ମହୀ କାମଦୁଘା ସା ହି ଵୀରପତ୍ନୀତି ଚୋଚ୍ଯତେ। ତଥା ଵୀରସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଶ୍ରୀସ୍ତେ ଇମେ ହି କଲତ୍ରଵତ୍
ଧରିତ୍ରୀକୁ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଗାଈ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ଶୂରବୀରଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ; ଏଭଳି ଶ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଶୂରବୀରଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା—ଏମାନେ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଳି।
ତଵାପ୍ଯସ୍ତି ହେ ଚେଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯସେ ହି ମହୀମିମାମ୍
ଯଦି ତୁମରେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ଏହି ମାଟିକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭୋଗ କରିପାରିବ।
ଅଯୁକ୍ତମିଦମେତତ୍ତୁ ପରସ୍ଵହରଣଂ ଭୃଶମ୍। ଉଭଯୋର୍ଲୋକଯୋର୍ଦୁଃଖଂ ସୁହୃଦାଂ କାଙ୍କ୍ଷତୋଽନଯମ୍
ଅନ୍ୟର ଧନ ଦଳବଳରେ ନେଇବା ଏକଦମ ଅନୁଚିତ; ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ଜିନିଷ ଆଶା କରିଲେ ଦୁଇ ଜଗତରେ ଦୁଃଖ ମିଳେ।
ଅଵ୍ଯାପାରଃ ପରାର୍ତେଷୁ ନିତ୍ଯୋଦ୍ଯୋଗଃ ସ୍ଵକର୍ମସୁ। ରକ୍ଷଣଂ ସମୁପାତ୍ତାନାମେତଦ୍ଵୈଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
ଅନ୍ୟଙ୍କ କାମରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ନ କରିବା, ନିଜ କାମରେ ସଦା ଲାଗି ରହିବା, ଓ ଯାହା ଲାଭ କରିଛି ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ସମୃଦ୍ଧିର ଚିହ୍ନ।
ଵିପତ୍ତିଷ୍ଵଵ୍ଯଥୋ ଦକ୍ଷୋ ନିତ୍ଯମୁତ୍ଥାନଵାନ୍ନରଃ। ଅପ୍ରମତ୍ତୋ ଵିନୀତାତ୍ମା ନିତ୍ଯଂ ଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ଅଚଳ, ଦକ୍ଷ, ସଦା ପ୍ରୟାସୀ, ସଚେତନ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ସେ ସଦା ଶୁଭ ଦେଖେ।
ବାହୂନିଵୈତାନ୍ମା ଚ୍ଛେତ୍ସୀଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାସ୍ତଥୈଵ ତେ। ଭ୍ରାତୃଣାଂ ତଦ୍ଧନାର୍ଥଂ ଵୈ ମିତ୍ରଦ୍ରୋହଂ ଚ ମା କୁରୁ
ନିଜ ଭାଇ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି କମାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଧନ ପାଇଁ ଭାଇ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପାଣ୍ଡୋଃ ପୁତ୍ରାନ୍ମା ଦ୍ଵିଷସ୍ଵେହ ରାଜଂ- ସ୍ତଥୈଵ ତେ ଭ୍ରାତୃଧନଂ ସମଗ୍ରମ୍। ମିତ୍ରଦ୍ରୋହେ ତାତ ମହାନଘର୍ମଃ ପିତାମହା ଯେ ତଵ ତେଽପି ତେଷାମ୍
ହେ ରାଜା, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଶତ୍ରୁ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଭାଇମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ ଆଶା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କଲେ ବଡ଼ ଅପକୃତି ହୁଏ—ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର।
ଅନ୍ତର୍ଵେଦ୍ଯାଂ ଦଦଦ୍ଵିତ୍ତଂ କାମାନନୁଭଵନ୍ପ୍ରିଯାନ୍। କ୍ରୀଡନ୍ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ନିରାତଙ୍କଃ ପ୍ରଶାମ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ
ଯଜ୍ଞ ମଞ୍ଚରେ ଧନ ଦେଇ, ପ୍ରିୟମାନେଙ୍କ ସହ ଇଚ୍ଛା ଭୋଗ କରି, ନାରୀମାନେଙ୍କ ସହ ଖେଳି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ହୁଅ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ନିଜା ପ୍ରଜ୍ଞା କେଵଲଂ ତୁ ବହୁଶ୍ରୁତଃ। ନ ସ ଜାନାତି ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ ଦର୍ଵୀ ସୂପରସାନିଵ
ଯାହାଙ୍କର ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ, କେବଳ ବହୁ ପଢ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଚମଚ ଝୋଳର ସ୍ୱାଦ ଜାଣିନଥାଏ।
ଜାନନ୍ଵୈ ମୋହଯତି ମାଂ ନାଵି ନୌରିଵ ସଂଯତା। ସ୍ଵାର୍ଥେ କିଂ ନାଵଧାନଂ ତେ ଉତାହୋ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ମାଂ ଭଵାନ୍
ତୁମେ ସବୁ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଭ୍ରମିତ କରୁଛ, ଯେପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନଥିବା ନୌକା ଭଳି; ତୁମେ ନିଜ ଲାଭକୁ ଅବହେଳା କରୁଛ କି, କିମ୍ବା ମୋତେ ଘୃଣା କରୁଛ?
ନ ସନ୍ତୀମେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଯେଷାଂ ତ୍ଵମନୁଶାସିତା। ଭଵିଷ୍ଯମର୍ଥମାଖ୍ଯାସି ସର୍ଵଦା କୃତ୍ଯମାତ୍ମନଃ
ଯେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ତୁମେ ଶିଖ୍ୟା ଦେଉଛ, ସେମାନେ ମୋର ନୁହେଁ; ତୁମେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା କହୁଛ।
ପରନେଯୋଽଗ୍ରଣୀର୍ଯସ୍ଯ ସ ମାର୍ଗାନ୍ପ୍ରତିମୁହ୍ଯତି। ପନ୍ଥାନମନୁଗଚ୍ଛେଯୁଃ କଥଂ ତସ୍ଯ ପଦାନୁଗାଃ
ଯେଉଁ ନେତା ନିଜେ ଭ୍ରମିତ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପଛେ ଚାଲୁଥିବାମାନେ କିପରି ସଠିକ୍ ପଥରେ ରହିପାରିବେ?
ରାଜନ୍ପରିଣତପ୍ରଜ୍ଞୋ ଵୃଦ୍ଧସେଵୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ପ୍ରତିପନ୍ନାନ୍ସ୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ସଂମୋହଯସି ନୋ ଭୃଶମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିରେ ପକ୍କ, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସେବା କର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛ; ତଥାପି ଆମେ ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଆମକୁ ବହୁତ ଭ୍ରମିତ କରୁଛ।
ଲୋକଵୃତ୍ତାଦ୍ରାଜଵୃତ୍ତମନ୍ଯଦାହ ବୃହସ୍ପତିଃ। ତସ୍ମାଦ୍ରାଜ୍ଞାଽପ୍ରମତ୍ତେନ ସ୍ଵାର୍ଥଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯଃ ସଦୈଵ ହି
ବୃହସ୍ପତି କହିଛନ୍ତି ରାଜାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଠାରୁ ଭିନ୍ନ; ତେଣୁ ରାଜା ସଦା ନିଜ ଲାଭକୁ ସଚେତନ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ମହାରାଜ ଜଯେ ଵୃତ୍ତିଃ ସମାହିତା। ସ ଵୈ ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵଧର୍ମୋ ଵା ସ୍ଵଵୃତ୍ତୌ କା ପରୀକ୍ଷଣା
ଏ ମହାରାଜ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ଜୀବିକା ଜୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ। ଏହା ଧର୍ମ ହେଉ କି ଅଧର୍ମ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ କେଉଁ ପରୀକ୍ଷା ଅଛି?
ପ୍ରକାଲଯେଦ୍ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରତୋଦେନେଵ ସାରଥିଃ। ପ୍ରତ୍ଯମିତ୍ରଶ୍ରିଯଂ ଦୀପ୍ତାଂ ଜିଘୃକ୍ଷୁର୍ଭରତର୍ଷଭ
ଏ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ସାରଥି ପ୍ରଚୋଦନା ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଳାଇଥିବା ପରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଦୀପ୍ତ ଶ୍ରୀକୁ ଅପହରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନୋ ଵା ପ୍ରକାଶୋ ଵା ଯୋଗୋ ଯୋଽରିଂ ପ୍ରବାଧତେ। ତଦ୍ଵୈ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଶସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ନ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଛେଦନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଗୁପ୍ତ କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଯେଉଁ ଉପାୟ ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରେ, ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ଏହି ଶସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତି; କେବଳ କାଟିବାକୁ ଶସ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।
ଶତ୍ରୁଶ୍ଚୈଵ ହି ମିତ୍ରଂ ଚ ନ ଲେଖ୍ଯଂ ନ ଚ ମାତୃକା। ଯୋ ଵୈ ସନ୍ତାପଯତି ଯଂ ସ ଶତ୍ରୁଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ନୃପ
ଏ ରାଜା, ଶତ୍ରୁତା କିମ୍ବା ମିତ୍ରତା କେଉଁଠି ଲେଖା ନାହିଁ, ନା ମାତୃକା ଅଛି। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ, ସେ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ଅସନ୍ତୋଷଃ ଶ୍ରିଯୋ ମୂଲଂ ତସ୍ମାତ୍ତଂ କାମଯାମ୍ଯହମ୍। ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯେ ଯୋ ଯତତେ ସ ରାଜନ୍ପରମୋ ନଯଃ
ଅସନ୍ତୋଷ ହେଉଛି ଶ୍ରୀର ମୂଳ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଆଶା କରେ। ଯେଉଁଠି ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରେ, ସେ ରାଜା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନୀତି ଅନୁସରେ।
ମମତ୍ଵଂ ହି ନ କର୍ତଵ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯେ ଵା ଧନେଽପି ଵା। ପୂର୍ଵାଵାପ୍ତଂ ହରନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ରାଜଧ୍ରମଂ ହି ତଂ ଵିଦୁଃ
ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଧନରେ ମମତା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପୂର୍ବରୁ ଲାଭ ହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ଅନ୍ୟମାନେ ନେଇପାରନ୍ତି—ଏହି ରାଜଧର୍ମ ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାଏ।
ଅଦ୍ରୋହସମଂଯ କୃତ୍ଵା ଚିଚ୍ଛେଦ ନମୁଚେଃ ଶିରଃ। ଶକ୍ରଃ ସାଽଭିମତା ତସ୍ଯ ରିପୌ ଵୃତ୍ତିଃ ସନାତନୀ
ଅଦ୍ରୋହ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ନାମୁଚିଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ; ଏପରି ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଆଚରଣ ସନାତନ ପ୍ରଥା ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ଦ୍ଵାଵେତୌ ଗ୍ରସତେ ଭୂମିଃ ସର୍ପୋ ବିଲଶଯାନିଵ। ରାଜାନଂ ଚାଵିରୋଦ୍ଧାରଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚାପ୍ରଵାସିନମ୍
ଏ ଦୁଇଜଣକୁ ଭୂମି ଗଳିଯାଏ, ଅନ୍ତର୍ଗୃହରେ ରହୁଥିବା ସାପ ପରି—ଏକ ରାଜା ଯିଏ ପ୍ରତିରୋଧ କରେନାହିଁ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯିଏ ପ୍ରବାସ କରେନାହିଁ।
ନାସ୍ତି ଵୈ ଜାତିତଃ ଶତ୍ରୁଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵିଶାମ୍ପତେ। ଯେନ ସାଧାରଣୀ ଵୃତ୍ତିଃ ସ ଶତ୍ରୁର୍ନେତରୋ ଜନଃ
ଏ ମହାରାଜ, ଜନ୍ମରୁ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଲାଭର ସଂଘର୍ଷ ଅଛି, ସେ ଶତ୍ରୁ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
ଶତ୍ରୁପକ୍ଷଂ ସମୃଧ୍ଯନ୍ତଂ ଯୋ ମୋହାତ୍ସମୁପେକ୍ଷତେ। ଵ୍ଯାଧିରାପ୍ଯାଯିତ ଇଵ ତସ୍ଯ ମୂଲଂ ଛିନତ୍ତି ସଃ
ଯିଏ ମୂଢତାରେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ବୃଦ୍ଧିକୁ ଅନଦେଖା କରେ, ସେ ନିଜ ମୂଳକୁ କାଟିଦେଉଛି, ଅସୁସ୍ଥତା ବଢିଲେ ଯେପରି ହୁଏ।
ଅଲ୍ପୋଽପି ହ୍ଯରିରତ୍ଯର୍ଥଂ ଵର୍ଧମାନଃ ପରାକ୍ରମୈଃ। ଵଲ୍ମୀକୋ ମୂଲଜ ଇଵ ଗ୍ରସତେ ଵୃକ୍ଷମନ୍ତିକାତ୍
ସାଧାରଣ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଭାବ ବଢିଯାଏ, ସେ ନିକଟରୁ ଗଛକୁ ମୂଳରେ ଉପଜିଥିବା ବାଉଁସ ପରି ଗଳିଦେଉଛି।
ଆଜମୀଢ ରିପୋର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମା ତେ ରୋଚିଷ୍ଟ ଭାରତ। ଏଷ ଭାରଃ ସତ୍ଵଵତାଂ ନ ଯଃ ଶିରସି ଧିଷ୍ଠିତଃ
ଏ ଆଜମୀଢଂକୁ ଭାରତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଶ୍ରୀ ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ; ଏହି ଭାର ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେଉଁଠି ମୁଣ୍ଡରେ ରହିଥାଏ ନୁହେଁ।
ଜନ୍ମଵୃଦ୍ଧିମିଵାର୍ଥାନାଂ ଯୋ ଵୃଦ୍ଧିମାଭିକାଙ୍କ୍ଷତେ। ଏଧତେ ଜ୍ଞାତିଷୁ ସ ଵୈ ସଦ୍ଯୋ ଵୃଦ୍ଧିର୍ହି ଵିକ୍ରମଃ
ଯିଏ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆର୍ଥିକ ବୃଦ୍ଧିକୁ ପୁତ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପରି ଆଶା କରେ, ସେ ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନେ ମଧ୍ୟେ ଉନ୍ନତି ପାଏ; ବୃଦ୍ଧି ହେଉଛି ପ୍ରଭାବ।
ନାପ୍ରାପ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ସଂଶଯୋ ମେ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଅଵାପ୍ସ୍ଯେ ଵା ଶ୍ରିଯଂ ତାଂ ହି ଶଯିଷ୍ଯେ ଵା ହତୋ ଯୁଧି
ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ଶାସନ ଲାଭ କରିନଥିବା ଦିନ, ମୋତେ ସନ୍ଦେହ ରହିବ; ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରୀକୁ ଲାଭ କରିବି କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ ହେବି।
ଏତାଦୃଶସ୍ଯ କିଂ ମେଽଦ୍ଯ ଜୀଵିତେନ ଵିଶାମ୍ପତେ। ଵର୍ଧନ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵା ନିତ୍ଯଂ ଵଯଂ ସ୍ଵସ୍ଥିରଵୃଦ୍ଧଯଃ
ଏ ମହାରାଜ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି, ଆମେ ଏହିପରି ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛୁ—ଏଠି ଆଜି ଜୀବନର କଣ ଉପଯୋଗ?
ଯାଂ ତ୍ଵମେତାଂ ଶ୍ରିଯଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ। ତପ୍ଯସେ ତାଂ ହରିଷ୍ଯାମି ଦ୍ଯୂତେନ ଜଯତାଂ ଵର
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରୀ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଜୁଆରେ ଜିତି ନେଇଯିବି, ଜୟୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।