ଯଥାଽତିମାତ୍ରଂ କୌନ୍ତେଯଃ ଶ୍ରିଯା ପରମଯା ଯୁତଃ। ରାଜସୂଯମଵାପ୍ଯୈଵଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଇଵ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେପରି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀମୟ ହୋଇ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ସେପରି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟା ଶ୍ରିଯଂ ପାର୍ଥେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେ ଯଥା ଵିଭୋ। କଥଂ ତୁ ଜୀଵିତଂ ଶ୍ରେଯୋ ମମ ପଶ୍ଯସି ଭାରତ
ପାର୍ଥରେ ଏପରି ଶ୍ରୀ ଦେଖି, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି, ହେ ମହାବଳୀ, ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନରେ କଣ ଭଲ ଦେଖୁଛ, କହ।
ଅନ୍ଧେନେଵ ଯୁଗଂ ନଦ୍ଧଂ ଵିପର୍ଯସ୍ତଂ ନରାଧିପ। କନୀଯାଂସୋ ଵିଵର୍ଧନ୍ତେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ହୀଯନ୍ତ ଏଵ ଚ
ଏହା ଏମିତି ଲାଗେ ଯେ, ଏକ ଯୁଗ ଅନ୍ଧକାରରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଯାଇଛି, ଯେତେବେଳେ ଛୋଟମାନେ ବଡ଼ ହେଉଛନ୍ତି ଓ ବଡ଼ମାନେ ଅବମାନିତ ହେଉଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଭିଵିନ୍ଦାମି ଶର୍ମ ସମୀକ୍ଷମାଣୋଽପି କୁରୁପ୍ରଵୀର। ତେନାହମେଵଂ କୃଶତାଂ ଗତଶ୍ଚ ଵିଵର୍ଣତାଂ ଚୈଵ ସଶୋକତାଂ ଚ
ଏପରି ଦେଖି, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର କେହି ସାନ୍ତ୍ୱନା ମିଳୁନାହିଁ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଶରୀରରେ କ୍ଷୀଣ, ମୁଞ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ତ୍ଵଂ ଵୈ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠିନେଯଃ ପୁତ୍ର ମା ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଦ୍ଵିଷଃ। ଦ୍ଵେଷା ହ୍ଯସୁଖମାଦତ୍ତେ ଯଥୈଵ ନିଘନଂ ତଥା
ତୁମେ ବଡ଼, ବଡ଼ର ପୁଅ, ମୋ ପୁଅ; ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନି। ଘୃଣା କେବଳ ଦୁଃଖ ଦିଏ, ଯେପରି ବଜ୍ରପାତ ଧ୍ୱଂସ ଆଣେ।
ଅଵ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନଂ ସମାନାର୍ଥଂ ତୁଲ୍ଯମିତ୍ରଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଅଦ୍ଵିଷନ୍ତଂ କଥଂ ଦ୍ଵିଷ୍ଯାତ୍ତ୍ଵାଦୃଶୋ ଭରତର୍ଷଭ
ଏମିତି ଭଲ ଲୋକ, ଯେଉଁଠି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚତୁର ନୁହଁନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ମିତ୍ର ଓ କାହାର ସହ ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ତୁମେ କିପରି ଘୃଣା କରିପାରିବ।
ତୁଲ୍ଯାଭିଜନଵୀର୍ଯଶ୍ଚ କଥଂ ଭ୍ରାତୁଃ ଶ୍ରିଯଂ ନୃପ। ପୁତ୍ର କାମଯସେ ମୋହାନ୍ମୈଵଂ ଭୂଃ ଶାମ୍ଯ ମା ଶୁଚଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଜନ୍ମ ଓ ଶକ୍ତିରେ ତୁମ ଭାଇ ସମାନ ହେଉଛ, ତେବେ କାହିଁକି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି ତାଙ୍କର ସମୃଦ୍ଧି ଆଶା କରୁଛ? ଏପରି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଶାନ୍ତ ହୁଅ, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଅଥ ଯଜ୍ଞଵିଭୂତିଂ ତାଂ କାଙ୍କ୍ଷସେ ଭରତର୍ଷଭ। ଋତ୍ଵିଜସ୍ତଵ ତନ୍ଵନ୍ତୁ ସପ୍ତତନ୍ତୁଂ ମହାଧ୍ଵରମ୍
ଯଦି ତୁମେ ବଳିଦାନର ଏହି ମହିମା ଆଶା କରୁଛ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ତେବେ ତୁମର ପୁରୋହିତମାନେ ସପ୍ତପଦ ନିୟମରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ।
ଆହରିଷ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନସ୍ତଵାପି ଵିପୁଲଂ ଧନମ୍। ପ୍ରୀତ୍ଯା ଚ ବହୁମାନାଚ୍ଚ ରତ୍ନାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଖକୁ ବହୁ ଧନ ନେଇ ଆସିବେ, ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମାନରେ ତୁମକୁ ରତ୍ନ ଓ ଗହଣା ଦେଇବେ।
ଅନାର୍ଯାଚରିତଂ ତାତ ପରସ୍ଵସ୍ପୃହଣଂ ଭୃଶମ୍। ସ୍ଵସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ଥୋ ଯଃ ସ ଵୈ ସୁଖମେଧତେ
ଅନ୍ୟର ଧନ ଆଶା କରିବା ଅନୁଚିତ କାମ, ପୁଆ; ନିଜରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ନିଜ କର୍ତବ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକ ଏକା ଖୁସି ପାଏ।
ମହୀ କାମଦୁଘା ସା ହି ଵୀରପତ୍ନୀତି ଚୋଚ୍ଯତେ। ତଥା ଵୀରସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଶ୍ରୀସ୍ତେ ଇମେ ହି କଲତ୍ରଵତ୍
ଧରିତ୍ରୀକୁ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଗାଈ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ଶୂରବୀରଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ; ଏଭଳି ଶ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଶୂରବୀରଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା—ଏମାନେ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଳି।
ତଵାପ୍ଯସ୍ତି ହେ ଚେଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯସେ ହି ମହୀମିମାମ୍
ଯଦି ତୁମରେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ଏହି ମାଟିକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭୋଗ କରିପାରିବ।
ଅଯୁକ୍ତମିଦମେତତ୍ତୁ ପରସ୍ଵହରଣଂ ଭୃଶମ୍। ଉଭଯୋର୍ଲୋକଯୋର୍ଦୁଃଖଂ ସୁହୃଦାଂ କାଙ୍କ୍ଷତୋଽନଯମ୍
ଅନ୍ୟର ଧନ ଦଳବଳରେ ନେଇବା ଏକଦମ ଅନୁଚିତ; ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ଜିନିଷ ଆଶା କରିଲେ ଦୁଇ ଜଗତରେ ଦୁଃଖ ମିଳେ।
ଅଵ୍ଯାପାରଃ ପରାର୍ତେଷୁ ନିତ୍ଯୋଦ୍ଯୋଗଃ ସ୍ଵକର୍ମସୁ। ରକ୍ଷଣଂ ସମୁପାତ୍ତାନାମେତଦ୍ଵୈଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
ଅନ୍ୟଙ୍କ କାମରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ନ କରିବା, ନିଜ କାମରେ ସଦା ଲାଗି ରହିବା, ଓ ଯାହା ଲାଭ କରିଛି ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ସମୃଦ୍ଧିର ଚିହ୍ନ।
ଵିପତ୍ତିଷ୍ଵଵ୍ଯଥୋ ଦକ୍ଷୋ ନିତ୍ଯମୁତ୍ଥାନଵାନ୍ନରଃ। ଅପ୍ରମତ୍ତୋ ଵିନୀତାତ୍ମା ନିତ୍ଯଂ ଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ଅଚଳ, ଦକ୍ଷ, ସଦା ପ୍ରୟାସୀ, ସଚେତନ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ସେ ସଦା ଶୁଭ ଦେଖେ।
