ଅଶ୍ନାମ୍ଯାଚ୍ଛାଦଯାମୀତି ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ହୀନପୌରୁଷଃ। ନାମର୍ଷଂ କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ପୁରୁଷଃ ସୋଽଧମଃ ସ୍ମୃତଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜେ ଖାଉଛି, ପିନ୍ଧୁଛି, ତଥାପି ନିଜର ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖି ଲଜ୍ଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେଇ ପୁରୁଷ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ମନ୍ୟ ହୁଏ।
ନ ମାଂ ପ୍ରୀଣାତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସାଧାରଣୀ ଵିଭୋ। ଜ୍ଵଲିତାମେଵ କୌନ୍ଯେଯେ ଶ୍ରିଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵିଵ୍ଯଥେ
ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ସାଧାରଣ ଧନ-ସମ୍ପଦ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ ନାହିଁ; ହେ ବଳଶାଳୀ, କୌଣେୟଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦେଖି ମୋ ମନ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵାଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଵଶାନୁଗାମ୍। ସ୍ଥିରୋଽସ୍ମି ଯୋଽହଂ ଜୀଵାମି ଦୁଃଖାଦେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଯଦିଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲେ, ମୁଁ ଏପରି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଓ ଜୀବିତ ଅଛି; ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ କଥା କହୁଛି।
ଆଵର୍ଜିତା ଇଵାଭାନ୍ତି ନୀପାଶ୍ଚିତ୍ରକକୌକୁରାଃ। କାରସ୍କାରା ଲୋହଜଙ୍ଘା ଯୁଧିଷ୍ଠିରନିଵେଶନେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜପାଳିସରେ ନୀପ, ଚିତ୍ରକ, କକୌକୁର, କାରସ୍କାର ଓ ଲୋହଜଂଘ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ସେମାନେ ସମେତି ଆଣାଯାଇଛନ୍ତି।
ହିମଵତ୍ସାଗରାନୁପାଃ ସର୍ଵେ ରତ୍ନାକରାସ୍ତଥା। ଅନ୍ତ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ପର୍ଯୁଦସ୍ତା ଯୁଧିଷ୍ଠିରନିଵେଶନେ
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ର କୂଳର ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ସମସ୍ତ ଅମୂଲ୍ୟ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜପାଳିସରେ ଏକଠା ହୋଇଯାଇଛି।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋଽଯମିତି ମାଂ ମତ୍ଵା ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚେତି ଵିଶାମ୍ପତେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରେଣ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଯୁକ୍ତୋ ରତ୍ନପରିଗ୍ରହେ
ହେ ରାଜା, 'ଏହେଁ ବଡ଼ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ' ବୋଲି ଭାବି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଏହି ରତ୍ନ ସଂଗ୍ରହ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଉପସ୍ଥିତାନାଂ ରତ୍ନାନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାନାମର୍ଘହାରିଣାମ୍। ନାଦୃଶ୍ଯତ ପରଃ ପାରୋ ନାପରସ୍ତତ୍ର ଭାରତ
ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସୀମା ଦେଖାଯାଇନଥିଲା—ନ କୌଣସି ପାର, ନ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତ, ହେ ଭାରତ।
ନ ମେ ହସ୍ତଃ ସମଭଵଦ୍ଵସୁ ତତ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ। ଅତିଷ୍ଠନ୍ତ ମଯି ଶ୍ରାନ୍ତେ ଗୃଗ୍ଯ ଦୂରାହୃତଂ ଵସୁ
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଧନ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲି, ମୋର ହାତ ଭରିଯାଉଥିଲା ନାହିଁ; ହେ ଗୃଗ୍ୟ, ଦୂରରୁ ଆଣାଯାଇଥିବା ଧନ ମୋତେ ଥକାଇ ଦେଇଥିଲା।
କୃତାଂ ବିନ୍ଦୁସରୋରତ୍ନୈର୍ମଯେନ ସ୍ଫାଟିକଚ୍ଛଦାମ୍। ଅପଶ୍ଯଂ ନଲିନୀଂ ପୂର୍ଣାମୁଦକସ୍ଯେଵ ଭାରତ
ବିନ୍ଦୁସାର ହ୍ରଦର ରତ୍ନମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୟୁରୀ କ୍ରିଷ୍ଟଳ ଚାଦର ଦେଖିଲି, ଯେଉଁଥିରେ ଜଳରେ ପୁର୍ଣ୍ଣ ଏକ ପଦ୍ମ ସରୋବର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ହେ ଭାରତ।
ଵସ୍ତ୍ରମୁତ୍କର୍ଷତି ମଯି ପ୍ରାହସତ୍ସ ଵୃକୋଦରଃ। ଶତ୍ରୋର୍ଋଦ୍ଧିଵିଶେଷେଣ ଵିମୂଢ ରତ୍ତଵର୍ଜିତମ୍
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଏକ ପୋଷାକ ଉଠାଉଥିଲି, ବିମସେନ ମୋତେ ହସିଲେ; ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦେଖି ସେ ଅବାକ ହୋଇ, ରତ୍ନ ବିହୀନ ଥିଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ମ ଯଦି ଶକ୍ତଃ ସ୍ଯଂ ପାତଯେଽହଂ ଵୃକୋଦରମ୍। ଯଦି କୁର୍ଯାଂ ସମାରମ୍ଭଂ ଭୀମଂ ହନ୍ତୁଂ ନରାଧିପ
ସେଠାରେ, ଯଦି ମୋର ଶକ୍ତି ଥାନ୍ତା, ମୁଁ ବିମସେନଙ୍କୁ ପଡ଼ି ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯଦି ମୁଁ ଭୀମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପ୍ରୟାସ କରିଥାନ୍ତି, ହେ ନରପତି।
ଶିଶୁପାଲ ଇଵାସ୍ମାକଂ ଗତିଃ ସ୍ଯାନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ସପତ୍ନେନାଵହାସୋ ମେ ସ ମାଂ ଦହତି ଭାରତ
ତେବେ ଆମର ଦୁର୍ଗତି ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ପରି ହୋଇଯାନ୍ତା—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଉପହାସ ମୋତେ ଜଳାଇ ଦେଉଛି, ହେ ଭାରତ।
ପୁନଶ୍ଚ ତାଦୃଶୀମେଵ ଵାପୀଂ ଜଲଜଶାଲିନୀମ୍। ମତ୍ଵା ଶିଲାସମାଂ ତୋଯେ ପତିତୋଽସ୍ମି ନରାଧିପ
ପୁଣି, ସେଇପରି ଏକ ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳାଶୟକୁ ପାଥର ଭାବି, ମୁଁ ତାହାରେ ପଡ଼ିଗଲି, ହେ ନରପତି।
ତତ୍ର ମାଂ ପ୍ରାହସତ୍କୃଷ୍ଣଃ ପାର୍ଥେନ ସହ ସୁସ୍ଵରମ୍। ଦ୍ରୌପଦୀ ଚ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଵ୍ଯଥଯନ୍ତୀ ମନୋ ମମ
ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ, ପାର୍ଥ ସହିତ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ମୋତେ ହସିଲେ; ଡ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋର ମନକୁ ବେଦନା ଦେଇଲେ।
କ୍ଲିନ୍ନଵସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ତୁ ଜଲେ କିଙ୍କରା ରାଜନୋଦିତାଃ। ଦଦୁର୍ଵାସାଂସି ମେଽନ୍ଯାନି ତଚ୍ଚ ଦୁଃଖଂ ପରଂ ମମ
ହେ ରାଜା, ମୋର ପୋଶାକ ପାଣିରେ ଭିