ନ ସନ୍ତୀମେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଯେଷାଂ ତ୍ଵମନୁଶାସିତା। ଭଵିଷ୍ଯମର୍ଥମାଖ୍ଯାସି ସର୍ଵଦା କୃତ୍ଯମାତ୍ମନଃ
ଯେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ତୁମେ ଶିଖ୍ୟା ଦେଉଛ, ସେମାନେ ମୋର ନୁହେଁ; ତୁମେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା କହୁଛ।
ପରନେଯୋଽଗ୍ରଣୀର୍ଯସ୍ଯ ସ ମାର୍ଗାନ୍ପ୍ରତିମୁହ୍ଯତି। ପନ୍ଥାନମନୁଗଚ୍ଛେଯୁଃ କଥଂ ତସ୍ଯ ପଦାନୁଗାଃ
ଯେଉଁ ନେତା ନିଜେ ଭ୍ରମିତ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପଛେ ଚାଲୁଥିବାମାନେ କିପରି ସଠିକ୍ ପଥରେ ରହିପାରିବେ?
ରାଜନ୍ପରିଣତପ୍ରଜ୍ଞୋ ଵୃଦ୍ଧସେଵୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ପ୍ରତିପନ୍ନାନ୍ସ୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ସଂମୋହଯସି ନୋ ଭୃଶମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିରେ ପକ୍କ, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସେବା କର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛ; ତଥାପି ଆମେ ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଆମକୁ ବହୁତ ଭ୍ରମିତ କରୁଛ।
ଲୋକଵୃତ୍ତାଦ୍ରାଜଵୃତ୍ତମନ୍ଯଦାହ ବୃହସ୍ପତିଃ। ତସ୍ମାଦ୍ରାଜ୍ଞାଽପ୍ରମତ୍ତେନ ସ୍ଵାର୍ଥଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯଃ ସଦୈଵ ହି
ବୃହସ୍ପତି କହିଛନ୍ତି ରାଜାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଠାରୁ ଭିନ୍ନ; ତେଣୁ ରାଜା ସଦା ନିଜ ଲାଭକୁ ସଚେତନ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ମହାରାଜ ଜଯେ ଵୃତ୍ତିଃ ସମାହିତା। ସ ଵୈ ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵଧର୍ମୋ ଵା ସ୍ଵଵୃତ୍ତୌ କା ପରୀକ୍ଷଣା
ଏ ମହାରାଜ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ଜୀବିକା ଜୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ। ଏହା ଧର୍ମ ହେଉ କି ଅଧର୍ମ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ କେଉଁ ପରୀକ୍ଷା ଅଛି?
ପ୍ରକାଲଯେଦ୍ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରତୋଦେନେଵ ସାରଥିଃ। ପ୍ରତ୍ଯମିତ୍ରଶ୍ରିଯଂ ଦୀପ୍ତାଂ ଜିଘୃକ୍ଷୁର୍ଭରତର୍ଷଭ
ଏ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ସାରଥି ପ୍ରଚୋଦନା ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଳାଇଥିବା ପରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଦୀପ୍ତ ଶ୍ରୀକୁ ଅପହରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନୋ ଵା ପ୍ରକାଶୋ ଵା ଯୋଗୋ ଯୋଽରିଂ ପ୍ରବାଧତେ। ତଦ୍ଵୈ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଶସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ନ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଛେଦନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଗୁପ୍ତ କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଯେଉଁ ଉପାୟ ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରେ, ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ଏହି ଶସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତି; କେବଳ କାଟିବାକୁ ଶସ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।
