ସଭ୍ଯାସ୍ତ୍ଵମୀ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯାହ୍ଵଯନ୍ତି ମନ୍ଯେ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସଂଶଯଃ କୌରଵାଣାମ୍। ନ ଵୈ ସମୃଦ୍ଦିଂ ପାଲଯତେ ଲଘୀଯାନ୍ ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ସଭାଂ ନେଷ୍ଯତି ରାଜପୁତ୍ରି
ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ସଭ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ଭାବୁଛି କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି। ଯେ ତୁମକୁ ସଭାକୁ ନେଇଯିବେ ନାହିଁ, ସେ ଆମ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ରକ୍ଷା କରେନାହିଁ।
ଏଵଂ ନୂନଂ ଵ୍ଯଦଧାତ୍ସଂଵିଧାତା ସ୍ପର୍ଶାଵୁଭୌ ସ୍ପୃଶତୋ ଵୃଦ୍ଧବାଲୌ। ଧର୍ମଂ ତ୍ଵେକଂ ପରମଂ ପ୍ରାହ ଲୋକେ ସ ନଃ ଶମଂ ଧାସ୍ଯତି ଗୋପ୍ଯମାନଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ଭାଗ୍ୟବିଧାତା ଏହିପରି ଘଟଣା ଘଟାଇଛନ୍ତି—ବୃଦ୍ଧ ଓ କିଶୋର ଉଭୟ ଏହି ଦୁଃଖର ସ୍ପର୍ଶକୁ ଅନୁଭବୁଛନ୍ତି। ତଥାପି, ସଂସାରରେ ସେ ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ କହିଛନ୍ତି; ସେ ଯଦିଓ ଗୁପ୍ତ, ଆମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ସୋଽଯଂ ଧର୍ମୋ ମା ତ୍ଯଗାତ୍କୌରଵାନ୍ଵୈ ସଭ୍ଯାନ୍ଗତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛ ଧର୍ମ୍ଯଂ ଵଚୋ ମେ। ତେ ମାଂ ବ୍ରୂଯୁର୍ନିଶ୍ଚିତଂ ତତ୍କରିଷ୍ଯେ ଧର୍ମାତ୍ମାନୋ ନୀତିମନ୍ତୋ ଵରିଷ୍ଠାଃ
ଏହି ଧର୍ମକୁ କେବେ ବି ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ କୌରବମାନେ। ତୁମେ ସଭାକୁ ଯାଇ, ମୋର ଏହି ନ୍ୟାୟସଂଗତ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ପଚାର। ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବେ, ମୁଁ ସେହିଠାରେ ଅନୁସରିବି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୂତସ୍ତଦ୍ଵଚୋ ଯାଜ୍ଞସେନ୍ଯାଃ ସଭାଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରାହ ଵାକ୍ଯଂ ତଦାନୀମ୍। ଅଧୋମୁଖାସ୍ତେ ନ ଚ କିଞ୍ଚିଦୂଚୁ- ର୍ନିର୍ବନ୍ଧଂ ତଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା
ଯାଜ୍ଞସେନୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସାରଥି ସଭାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସେଇ କଥା କହିଲେ। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ ମୁହଁ ନମାଇ ଚୁପ୍ଚାପ ବସି ରହିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କର ଜିଦ୍ ବୁଝିପାରିଥିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନଚିକୀର୍ଷିତମ୍। ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ସଂମତଂ ଦୂତଂ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଶୁଣି, ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ।
ଏକଵସ୍ତ୍ର ତ୍ଵଧୋନୀଵୋ ରୋଦମାନା ରଜସ୍ଵଲା। ସଭାମାଗମ୍ଯ ପାଞ୍ଚାଲି ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ଭଵ
ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ତଳବସ୍ତ୍ର ମାତ୍ର ରହି, କାନ୍ଦୁଥିବା ଏବଂ ରଜସ୍ୱଳା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ସଭାକୁ ଆଣି, ସେଠାରେ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରଖିବାକୁ ଥିଲା।
ଅଥ ତ୍ଵାମାଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରୀଂ ସଭାଂ ତଦା। ସଭ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ଵିନିନ୍ଦେରନ୍ମନୋର୍ଭିର୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜମ୍
ତାପରେ, ରାଜକୁମାରୀ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ସଭ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ମନରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵରିତଂ ଦୂତଃ କୃଷ୍ଣାଯା ଭଵନଂ ନୃପ। ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ମତଂ ଧୀମାନ୍ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ତାପରେ, ଦୂତ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ଦୀନା ଦୁଃଖସମନ୍ଵିତାଃ। ସତ୍ଯେନାତିପରୀତାଙ୍ଗା ନୋଦୀକ୍ଷନ୍ତେ ସ୍ମ କିଞ୍ଚନ
ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୀନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଦେହ ନିଜ ସତ୍ୟବ୍ରତରେ ଦହିଯାଉଥିଲା, ସେମାନେ କିଛି କହିପାରୁନଥିଲେ।
ତତସ୍ତ୍ଵେଷାଂ ମୁଖମାଲୋକ୍ଯ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ସୂତମୁଵାଚ ହୃଷ୍ଟଃ। ଇହୈଵୈତାମାନଯ ପ୍ରାତିକାମିନ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମସ୍ଯାଃ କୁରଵୋ ବ୍ରୁଵନ୍ତଃ
ତାପରେ ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖି, ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଆନନ୍ଦରେ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏଠାରେ ପ୍ରତିକାମିନ୍କୁ ଆଣ। କୁରୁମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କଥା କହୁନ୍ତୁ।'
ତତଃ ସୂତସ୍ତସ୍ଯ ଵଶାନୁଗାମୀ ଭୀତଶ୍ଚ କୋପାଦ୍ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜାଯାଃ। ଵିହାଯ ମାନଂ ପୁନରେଵ ସଭ୍ଯା- ନୁଵାଚ କୃଷ୍ଣାଂ କିମହଂ ବ୍ରଵୀମି
ତାପରେ ସାରଥି, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ଦ୍ରୁପଦନନ୍ଦିନୀଙ୍କ ରୋଷରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ନିଜ ଗର୍ବକୁ ଛାଡ଼ି ଆଉଥରେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମୁଁ ସଭାରେ କଣ କହିବି?'
ଦୁଃଶାସନୈଷ ମମ ସୂତପୁତ୍ରୋ ଵୃକୋଦରାଦୁଦ୍ଵିଜତେଽଲ୍ପଚେତାଃ। ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାନଯ ଯାଜ୍ଞସେନୀଂ କିଂ ତେ କରିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯଵଶାଃ ସପତ୍ନାଃ
ଏହି ସାରଥିପୁତ୍ର ଦୁଃଶାସନ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଭୀମଙ୍କୁ ଭୟ କରେ; ତୁମେ ନିଜେ ଯାଜ୍ଞସେନୀଙ୍କୁ ଧରି ଆଣ। ତାଙ୍କ ଅସହାୟ ପତ୍ନୀମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?
ତତଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ସ ରାଜପୁତ୍ରଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତୁଃ ଶାସନଂ ରକ୍ତଦୃଷ୍ଟିଃ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତଦ୍ଵେଶ୍ମ ମହାରଥାନା- ମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ରୌପଦୀଂ ରାଜପୁତ୍ରୀମ୍
ତାପରେ, ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ରାଜପୁତ୍ର ରକ୍ତାକ୍ଷି ହୋଇ, ମହାବୀରମାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜକୁମାରୀ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏହ୍ଯେହି ପାଞ୍ଚାଲି ରାଜପୁତ୍ରୀମ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ପଶ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତଲଜ୍ଜା। କୁରୂନ୍ଭଜସ୍ଵାଯତପତ୍ରନେତ୍ରେ ଧର୍ମେଣ ଲବ୍ଧାଽସି ସଭାଂ ପରୈହି
'ଆସ, ଆସ, ପାଞ୍ଚାଳୀ ରାଜକୁମାରୀ! ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖ। ହେ ବିସ୍ତୃତ ନୟନବଳୀ, କୁରୁମାନେ ସହ ଯୋଗ ଦେ। ଧର୍ମରେ ସଭାରେ ତୁମକୁ ଜିତାଯାଇଛି।'
ତତଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ସୁଦୂର୍ମନାଃ ସା ଵିଵର୍ଣମାମୃଜ୍ଯ ମୁଖଂ କରେଣ। ଆର୍ତା ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ଯତଃ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତା ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵସ୍ଯ
ତାପରେ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଦ୍ରୌପଦୀ ଉଠି, ନିଜ ଫିକା ମୁହଁକୁ ହାତରେ ପୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବୃଦ୍ଧ କୁରୁରାଜଙ୍କ ମହିଳାମାନେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋ ଜଵେନାଭିସସାର ରୋଷା- ଦ୍ଦୁଃଶାସନସ୍ତାମଭିଗର୍ଜମାନଃ। ଦୀର୍ଘେଷୁ ନୀଲେଷ୍ଵଥ ଚୋର୍ମିମତ୍ସୁ ଜଗ୍ରାହ କେଶେଷୁ ନରେନ୍ଦ୍ରପତ୍ନୀମ୍
ତାପରେ ଦୁଃଶାସନ, କ୍ରୋଧରେ ଗର୍ଜନ କରି, ତ୍ୱରାରେ ଦୌଡ଼ି, ଦୀର୍ଘ ନୀଳ ତରଙ୍ଗିତ କେଶରେ ଧରି ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ।
ଯେ ରାଜସୂଯାଵଭୃଥେ ଜଲେନ ମହାକ୍ରତୌ ମନ୍ତ୍ରପୂତେନ ସିକ୍ତାଃ। ତେ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପରିଭୂଯ ଵୀର୍ଯଂ ବଲାତ୍ପ୍ରମୃଷ୍ଟା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜେନ
ଯେଉଁମାନେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶୌର୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଅପମାନିତ ହେଲେ।
ସ ତାଂ ପରାକୃଷ୍ଯ ସଭାସମୀପ- ମାନୀଯ କୃଷ୍ଣାମତିଦୀର୍ଘକେଶୀମ୍। ଦୁଃଶାସନୋ ନାଥଵତୀମନାଥଵ- ଚ୍ଚକର୍ଷ ଵାଯୁଃ କଦଲୀମିଵାର୍ତାମ୍
ଦୁଃଶାସନ ଦୀର୍ଘ କେଶରେ ଧରି, ନାଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନାଥ ଭଳି ଦେଖାଉଥିବା କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ, ଯେମିତି ବାତାସ ଦୁଃଖିତ କଦଳୀକୁ ଟାଣିନେଇଯାଏ, ସେଭଳି ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଟାଣି ନେଲେ।
ସା କୃଷ୍ଣମାଣା ନମିତାଙ୍ଗଯଷ୍ଟିଃ ଶନୈରୁଵାଚାଥ ରଜସ୍ଵଲାଽସ୍ମି। ଏକଂ ଚ ଵାସୋ ମମ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧେ ସଭାଂ ନେତୁଂ ନାର୍ହସି ମାମନାର୍ଯ
ଶର୍ମରେ ଦେହ ନମାଇଥିବା କୃଷ୍ଣା ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏବେ ରଜସ୍ୱଳା ଓ ମୋର ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଅଛି, ମୂର୍ଖ! ତୁମେ ମୋତେ ଏଭଳି ସଭାକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅନାର୍ୟ!'
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତାଂ ପ୍ରସଭଂ ନିଗୃହ୍ଯ କେଶେଶୁ କୃଷ୍ଣେଷୁ ତଦା ସ କୃଷ୍ଣାମ୍। କୃଷ୍ଣଂ ଚ ଜିଷ୍ଣୁଂ ଚ ହରିଂ ନରଂ ଚ ତ୍ରାଯାଯ ଵିକ୍ରୋଶତି ଯାଜ୍ଞସେନି
ତାପରେ, ଦୁଃଶାସନ ତାଙ୍କର କଳା କେଶରେ ଜୋରକରି ଧରି, କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ କଠୋର ଭାବରେ କହିଲେ। ଏହିବେଳେ ଯାଜ୍ଞସେନୀ କୃଷ୍ଣ, ଅର୍ଜୁନ, ଭୀମ ଓ ଧର୍ମଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ରଜସ୍ଵଲା ଵା ଭଵ ଯାଜ୍ଞସେନି ଏକାମ୍ବରା ଵାପ୍ଯଥଵା ଵିଵସ୍ତ୍ରା। ଦ୍ଯୂତେ ଜିତା ଚାସି କୃତାଽସି ଦାସୀ ଦାସୀଷୁ ଵାସଶ୍ଚ ଯଥୋପଜୋଷମ୍
ଯଜ୍ଞସେନୀ, ତୁମେ ରଜସ୍ବଳା ହେଉଛ, କିମ୍ବା ଏକଟି ଜମା ପିନ୍ଧିଛ, କିମ୍ବା ଶୁନ୍ୟ ଜମା ରହିଛ; ତୁମେ ଜୁଆରେ ହାରି ଦାସୀ ହୋଇଛ, କିମ୍ବା ଦାସୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତା ରହୁଛ —
ପ୍ରକୀର୍ଣକେଶୀ ପତିତାର୍ଧଵସ୍ତ୍ରା ଦୁଃଶାସନେନ ଵ୍ଯଵଧୂଯମାନା। ହୀମତ୍ଯମର୍ଷେଣ ଚ ଦହ୍ଯମାନା ଶନୈରିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ କୃଷ୍ଣା
ଖୋଲା କେଶ, ଅଧା ଜମା ଖସିଯାଇଥିବା, ଦୁଷ୍ୟାସନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଆଯାଉଥିବା, ଅପମାନ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଥିବା କୃଷ୍ଣା ଦୀରେ ଦୀରେ ଏହି କଥା କହିଲେ —
ଇମେ ସମାଯାମୁପନୀତଶାସ୍ତ୍ରାଃ କ୍ରିଯାଵନ୍ତଃ ସର୍ଵ ଏଵେନ୍ଦ୍ରକଲ୍ପାଃ। ଗୁରୁସ୍ଥାନା ଗୁରଵଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ତେଷାମଗ୍ରେ ନୋତ୍ସହେ ସ୍ଥାତୁମେଵମ୍
ଏଠାରେ ନୀତି ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିବା ବୃଦ୍ଧମାନେ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଆଚରଣରେ ପ୍ରବୀଣ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ; ସମସ୍ତେ ଗୁରୁ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପରି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରଖିଛନ୍ତି — ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଏଭଳି ଭାବେ ଦଉଡି ରହିପାରିବି ନାହିଁ।
ନଶଂସକର୍ମଂସ୍ତ୍ଵମନାର୍ଯଵୃତ ମା ମା ଵିଵସ୍ତ୍ରାଂ କୁରୁ ମା ଵିକାର୍ଷୀଃ। ନ ମର୍ଷଯେଯୁସ୍ତଵ ରାଜପୁତ୍ରାଃ ସେନ୍ଦ୍ରାପି ଦେଵା ଯଦି ତେ ସହାଯାଃ
ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଲଜ୍ଜାଜନକ, ଅସଦାଚାରୀ; ମୋତେ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ! ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ସହାୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମସୁତୋ ମହାତ୍ମା ଧର୍ମଶ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମୋ ନିପୁଣୋପଲକ୍ଷ୍ଯଃ। ଵାଚାପି ଭର୍ତୁଃ ପରମାଣୁମାତ୍ର- ମିଚ୍ଛାମି ଦୋଷଂ ନ ଗୁଣାନ୍ଵିସୃଜ୍ଯ
ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ରହିଥିବା ଧର୍ମସୁତ, ମହାତ୍ମା, ଧର୍ମ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ନିପୁଣତାରେ ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ କଥାରେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ଦେଖି ବିରତି ନେବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଗୁଣକୁ ଛାଡି ଦୋଷ ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇଦଂ ତ୍ଵକାର୍ଯଂ କୁରୁଵୀରମଧ୍ଯେ ରଜସ୍ଵଲାଂ ଯତ୍ପରିକର୍ଷସେ ମାମ୍। ନ ଚାପି କଶ୍ଚିତ୍କୁରୁତେଽତ୍ର କୁତ୍ସାଂ ଧ୍ରୁଵଂ ତଵେଦଂ ମତମଭ୍ଯୁପେତଃ
କୁରୁବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ରଜସ୍ବଳା ଅବସ୍ଥାରେ ଟାଣି ନେଉଛ — ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଚିତ; ଏଠାରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପରେ କିଛି କହୁନାହାନ୍ତି — ନିଶ୍ଚିତ ତୁମ ମତକୁ ସମସ୍ତେ ମନେ ରଖିଛନ୍ତି।
ଧିଗସ୍ତୁ ନଷ୍ଟଃ ଖଲୁ ଭାରତାନାଂ ଧର୍ମସ୍ତଥା କ୍ଷତ୍ରଵିଦାଂ ଚ ଵୃତ୍ତମ୍। ଯତ୍ର ହ୍ଯତୀତାଂ କୁରୁଧର୍ମଵେଲାଂ ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତି ସର୍ଵେ କୁରଵଃ ସଭାଯାମ୍
ହା! ଭାରତମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି; କୁରୁମାନେ ସଭାରେ ଧର୍ମର ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଚୁପ ରହିଛନ୍ତି।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଚ ନାସ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ତୁସ୍ତଥୈଵାସ୍ଯ ଚନାସ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ତୁସ୍ତଥୈଵାସ୍ଯ ମହାତ୍ମନୋପି। ନ ଲକ୍ଷଯନ୍ତି କୁରୁଵୃଦ୍ଧମୁଖ୍ଯାଃ
ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ସାହସ ନାହିଁ, ବିଦୁରଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସାହସ ନାହିଁ, ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜାର ମଧ୍ୟ ସାହସ ନାହିଁ; କୁରୁବୃଦ୍ଧମାନେ ନ୍ୟାୟ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ତଥା ବ୍ରୁଵନ୍ତୀ କରୁଣଂ ସୁମଧ୍ଯମା ଭର୍ତୄନ୍କଟାକ୍ଷୈଃ କୁପିତାନପଶ୍ଯତ୍। ସା ପାଣ୍ଡଵାନ୍କୋପପରୀତଦେହା- ନ୍ସନ୍ଦୀପଯାମାସ କଟାକ୍ଷପାତୈଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଭରା କଥା କହୁଥିବା ସୁମଧ୍ୟମା କୃଷ୍ଣା, କ୍ରୋଧରେ ଭରିତ ଚକ୍ଷୁରେ ଭାର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କର ଶରୀର କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୀପ୍ତିତି ହେଲେ।
ହୃତେନ ରାଜ୍ଯେନ ତଥା ଧନେନ ରତ୍ନୈଶ୍ଚ ମୁଖ୍ଯୈର୍ନ ତଥା ବଭୂଵ। ଯଥା ତ୍ରପାକୋପସମୀରିତେନ କୃଷ୍ଣାକଟାକ୍ଷେଣ ବଭୂଵ ଦୁଃଖମ୍
ରାଜ୍ୟ ହରାଇବା, ଧନ ହରାଇବା, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ହରାଇବା ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେଇନଥିଲା, ଯେପରି କୃଷ୍ଣାଙ୍କର ଲଜ୍ଜା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିତ ଦୃଷ୍ଟି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲା।