ମୁଖୋଷିତାସ୍ତେ ରଜନୀଂ ପ୍ରାତଃ ସର୍ଵେ କୃତାହ୍ନିକାଃ। ସଭାଂ ରମ୍ଯାଂ ପ୍ରଵିଵିଶୁଃ କିତଵୈରଭିନନ୍ଦିତାଃ
ସେମାନେ ରାତି କାଟି, ପ୍ରଭାତରେ ସମସ୍ତେ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ରମଣୀୟ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଁଠାରେ ଜୁଆରିମାନେ ସ୍ବାଗତ କଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତାଂ ସଭାଂ ପାର୍ଥା ଯୁଧିଷ୍ଠିରପୁରୋଗମାଃ। ସମେତ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପୂଜାର୍ହାନଭିପୂଜ୍ଯ ଚ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାର୍ଥମାନେ ସେ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ।
ଯଥାଵଯଃ ସମେଯାନା ଉପଵିଷ୍ଟା ଯଥାର୍ହତଃ। ଆସନେଷୁ ଵିଚିତ୍ରେଷୁ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧ୍ଯାସ୍ତରଣଵତ୍ସୁ ଚ
ସମାନ ବୟସର ସମସ୍ତେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ ଶୋଭାମୟ ଆସନ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଚୋଉକିରେ ବସିଲେ।
ତେଷୁ ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵଥ ନୃପେଷୁ ଚ। ଶକୁନିଃ ସୌବଲସ୍ତତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରମଭାଷତ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ବସିଯିବା ପରେ, ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ଶକୁନି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉପସ୍ତୀର୍ଣା ସଭା ରାଜନ୍ସର୍ଵେ ତ୍ଵଯି କୃତକ୍ଷଣାଃ। ଅକ୍ଷାନୁପ୍ତ୍ଵା ଦେଵନସ୍ଯ ସମଯୋଽସ୍ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ହେ ରାଜା, ସଭା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସଜିଛି, ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି। ଏବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଚଉକଟି ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ହେଉ।
ନିତିର୍ଦେଵନଂ ପାପଂ ନ କ୍ଷାତ୍ରୋଽତ୍ର ପରାକ୍ରମଃ। ନ ଚ ନୀତିର୍ଧ୍ରୁଵା ରାଜନ୍କିଂ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଯୂତଂ ପ୍ରଶଂସସି
ଚଉକଟିର ନୀତି ହେଉଛି ଚତୁରତା, ଏଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ନୁହେଁ। ଏଠିରେ ନୀତି ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ରାଜା, ତେବେ ଆପଣ ଏହି ଖେଳକୁ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି?
ହି ମାନଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ନିକୃତୌ କିତଵସ୍ଯ ହି। ଶକୁନେ ମୈଵଂ ନୋଽଜୈଷୀରମାର୍ଗେଣ ନୃଶଂସଵତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଚତୁରତାରେ ଦକ୍ଷ, ସେମାନେ ଚଉକଟିରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ହେ ଶକୁନି, ଆମେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଉପାୟରେ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯୋ ଵେତ୍ତି ସଙ୍ଖ୍ଯା ନିକୃତୌ ଵିଧିଜ୍ଞ- ଶ୍ଚେଷ୍ଟାସ୍ଵଖିନ୍ନଃ କିତଵୋଽକ୍ଷଜାସୁ। ମହାମତିର୍ଯଶ୍ଚ ଜାନାତି ଦ୍ଯୂତଂ ସ ଵୈ ସର୍ଵଂ ସହତେ ପ୍ରକ୍ରିଯାସୁ
ଯିଏ ଚତୁରତାରେ ଗଣନା ଜାଣେ, ନୀତି ଜାଣେ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅକ୍ଲାନ୍ତ, ଚଉକଟିର ଦକ୍ଷ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଚେଷ୍ଟାରେ ସହିପାରେ।
ଅକ୍ଷଗ୍ଲହଃ ସୋଽଭିଭଵେତ୍ପରଂ ନ- ସ୍ତେନୈଵ ଦୋଷୋ ଭଵତୀହ ପାର୍ଥ। ଦୀଵ୍ଯାମହେ ପାର୍ଥିଵ ମା ଵିଶଙ୍କାଂ କୁରୁଷ୍ଵ ପାଣଂ ଚ ଚିରଂ ଚ ମା କୃଥାଃ
ଯିଏ ଚଉକଟିରେ ଦକ୍ଷ, ସେ ଅନ୍ୟକୁ ଜିତେଇପାରେ; ଏଠିରେ ଏହି ଦୋଷ ଅଛି, ହେ ପାର୍ଥ। ଆମେ ଖେଳିବା, ରାଜା, ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଦାଉ ରଖନ୍ତୁ ଓ ଦେରି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଏଵମାହାଯମସିତୋ ଦେଵଲୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ଇମାନି ଲୋକଦ୍ଵାରାଣି ଯୋ ଵୈ ଭ୍ରାମ୍ଯତି ସର୍ଵଦା
ଏପରି ଭାବରେ ଅସିତଙ୍କ ପୁଅ ମହାମୁନି ଦେବଳ କହିଥିଲେ—'ଏହିଗୁଡିକ ହେଉଛି ଲୋକର ଦ୍ୱାର, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ ସଦା ଘୁରୁଥାନ୍ତି।'
ଇଦଂ ଵୈ ଦେଵନଂ ପାପଂ ନିକୃତ୍ଯା କିତଵୈଃ ସହ। ଧର୍ମେଣ ତୁ ଜଯୋ ଯୁଦ୍ଧେ ତତ୍ପରଂ ନ ତୁ ଦେଵନମ୍
ଏହି ଚଉକଟି ନିଶ୍ଚୟ ଅପରାଧ, ଚତୁର ମଣିଷମାନେ ଚତୁରତାରେ ଏହା ଖେଳନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ଧର୍ମରେ ଜିତିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଚଉକଟି ନୁହେଁ।
ନାର୍ଯା ମ୍ଲେଚ୍ଛନ୍ତି ଭାଷାଭିର୍ମାଯଯା ନ ଚରନ୍ତ୍ଯୁତ। ଅଜିହ୍ଯମଶଠଂ ଯୁଦ୍ଧମେତତ୍ସତ୍ପୁରୁଷଵ୍ରତମ୍
ନାରୀମାନେ କ୍ରୂର ଭାଷା କହୁନାହାନ୍ତି, ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା କାମ କରୁନାହାନ୍ତି; ସରଳ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଛି ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ନୀୟମ।
ଶକ୍ତିତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥାଯ ଶିକ୍ଷିତୁଂ ପ୍ରଯତାମହେ। ତଦ୍ଵୈ ଵିତ୍ତଂ ମାତିଦେଵୀର୍ମାଜୈଷୀଃ ଶକୁନେ ପରାନ୍
ଆମେ ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଶିଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ। ଏହା ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଧନ, ହେ ଶକୁନି, ଚତୁରତାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଜିତିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନିକୃତ୍ଯା କାମଯେ ନାହଂ ସୁଖାନ୍ଯୁତ ଧନାନି ଵା। କିତଵସ୍ଯେହ କୃତିନୋ ଵୃତ୍ତମେତନ୍ନ ପୂଜ୍ଯତେ
ମୁଁ କେବେ ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ସୁଖ କିମ୍ବା ଧନ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଚତୁର ଖେଳାଳିଙ୍କ ଲାଭ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆକର୍ଷଣ କରେ ନାହିଁ; ଏପରି ଆଚରଣ ଏଠି ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଶ୍ରୋତ୍ରିଯଃ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯାନେତି ନିକୃତ୍ଯୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଵିଦ୍ଵାନଵିଦୁଷୋଽଭ୍ଯେତି ନାହୁସ୍ତାଂ ନିକୃତିଂ ଜନାଃ
ଏଠି ଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଚତୁରତାରେ ହରାଇପାରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର; ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଦୁହେଁ ହରିଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏପରି ଚତୁରତାକୁ ଲୋକେ ପ୍ରଶଂସା କରୁନାହାନ୍ତି।
ଅକ୍ଷୈର୍ହି ଶିକ୍ଷିତୋଽଭ୍ଯେତି ନିକୃତ୍ଯୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଵିଦ୍ଵାନଵିଦୁଷୋଽଭ୍ଯେତି ନାହୁସ୍ତାଂ ନିକୃତିଂ ଜନାଃ
ଯିଏ ଚଉକଟିରେ ଦକ୍ଷ, ସେ ମାତ୍ର ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଜିତିପାରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର; ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଦୁହେଁ ହରିଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏପରି ଚତୁରତାକୁ ଲୋକେ ପ୍ରଶଂସା କରୁନାହାନ୍ତି।
ଅକୃତାସ୍ତ୍ରଂ କୃତାସ୍ରଶ୍ଚ ଦୁର୍ବଲଂ ବଲଵତ୍ତରଃ। ଏଵଂ କର୍ମସୁ ସର୍ଵେଷୁ ନିକୃତ୍ଯୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଵିଦ୍ଵାନଵିଦୁଷୋଭ୍ଯେତି ନାହୁସ୍ତାଂ ନିକୃତିଂ ଜନାଃ
ଯିଏ ଅଭ୍ୟାସ କରିନାହିଁ, ସେ ଅଭ୍ୟାସୀଙ୍କ ଠାରୁ ହରିଯାଏ; ଦୁର୍ବଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଠାରୁ ହରିଯାଏ; ଏଭଳି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଦୁହେଁ ହରିଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏପରି ଚତୁରତାକୁ ଲୋକେ ପ୍ରଶଂସା କରୁନାହାନ୍ତି।
ଏଵଂ ତ୍ଵଂ ମାମିହାଭ୍ଯେତ୍ଯ ନିକୃତିଂ ଯଦି ମନ୍ଯସେ। ଦେଵନାଦ୍ଵିନିଵର୍ତସ୍ଵ ଯଦି ତେ ଵିଦ୍ଯତେ ଭଯମ୍
ଏଭଳି, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଚତୁରତା ଭାବି ଆସିଛ, ତେବେ ଯଦି ଭୟ ଅଛି, ଚଉକଟି ଖେଳରୁ ପଛକୁ ହଟ।
ଆହୂତୋ ନ ନିଵର୍ତେଯମିତି ମେ ଵ୍ରତମାହିତମ୍। ଵିଧିଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ରାଜନ୍ଦିଷ୍ଟସ୍ଯାସ୍ମି ଵଶେ ସ୍ଥିତଃ
ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହେଉଛି, ଡାକିଲେ ମୁଁ କେବେ ପଛକୁ ହଟେଇନି; ଓ ହେ ରାଜା, ଭାଗ୍ୟ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ।
ଅସ୍ମିନ୍ସମାଗମେ କେନ ଦେଵନଂ ମେ ଭଵିଷ୍ଯତି। ପ୍ରତିପାଣଶ୍ଚ କୋଽନ୍ଯୋସ୍ତି ତତୋ ଦ୍ଯୂତଂ ପ୍ରଵର୍ତତାମ୍
ଏହି ସଭାରେ, ମୋ ସହିତ କିଏ ଚଉକଟି ଖେଳିବ? ଆଉ କିଏ ଦାଉ ରଖିବ? ତେବେ ଚଉକଟି ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ହେଉ।
ଅହଂ ଦାତାସ୍ମି ରତ୍ନାନାଂ ଧନାନାଂ ଚ ଵିଶାମ୍ପତେ। ମଦର୍ଥେ ଦେଵିତା ଚାଯଂ ଶକୁନିର୍ମାତୁଲୋ ମମ
ମହାରାଜ, ମୁଁ ରତ୍ନ ଓ ଧନର ଦାତା। ଏହି ମୋ ମାମା ଶକୁନି ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେନାନ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ଦ୍ଯୂତଂ ଵିଷମଂ ପ୍ରତିଭାତି ମେ। ଏତଦ୍ଵିଦ୍ଵିନ୍ନୁପାଦତ୍ସ୍ଵ କାମମେଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତମ୍