ବାହୂନିଵୈତାନ୍ମା ଚ୍ଛେତ୍ସୀଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାସ୍ତଥୈଵ ତେ। ଭ୍ରାତୃଣାଂ ତଦ୍ଧନାର୍ଥଂ ଵୈ ମିତ୍ରଦ୍ରୋହଂ ଚ ମା କୁରୁ
ନିଜ ଭାଇ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି କମାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଧନ ପାଇଁ ଭାଇ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପାଣ୍ଡୋଃ ପୁତ୍ରାନ୍ମା ଦ୍ଵିଷସ୍ଵେହ ରାଜଂ- ସ୍ତଥୈଵ ତେ ଭ୍ରାତୃଧନଂ ସମଗ୍ରମ୍। ମିତ୍ରଦ୍ରୋହେ ତାତ ମହାନଘର୍ମଃ ପିତାମହା ଯେ ତଵ ତେଽପି ତେଷାମ୍
ହେ ରାଜା, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଶତ୍ରୁ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଭାଇମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ ଆଶା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କଲେ ବଡ଼ ଅପକୃତି ହୁଏ—ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର।
ଅନ୍ତର୍ଵେଦ୍ଯାଂ ଦଦଦ୍ଵିତ୍ତଂ କାମାନନୁଭଵନ୍ପ୍ରିଯାନ୍। କ୍ରୀଡନ୍ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ନିରାତଙ୍କଃ ପ୍ରଶାମ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ
ଯଜ୍ଞ ମଞ୍ଚରେ ଧନ ଦେଇ, ପ୍ରିୟମାନେଙ୍କ ସହ ଇଚ୍ଛା ଭୋଗ କରି, ନାରୀମାନେଙ୍କ ସହ ଖେଳି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ହୁଅ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ନିଜା ପ୍ରଜ୍ଞା କେଵଲଂ ତୁ ବହୁଶ୍ରୁତଃ। ନ ସ ଜାନାତି ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ ଦର୍ଵୀ ସୂପରସାନିଵ
ଯାହାଙ୍କର ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ, କେବଳ ବହୁ ପଢ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଚମଚ ଝୋଳର ସ୍ୱାଦ ଜାଣିନଥାଏ।
ଜାନନ୍ଵୈ ମୋହଯତି ମାଂ ନାଵି ନୌରିଵ ସଂଯତା। ସ୍ଵାର୍ଥେ କିଂ ନାଵଧାନଂ ତେ ଉତାହୋ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ମାଂ ଭଵାନ୍
ତୁମେ ସବୁ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଭ୍ରମିତ କରୁଛ, ଯେପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନଥିବା ନୌକା ଭଳି; ତୁମେ ନିଜ ଲାଭକୁ ଅବହେଳା କରୁଛ କି, କିମ୍ବା ମୋତେ ଘୃଣା କରୁଛ?
ନ ସନ୍ତୀମେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଯେଷାଂ ତ୍ଵମନୁଶାସିତା। ଭଵିଷ୍ଯମର୍ଥମାଖ୍ଯାସି ସର୍ଵଦା କୃତ୍ଯମାତ୍ମନଃ
ଯେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ତୁମେ ଶିଖ୍ୟା ଦେଉଛ, ସେମାନେ ମୋର ନୁହେଁ; ତୁମେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା କହୁଛ।
ପରନେଯୋଽଗ୍ରଣୀର୍ଯସ୍ଯ ସ ମାର୍ଗାନ୍ପ୍ରତିମୁହ୍ଯତି। ପନ୍ଥାନମନୁଗଚ୍ଛେଯୁଃ କଥଂ ତସ୍ଯ ପଦାନୁଗାଃ
ଯେଉଁ ନେତା ନିଜେ ଭ୍ରମିତ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପଛେ ଚାଲୁଥିବାମାନେ କିପରି ସଠିକ୍ ପଥରେ ରହିପାରିବେ?
