥା କହିଲେ —
ଇମେ ସମାଯାମୁପନୀତଶାସ୍ତ୍ରାଃ କ୍ରିଯାଵନ୍ତଃ ସର୍ଵ ଏଵେନ୍ଦ୍ରକଲ୍ପାଃ। ଗୁରୁସ୍ଥାନା ଗୁରଵଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ତେଷାମଗ୍ରେ ନୋତ୍ସହେ ସ୍ଥାତୁମେଵମ୍
ଏଠାରେ ନୀତି ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିବା ବୃଦ୍ଧମାନେ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଆଚରଣରେ ପ୍ରବୀଣ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ; ସମସ୍ତେ ଗୁରୁ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପରି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରଖିଛନ୍ତି — ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଏଭଳି ଭାବେ ଦଉଡି ରହିପାରିବି ନାହିଁ।
ନଶଂସକର୍ମଂସ୍ତ୍ଵମନାର୍ଯଵୃତ ମା ମା ଵିଵସ୍ତ୍ରାଂ କୁରୁ ମା ଵିକାର୍ଷୀଃ। ନ ମର୍ଷଯେଯୁସ୍ତଵ ରାଜପୁତ୍ରାଃ ସେନ୍ଦ୍ରାପି ଦେଵା ଯଦି ତେ ସହାଯାଃ
ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଲଜ୍ଜାଜନକ, ଅସଦାଚାରୀ; ମୋତେ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ! ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ସହାୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମସୁତୋ ମହାତ୍ମା ଧର୍ମଶ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମୋ ନିପୁଣୋପଲକ୍ଷ୍ଯଃ। ଵାଚାପି ଭର୍ତୁଃ ପରମାଣୁମାତ୍ର- ମିଚ୍ଛାମି ଦୋଷଂ ନ ଗୁଣାନ୍ଵିସୃଜ୍ଯ
ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ରହିଥିବା ଧର୍ମସୁତ, ମହାତ୍ମା, ଧର୍ମ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ନିପୁଣତାରେ ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ କଥାରେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ଦେଖି ବିରତି ନେବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଗୁଣକୁ ଛାଡି ଦୋଷ ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇଦଂ ତ୍ଵକାର୍ଯଂ କୁରୁଵୀରମଧ୍ଯେ ରଜସ୍ଵଲାଂ ଯତ୍ପରିକର୍ଷସେ ମାମ୍। ନ ଚାପି କଶ୍ଚିତ୍କୁରୁତେଽତ୍ର କୁତ୍ସାଂ ଧ୍ରୁଵଂ ତଵେଦଂ ମତମଭ୍ଯୁପେତଃ
କୁରୁବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ରଜସ୍ବଳା ଅବସ୍ଥାରେ ଟାଣି ନେଉଛ — ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଚିତ; ଏଠାରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପରେ କିଛି କହୁନାହାନ୍ତି — ନିଶ୍ଚିତ ତୁମ ମତକୁ ସମସ୍ତେ ମନେ ରଖିଛନ୍ତି।
ଧିଗସ୍ତୁ ନଷ୍ଟଃ ଖଲୁ ଭାରତାନାଂ ଧର୍ମସ୍ତଥା କ୍ଷତ୍ରଵିଦାଂ ଚ ଵୃତ୍ତମ୍। ଯତ୍ର ହ୍ଯତୀତାଂ କୁରୁଧର୍ମଵେଲାଂ ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତି ସର୍ଵେ କୁରଵଃ ସଭାଯାମ୍
ହା! ଭାରତମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି; କୁରୁମାନେ ସଭାରେ ଧର୍ମର ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଚୁପ ରହିଛନ୍ତି।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଚ ନାସ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ତୁସ୍ତଥୈଵାସ୍ଯ ଚନାସ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ତୁସ୍ତଥୈଵାସ୍ଯ ମହାତ୍ମନୋପି। ନ ଲକ୍ଷଯନ୍ତି କୁରୁଵୃଦ୍ଧମୁଖ୍ଯାଃ
ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ସାହସ ନାହିଁ, ବିଦୁରଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସାହସ ନାହିଁ, ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜାର ମଧ୍ୟ ସାହସ ନାହିଁ; କୁରୁବୃଦ୍ଧମାନେ ନ୍ୟାୟ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ତଥା ବ୍ରୁଵନ୍ତୀ କରୁଣଂ ସୁମଧ୍ଯମା ଭର୍ତୄନ୍କଟାକ୍ଷୈଃ କୁପିତାନପଶ୍ଯତ୍। ସା ପାଣ୍ଡଵାନ୍କୋପପରୀତଦେହା- ନ୍ସନ୍ଦୀପଯାମାସ କଟାକ୍ଷପାତୈଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଭରା କଥା କହୁଥିବା ସୁମଧ୍ୟମା କୃଷ୍ଣା, କ୍ରୋଧରେ ଭରିତ ଚକ୍ଷୁରେ ଭାର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କର ଶରୀର କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୀପ୍ତିତି ହେଲେ।
ହୃତେନ ରାଜ୍ଯେନ ତଥା ଧନେନ ରତ୍ନୈଶ୍ଚ ମୁଖ୍ଯୈର୍ନ ତଥା ବଭୂଵ। ଯଥା ତ୍ରପାକୋପସମୀରିତେନ କୃଷ୍ଣାକଟାକ୍ଷେଣ ବଭୂଵ ଦୁଃଖମ୍
ରାଜ୍ୟ ହରାଇବା, ଧନ ହରାଇବା, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ହରାଇବା ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେଇନଥିଲା, ଯେପରି କୃଷ୍ଣାଙ୍କର ଲଜ୍ଜା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିତ ଦୃଷ୍ଟି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲା।
ଦୁଃଶାସନଶ୍ଚାପି ସମୀକ୍ଷ୍ଯ କୃଷ୍ଣା- ମଵେକ୍ଷମାଣାଂ କୃପଣାନ୍ପତୀଂସ୍ତାନ୍। ଆଧୂଯ ଵେଗେନ ଵିସଞ୍ଜ୍ଞକଲ୍ପା- ମୁଵାଚ ଦାସୀତି ହସନ୍ସଶବ୍ଦମ୍
ଦୁଷ୍ୟାସନ, କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖିତ ଭାର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଜୋରରେ ହେଲାଇଲେ, ପ୍ରାୟ ଅଚେତନ ହେଇଯିବା ପରି; ହସି ଚିତ୍କାର କରି, ତାଙ୍କୁ ଦାସୀ ଭାବରେ ଡାକିଲେ।
କର୍ଣସ୍ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମତୀଵ ହୃଷ୍ଟଃ ସମ୍ପୂଜଯାମାସ ହସନ୍ସଶବ୍ଦମ୍। ଗାନ୍ଧାରରାଜଃ ସୁବଲସ୍ଯ ପୁତ୍ର- ସ୍ତଥୈଵ ଦୁଃଶାସନମଭ୍ଯନନ୍ଦତ୍
କର୍ଣ୍ଣ, ଏହି କଥା ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ, ହସି ଚିତ୍କାର କରି, ଦୁଷ୍ୟାସନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଗାନ୍ଧାର ରାଜା, ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ, ଦୁଷ୍ୟାସନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସଭ୍ଯାସ୍ତୁ ଯେ ତତ୍ର ବଭୂଵୁରନ୍ଯେ ତାଭ୍ଯାମୃତେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଚୈଵ। ତେଷାମଭୂଦ୍ଦୁଃ ଖମତୀଵ କୃଷ୍ଣାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଭାଯାଂ ପରିକୃଷ୍ଯମାଣାମ୍
ସଭାରେ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଛାଡି, କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ସଭାରେ ଟାଣି ନେଉଥିବା ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ନ ଧର୍ମସୌକ୍ଷ୍ମ୍ଯାତ୍ସୁଭଗେ ଵିଵେକ୍ତୁଂ ଶକ୍ରୋମି ତେ ପ୍ରଶ୍ନମିମଂ ଯଥାଵତ୍। ଅସ୍ଵାମ୍ଯଶକ୍ତଃ ପଣିତୁଂ ପରସ୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ଭର୍ତୁର୍ଵଶତାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ
ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଦ୍ୱାରା, ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଯଥାଯଥିକ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ; ନିଜର ଅଧିକାର ନଥିବା ଲୋକ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ଚାଲିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଜନାନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ବାମୀଙ୍କ ଅଧିନରେ ରହିଥାଏ।
ତ୍ଯଜେତ ସର୍ଵାଂ ପୃଥିଵୀଂ ସମୃଦ୍ଧାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଧର୍ମମଥୋ ନ ଜହ୍ଯାତ୍। ଉକ୍ତଂ ଜିତୋଽସ୍ମୀତି ଚ ପାଣ୍ଡଵେନ ତସ୍ମାନ୍ନ ଶକ୍ନୋମି ଵିଵେକ୍ତୁମେତତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ପୃଥିବୀ ଛାଡିଦେଇପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମକୁ କଦାପି ଛାଡିବେ ନାହିଁ; ପାଣ୍ଡବ କହିଛନ୍ତି — 'ମୁଁ ହାରିଛି', ତେଣୁ ଏହି ମାମଲାକୁ ମୁଁ ସମାଧାନ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
ଦ୍ଵ୍ଯୂତେଽଦ୍ଵିତୀଯଃ ଶକୁନିର୍ନରେଷୁ କୁନ୍ତୀସୁତସ୍ତେନ ନିସୃଷ୍ଟକାମଃ। ନ ମନ୍ଯତେ ତାଂ ନିକୃତିଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର- ସ୍ତସ୍ମାନ୍ ତେ ପ୍ରଶ୍ନମିମଂ ବ୍ରଵୀମି
ଜୁଆରେ ଶକୁନି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ଖେଳିଲେ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ଚତୁର୍ୟତା ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ତୁମକୁ ରଖୁଛି।
ଆହୂଯ ରାଜା କୁଶଲୈରନାର୍ଯୈ- ର୍ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମଭିର୍ନୈକୃତିକୈଃ ସଭାଯାମ୍। ଦ୍ଯୂତପ୍ରିଯୈର୍ନାତିକୃତପ୍ରଯତ୍ନଃ କସ୍ମାଦଯଂ ନାମ ନିସୃଷ୍ଟକାମଃ
କୁଶଳ ଅସଦାଚାରୀ, ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଓ ଚତୁର୍ୟତା ଭରା ଲୋକମାନେ, ଜୁଆକୁ ଭଲପାଇଥିବା ଏବଂ ବେଶି ପ୍ରୟାସ ନ କରିଥିବା, ସଭାରେ ରାଜାକୁ ଡାକିଥିଲେ; ତେଣୁ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁଅ ଏତେ ଉତ୍ସାହିତ କାହିଁକି ହେଲେ?
ଅଶୁଦ୍ଧଭାଵୈର୍ନିକୃତିପ୍ରଵୃତ୍ତୈ- ରବୁଧ୍ଯମାନଃ କୁରୁପାଣ୍ଡଵାଗ୍ର୍ଯଃ। ସମ୍ଭୂଯ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଜିତୋଽପି ଯସ୍ମା- ତ୍ପଶ୍ଚାଦଯଂ କୈତଵମଭ୍ଯୁପେତଃ
ଅଶୁଦ୍ଧ ଭାବ ଓ ଚତୁର୍ୟତା ଭରା ଲୋକମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମିଶିତ ପ୍ରୟାସରେ ହାରିଗଲେ; ପରେ ଏହି ଚତୁର୍ୟତା ବୁଝିପାରିଲେ।
ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚେମେ କୁରଵଃ ସଭାଯା- ମୀଶାଃ ସୁତାନାଂ ଚ ତଥା ସ୍ନୁପାଣାମ୍। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵେ ମମ ଚାପି ଵାକ୍ଯଂ ଵିବ୍ରୂତ ମେ ପ୍ରଶ୍ନମିମଂ ଯଥାଵତ୍
ଏଠାରେ ଏହି କୁରୁମାନେ, ନିଜ ପୁଅମାନେ ଓ ପୁଅଘର ଝିଅମାନେର ମାଲିକ, ସଭାରେ ଉଭୟେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଓ ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ।
ନ ସା ସଭା ଯତ୍ର ନ ସନ୍ତି ଵୃଦ୍ଧା ନ ତେ ଵୃଦ୍ଧା ଯେ ନ ଵଦନ୍ତି ଧର୍ମମ୍। ନାସୌ ଧର୍ମୋ ଯତ୍ର ନ ସତ୍ଯମସ୍ତି ନ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ଯଚ୍ଛଲେନାନୁଵିଦ୍ଧମ୍
ଯେଉଁ ସଭାରେ ବୃଦ୍ଧମାନେ ନାହାନ୍ତି, ସେ ସଭା ସଠିକ୍ ନୁହେଁ; ଯେଉଁ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ନୁହେଁ; ଯେଉଁ ଧର୍ମରେ ସତ୍ୟ ନାହିଁ, ସେ ଧର୍ମ ନୁହେଁ; ଯେଉଁ ସତ୍ୟ ଚଳ କୁ ମିଶାଇ ଦିଆଯାଇଛି, ସେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତଥା ବ୍ରୁଵନ୍ତୀଂ କରୁଣଂ ରୁଦନ୍ତୀ- ମଵେକ୍ଷମାଣାଂ କୃପଣାନ୍ପତୀଂସ୍ତାନ୍। ଦୁଃଶାସନଃ ପରୁଷାଣ୍ଯପ୍ରିଯାଣି ଵାକ୍ଯାନ୍ଯୁଵାଚାମଧୁରାଣି ଚୈଵ
ସେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି କାହିଁକି ଏଭଳି କଥା କହୁଥିଲେ, ନିଜ ଦୁଃଖୀ ପତିମାନେକୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ଦୁଃଶାସନ ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଓ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିଲେ, କିଛି ମଧୁର କଥା ମଧ୍ୟ କହିଲେ।
ତାଂ କୃଷ୍ଯମାଣାଂ ଚ ରଜସ୍ଵଲାଂ ଚ ସ୍ରସ୍ତୋତ୍ତରୀଯାମତଦର୍ହମାଣାମ୍। ଵୃକୋଦରଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ଚ ଚକାର କୋପଂ ପରମାର୍ତରୂପଃ
ତାଙ୍କୁ ଜୋର କରି ଟାଣି ନେଉଥିବା, ତାଙ୍କର ଉପର ଗା ଖସିଯାଉଥିବା, ଏଭଳି ଅନୁଚିତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବୃକୋଦର ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲେ।
ପୁରସ୍ତାତ୍କରଣୀଯଂ ମେ ନ କୃତଂ କାର୍ଯମୁତ୍ତରମ୍। ଵିହ୍ଵଲାଽସ୍ମି କୃତାଽନେନ କର୍ଷତା ବଲିନା ବଲାତ୍
ଯେ କାମ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କରିବା ଉଚିତ ଥିଲା, ତାହା କରିନଥିଲି; ଏବେ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ମୋତେ ଜୋର କରି ଟାଣି ନେଉଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ଅଭିଵାଦଂ କରୋମ୍ଯେଷାଂ କୁରୂଣାଂ କୁରୁସଂସଦି। ନ ମେ ସ୍ଯାଦପରାଧୋଽଯଂ ତଦିଦଂ ନ କୃତଂ ମଯା।। ଵୈଶମ୍ପାଯନ ଉଵାଚ
ମୁଁ ଏହି କୁରୁମାନେଙ୍କୁ ସଭାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେବାକୁ ଚାହେଁ; ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା କରିନଥିଲି, ତାହା ପାଇଁ ମୋର କୌଣସି ଅପରାଧ ନ ହେଉ।
ସା ତେନ ଚ ସମାଧୂତା ଦୁଃଖେନ ଚ ତପସ୍ଵିନୀ। ପତିତା ଵିଲଲାପେଦଂ ସଭାଯାମତଥୋଚିତା
ସେ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ ତପସ୍ବିନୀ ଜଣେ, ଏଭଳି ଅନୁଚିତ ଭାବରେ ସଭାରେ ପଡ଼ି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ସ୍ଵଯଂଵରେ ଯାସ୍ମି ନୃପୈଦୃଷ୍ଟା ରଙ୍ଗେ ସମାଗତୈଃ। ନ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ଚାନ୍ଯତ୍ର ସାଽହମଦ୍ଯ ସଭାଂ ଗତା
ମୋର ସ୍ୱୟଂବରରେ, ରଙ୍ଗରେ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ରାଜାମାନେ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲେ; ଏହା ଛଡ଼ା, ଆଉ କେଉଁଠି ମୁଁ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଇନଥିଲି, ଆଜି ସଭାରେ ମୁଁ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଇଛି।
ଯାଂ ନ ଵାଯୁର୍ନ ଚାଦିତ୍ଯୋ ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତୌ ପୁରା ଗୃହେ। ସାଽହମଦ୍ଯ ସଭାମଧ୍ଯେ ଦୃଷ୍ଟାସ୍ମି ଜନସଂସଦି
ଯେଉଁ ଜଣେ ଘରେ ଥିବାବେଳେ ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନଥିଲେ, ସେ ମୁଁ ଆଜି ସଭାର ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ଦେଖାଯାଇଛି।
ଯାଂ ନ ମୃଷ୍ଯନ୍ତି ଵାତେନ ସ୍ପୃଶ୍ଯମାନାଂ ଗୃହେ ପୁରା। ସ୍ପୃଶ୍ଯମାନାଂ ସହନ୍ତେଽଦ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତାଂ ଦୂରାତ୍ମନା
ଯେଉଁ ଜଣେ ଘରେ ବାୟୁ ଛୁଇଁ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିନଥିଲେ, ଆଜି ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୂର ହୃଦୟ ରଖି ଛୁଇଁ ଦେଉଥିବାକୁ ସହି ନେଉଛନ୍ତି।
ମୃଷ୍ଯନ୍ତି କୁରଵଶ୍ଚେମେ ମନ୍ଯେ କାଲସ୍ଯ ପର୍ଯଯମ୍। ସ୍ନୁଷାଂ ଦୁହିତରଂ ଚୈଵ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାମନର୍ହତୀମ୍
ଏହି କୁରୁମାନେ, ମୁଁ ଭାବୁଛି, ନିଜ ସ୍ନୁଷା ଓ ଝିଅ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭାଗ୍ୟର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହି ନେଉଛନ୍ତି।
କିଂନ୍ଵତଃ କୃପଣଂ ଭୂଯୋ ଯଦହଂ ସ୍ତ୍ରୀ ସତୀ ଶୁଭା। ସଭାମଧ୍ଯଂ ଵିଗାହେଽଦ୍ଯ କ୍ଵ ନୁ ଧର୍ମୋ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍
ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆଉ କଣ କହିପାରିବି, ମୁଁ ଏକ ସତୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଜଣେ ନାରୀ ହୋଇ, ଆଜି ସଭାର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଛି? ରାଜାମାନେର ଧର୍ମ କେଉଁଠି ରହିଛି?