ମୋତେ ଲାଗେ, ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୁଆ ଖେଳିବା ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ। ଏହା ଜାଣି, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହଁ, ସେପରି କର।
ଉପୋହ୍ଯମାନେ ଦ୍ଯୂତେ ତୁ ରାଜାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଵିଶୁସ୍ତାଂ ସଭାଂ ତତଃ
ଯେତେବେଳେ ଜୁଆ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସେଇ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଃ କୃପଶ୍ଚୈଵ ଵିଦୁରଶ୍ଚ ମହାମତିଃ। ନାତିପ୍ରୀତେନ ମନସା ତେଽନ୍ଵଵର୍ତନ୍ତ ଭାରତ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର, ସେମାନେ ମନରେ ଖୁସି ନଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଯାଇଲେ।
ତେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଶଃ ପୃଥଚ୍କୈଵ ସିଂହଗ୍ରୀଵା ମହୌଜସଃ। ସିଂହାସନାନି ଭୂରିଣୀ ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ ଭେଜିରେ
ସେ ସିଂହଗ୍ରୀବ, ପ୍ରବଳ ରାଜାମାନେ, କେହି ଦୁଇଜଣି ମିଶି, କେହି ଏକା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗୀନ ଓ ଶୋଭାବନ୍ତି ସିଂହାସନରେ ବସିଲେ।
ଶୁଶୁଭେ ସା ସଭା ରାଜନ୍ରାଜଭିସ୍ତୈଃ ସମାଗତୈଃ। ଦେଵୈରିଵ ମହାଭାଗୈଃ ସମଵେତୈସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ସଭା ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏକଠା ହେବାରୁ ଏମିତି ଚମକୁଥିଲା, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଏକଠା ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଖାଯାଏ।
ସର୍ଵେ ଵେଦଵିଦଃ ଶୂରାଃ ସର୍ଵେ ଭାସ୍ଵରମୂର୍ତଯଃ। ପ୍ରଵର୍ତତ ମହାରାଜ ସୁହୃଦ୍ଦ୍ଯୂତମନନ୍ତରମ୍
ସମସ୍ତେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରବଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏହା ପରେ, ହେ ମହାରାଜ, ସୁହୃଦ୍ ମଧ୍ୟରେ ଜୁଆ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅଯଂ ବୁହଧନୋ ରାଜନ୍ସାଗରାଵର୍ତସମ୍ଭଵଃ। ମଣିର୍ହାରୋତ୍ତରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍କନକୋତ୍ତମଭୂଷଣଃ
ହେ ରାଜା, ଏହା ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଥିବା ମଣି, ସାଗର ତରଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଏତଦ୍ରାଜନ୍ମମ ଧନଂ ପ୍ରତିପାଣୋଽସ୍ତି କସ୍ତଵ। ଯେନ ମାଂ ତ୍ଵଂ ମହାରାଜ ଧନେନ ପ୍ରତିଦୀଵ୍ଯସେ
ହେ ରାଜା, ଏହି ମୋ ଦାଉ। ତୁମର କଣ ଅଛି? କେଉଁ ଧନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଖେଳିବାକୁ ଚାହଁଛ?
ସନ୍ତି ମେ ମଣଯଶ୍ଚୈଵ ଧନାନି ସୁବହୂନି ଚ। ମତ୍ସରଶ୍ଚ ନ ମେଽର୍ଥେଷୁ ଜଯସ୍ଵୈନଂ ଦୁରୋଦରମ୍
ମୋ ପାଖରେ ଅନେକ ମଣି ଓ ବହୁତ ଧନ ଅଛି। ଧନ ସମ୍ପତ୍ତି ପ୍ରତି ମୋର କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ—ଏହି ଗଭୀର ମଣିକୁ ଜିତ।