ଶତ୍ରୁଶ୍ଚୈଵ ହି ମିତ୍ରଂ ଚ ନ ଲେଖ୍ଯଂ ନ ଚ ମାତୃକା। ଯୋ ଵୈ ସନ୍ତାପଯତି ଯଂ ସ ଶତ୍ରୁଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ନୃପ
ଏ ରାଜା, ଶତ୍ରୁତା କିମ୍ବା ମିତ୍ରତା କେଉଁଠି ଲେଖା ନାହିଁ, ନା ମାତୃକା ଅଛି। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ, ସେ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ଅସନ୍ତୋଷଃ ଶ୍ରିଯୋ ମୂଲଂ ତସ୍ମାତ୍ତଂ କାମଯାମ୍ଯହମ୍। ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯେ ଯୋ ଯତତେ ସ ରାଜନ୍ପରମୋ ନଯଃ
ଅସନ୍ତୋଷ ହେଉଛି ଶ୍ରୀର ମୂଳ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଆଶା କରେ। ଯେଉଁଠି ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରେ, ସେ ରାଜା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନୀତି ଅନୁସରେ।
ମମତ୍ଵଂ ହି ନ କର୍ତଵ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯେ ଵା ଧନେଽପି ଵା। ପୂର୍ଵାଵାପ୍ତଂ ହରନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ରାଜଧ୍ରମଂ ହି ତଂ ଵିଦୁଃ
ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଧନରେ ମମତା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପୂର୍ବରୁ ଲାଭ ହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ଅନ୍ୟମାନେ ନେଇପାରନ୍ତି—ଏହି ରାଜଧର୍ମ ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାଏ।
ଅଦ୍ରୋହସମଂଯ କୃତ୍ଵା ଚିଚ୍ଛେଦ ନମୁଚେଃ ଶିରଃ। ଶକ୍ରଃ ସାଽଭିମତା ତସ୍ଯ ରିପୌ ଵୃତ୍ତିଃ ସନାତନୀ
ଅଦ୍ରୋହ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ନାମୁଚିଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ; ଏପରି ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଆଚରଣ ସନାତନ ପ୍ରଥା ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ଦ୍ଵାଵେତୌ ଗ୍ରସତେ ଭୂମିଃ ସର୍ପୋ ବିଲଶଯାନିଵ। ରାଜାନଂ ଚାଵିରୋଦ୍ଧାରଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚାପ୍ରଵାସିନମ୍
ଏ ଦୁଇଜଣକୁ ଭୂମି ଗଳିଯାଏ, ଅନ୍ତର୍ଗୃହରେ ରହୁଥିବା ସାପ ପରି—ଏକ ରାଜା ଯିଏ ପ୍ରତିରୋଧ କରେନାହିଁ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯିଏ ପ୍ରବାସ କରେନାହିଁ।
ନାସ୍ତି ଵୈ ଜାତିତଃ ଶତ୍ରୁଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵିଶାମ୍ପତେ। ଯେନ ସାଧାରଣୀ ଵୃତ୍ତିଃ ସ ଶତ୍ରୁର୍ନେତରୋ ଜନଃ
ଏ ମହାରାଜ, ଜନ୍ମରୁ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଲାଭର ସଂଘର୍ଷ ଅଛି, ସେ ଶତ୍ରୁ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
ଶତ୍ରୁପକ୍ଷଂ ସମୃଧ୍ଯନ୍ତଂ ଯୋ ମୋହାତ୍ସମୁପେକ୍ଷତେ। ଵ୍ଯାଧିରାପ୍ଯାଯିତ ଇଵ ତସ୍ଯ ମୂଲଂ ଛିନତ୍ତି ସଃ
ଯିଏ ମୂଢତାରେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ବୃଦ୍ଧିକୁ ଅନଦେଖା କରେ, ସେ ନିଜ ମୂଳକୁ କାଟିଦେଉଛି, ଅସୁସ୍ଥତା ବଢିଲେ ଯେପରି ହୁଏ।
ଅଲ୍ପୋଽପି ହ୍ଯରିରତ୍ଯର୍ଥଂ ଵର୍ଧମାନଃ ପରାକ୍ରମୈଃ। ଵଲ୍ମୀକୋ ମୂଲଜ ଇଵ ଗ୍ରସତେ ଵୃକ୍ଷମନ୍ତିକାତ୍
ସାଧାରଣ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଭାବ ବଢିଯାଏ, ସେ ନିକଟରୁ ଗଛକୁ ମୂଳରେ ଉପଜିଥିବା ବାଉଁସ ପରି ଗଳିଦେଉଛି।
ଆଜମୀଢ ରିପୋର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମା ତେ ରୋଚିଷ୍ଟ ଭାରତ। ଏଷ ଭାରଃ ସତ୍ଵଵତାଂ ନ ଯଃ ଶିରସି ଧିଷ୍ଠିତଃ
ଏ ଆଜମୀଢଂକୁ ଭାରତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଶ୍ରୀ ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ; ଏହି ଭାର ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେଉଁଠି ମୁଣ୍ଡରେ ରହିଥାଏ ନୁହେଁ।
ଜନ୍ମଵୃଦ୍ଧିମିଵାର୍ଥାନାଂ ଯୋ ଵୃଦ୍ଧିମାଭିକାଙ୍କ୍ଷତେ। ଏଧତେ ଜ୍ଞାତିଷୁ ସ ଵୈ ସଦ୍ଯୋ ଵୃଦ୍ଧିର୍ହି ଵିକ୍ରମଃ
ଯିଏ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆର୍ଥିକ ବୃଦ୍ଧିକୁ ପୁତ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପରି ଆଶା କରେ, ସେ ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନେ ମଧ୍ୟେ ଉନ୍ନତି ପାଏ; ବୃଦ୍ଧି ହେଉଛି ପ୍ରଭାବ।
ନାପ୍ରାପ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ସଂଶଯୋ ମେ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଅଵାପ୍ସ୍ଯେ ଵା ଶ୍ରିଯଂ ତାଂ ହି ଶଯିଷ୍ଯେ ଵା ହତୋ ଯୁଧି
ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ଶାସନ ଲାଭ କରିନଥିବା ଦିନ, ମୋତେ ସନ୍ଦେହ ରହିବ; ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରୀକୁ ଲାଭ କରିବି କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ ହେବି।
ଏତାଦୃଶସ୍ଯ କିଂ ମେଽଦ୍ଯ ଜୀଵିତେନ ଵିଶାମ୍ପତେ। ଵର୍ଧନ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵା ନିତ୍ଯଂ ଵଯଂ ସ୍ଵସ୍ଥିରଵୃଦ୍ଧଯଃ
ଏ ମହାରାଜ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି, ଆମେ ଏହିପରି ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛୁ—ଏଠି ଆଜି ଜୀବନର କଣ ଉପଯୋଗ?
ଯାଂ ତ୍ଵମେତାଂ ଶ୍ରିଯଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ। ତପ୍ଯସେ ତାଂ ହରିଷ୍ଯାମି ଦ୍ଯୂତେନ ଜଯତାଂ ଵର
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରୀ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଜୁଆରେ ଜିତି ନେଇଯିବି, ଜୟୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଆହୂଯତାଂ ପରଂ ରାଜନ୍କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଅଗତ୍ଵା ସଂଶଯମହମଯୁଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ଚମୂମୁଖେ
ଏ ରାଜା, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଡାକାଯାଉ; ସେ ନଆସିଲେ, ମୋତେ ସନ୍ଦେହ ହେବ, ଏବଂ ସେ ରଙ୍ଗଶାଳାରେ ଖେଳିବାକୁ ଚାହିଁନଥିଲେ।
ଅକ୍ଷାନ୍କ୍ଷିପନ୍ନକ୍ଷତଃ ସନ୍ଵିଦ୍ଵାନଵିଦୁଷୋ ଜଯେ। ଗ୍ଲହାନ୍ଧନୂଂଷି ମେ ଵିଦ୍ଧି ଶରାନକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଭାରତ
ଜୟରେ ଜ୍ଞାତ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାତ, ସେ ଅକ୍ଷ ଫେଙ୍ଗିବାରେ ଅପରିହତ ହେଉ; ଭାରତ, ମୋର ଅକ୍ଷଗୁଡିକ ହେଉଛି ଶର, ଏବଂ ଦାଉ ହେଉଛି ଧନୁ।
ଅକ୍ଷାଣାଂ ହୃଦଯଂ ମେ ଜ୍ଯାଂ ରଥଂ ଵିଦ୍ଧି ମମାସ୍ଫୁରମ୍
ମୋ ପାଇଁ ଦାୟଖେଳ ହେଉଛି ମୋର ହୃଦୟ, ଧନୁର ତାର ହେଉଛି ମୋର ରଥ, ଯାହା ମୋ ଭିତରେ ଉତ୍ସାହ ଜଗାଏ।
ଅଯମୁତ୍ସହତେ ରାଜଚ୍ଛ୍ରିଯମାହର୍ତୁମକ୍ଷଵିତ୍। ଦ୍ଯୂତେନ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତଦନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
ଏହି ଦକ୍ଷ ଦାୟଖେଳିଆ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଠାରୁ ରାଜ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ଦାୟ ଦ୍ୱାରା ହସଲ କରିପାରିବ; ତୁମେ ଏହାକୁ ଅନୁମତି ଦେବା ଉଚିତ।
ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମି ଶାସନେ ଭ୍ରାତୁର୍ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତେନ ସଙ୍ଗମ୍ଯ ଵେତ୍ସ୍ଯାମି କାର୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍
ମୁଁ ମୋ ବଡ଼ ଭାଇ ବିଦୁରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଅଛି; ସେଠାରେ ଯାଇ ତାଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣିବି।
କୃଷ୍ଣାଦଭ୍ଯାଧିକଃ ସୋଽପି କ୍ଷତ୍ତା ବୋଦ୍ଧା ଵିଶାମ୍ପତେ। କେଵଲଂ ଧର୍ମମେଵାହ ନ ତଦ୍ଵିଜଯସାଧକମ୍
ବିଦୁର, ଯିଏ ଜ୍ଞାନରେ କୃଷ୍ଣଠାରୁ ଅଧିକ, ସେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଧର୍ମର କଥା କହନ୍ତି, ବିଜୟ ଆଣିବା ଉପାୟର କଥା ନୁହେଁ।
ଜଯଶ୍ଚ ଧର୍ମତୋପେତସ୍ତଥୈଵ ଭରତର୍ଷଭ। ତସ୍ମାଦ୍ଵିନଯତୋ ଜେତା ତାଵୁଭୌ ଚ ଵିରୋଧିନୌ
ଧର୍ମ ସହିତ ଥିବା ବିଜୟ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ; ଏହିଠାରେ ଯିଏ ନମ୍ରତା ଦେଖାଏ, ସେ ଦୁଇ ପକ୍ଷ ବିପକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବ।
ଵ୍ଯପନେଷ୍ଯତି ତେ ବୁଦ୍ଧିଂ ଵିଦୁରୋ ମୁକ୍ତସଂଶଯଃ। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ହିତେ ଯୁକ୍ତୋ ନ ତଥା ମମ କୌରଵ
ବିଦୁର, ଯିଏ ସନ୍ଦେହରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ତୁମର ବୁଦ୍ଧିକୁ ଦୂର କରିଦେବେ; ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ, ମୋ ପାଇଁ ତେତେ ନୁହେଁ, ହେ କୌରବ।
ନାରଭେତାନ୍ଯସାମର୍ଥ୍ଯାତ୍ପୁରୁଷଃ କାର୍ଯମାତ୍ମନଃ। ମତିସାମ୍ଯଂ ଦ୍ଵଯୋର୍ନାସ୍ତି କାର୍ଯେଷୁ କୁରୁନନ୍ଦନ
ମଣିଷ କେବେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଠାରୁ ବଡ଼ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୁଇ ପକ୍ଷର ବୁଦ୍ଧି ସମାନ ନୁହେଁ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ।
ଭଯଂ ପରିହରନ୍ମତ୍ତ ଆତ୍ମାନଂ ପରିପାଲଯନ୍। ଵର୍ଷାସୁ କ୍ଲିନ୍ନଵଟଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ନୈଵାଵସୀଦତି
ଭୟକୁ ଦୂର କରି, ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖି, ଯେପରି ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଥିବା ବଟବୃକ୍ଷ ଭାବେ ଦଢ଼ ରହିଥାଏ, ସେପରି ମଣିଷ ଅବିଚଳିତ ରହେ।