ରାଜନ୍ପରିଣତପ୍ରଜ୍ଞୋ ଵୃଦ୍ଧସେଵୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ପ୍ରତିପନ୍ନାନ୍ସ୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ସଂମୋହଯସି ନୋ ଭୃଶମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିରେ ପକ୍କ, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସେବା କର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛ; ତଥାପି ଆମେ ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଆମକୁ ବହୁତ ଭ୍ରମିତ କରୁଛ।
ଲୋକଵୃତ୍ତାଦ୍ରାଜଵୃତ୍ତମନ୍ଯଦାହ ବୃହସ୍ପତିଃ। ତସ୍ମାଦ୍ରାଜ୍ଞାଽପ୍ରମତ୍ତେନ ସ୍ଵାର୍ଥଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯଃ ସଦୈଵ ହି
ବୃହସ୍ପତି କହିଛନ୍ତି ରାଜାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଠାରୁ ଭିନ୍ନ; ତେଣୁ ରାଜା ସଦା ନିଜ ଲାଭକୁ ସଚେତନ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ମହାରାଜ ଜଯେ ଵୃତ୍ତିଃ ସମାହିତା। ସ ଵୈ ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵଧର୍ମୋ ଵା ସ୍ଵଵୃତ୍ତୌ କା ପରୀକ୍ଷଣା
ଏ ମହାରାଜ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ଜୀବିକା ଜୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ। ଏହା ଧର୍ମ ହେଉ କି ଅଧର୍ମ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ କେଉଁ ପରୀକ୍ଷା ଅଛି?
ପ୍ରକାଲଯେଦ୍ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରତୋଦେନେଵ ସାରଥିଃ। ପ୍ରତ୍ଯମିତ୍ରଶ୍ରିଯଂ ଦୀପ୍ତାଂ ଜିଘୃକ୍ଷୁର୍ଭରତର୍ଷଭ
ଏ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ସାରଥି ପ୍ରଚୋଦନା ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଳାଇଥିବା ପରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଦୀପ୍ତ ଶ୍ରୀକୁ ଅପହରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନୋ ଵା ପ୍ରକାଶୋ ଵା ଯୋଗୋ ଯୋଽରିଂ ପ୍ରବାଧତେ। ତଦ୍ଵୈ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଶସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ନ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଛେଦନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଗୁପ୍ତ କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଯେଉଁ ଉପାୟ ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରେ, ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ଏହି ଶସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତି; କେବଳ କାଟିବାକୁ ଶସ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।
ଶତ୍ରୁଶ୍ଚୈଵ ହି ମିତ୍ରଂ ଚ ନ ଲେଖ୍ଯଂ ନ ଚ ମାତୃକା। ଯୋ ଵୈ ସନ୍ତାପଯତି ଯଂ ସ ଶତ୍ରୁଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ନୃପ
ଏ ରାଜା, ଶତ୍ରୁତା କିମ୍ବା ମିତ୍ରତା କେଉଁଠି ଲେଖା ନାହିଁ, ନା ମାତୃକା ଅଛି। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ, ସେ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ଅସନ୍ତୋଷଃ ଶ୍ରିଯୋ ମୂଲଂ ତସ୍ମାତ୍ତଂ କାମଯାମ୍ଯହମ୍। ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯେ ଯୋ ଯତତେ ସ ରାଜନ୍ପରମୋ ନଯଃ
ଅସନ୍ତୋଷ ହେଉଛି ଶ୍ରୀର ମୂଳ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଆଶା କରେ। ଯେଉଁଠି ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରେ, ସେ ରାଜା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନୀତି ଅନୁସରେ।
ମମତ୍ଵଂ ହି ନ କର୍ତଵ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯେ ଵା ଧନେଽପି ଵା। ପୂର୍ଵାଵାପ୍ତଂ ହରନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ରାଜଧ୍ରମଂ ହି ତଂ ଵିଦୁଃ
ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଧନରେ ମମତା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପୂର୍ବରୁ ଲାଭ ହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ଅନ୍ୟମାନେ ନେଇପାରନ୍ତି—ଏହି ରାଜଧର୍ମ ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାଏ।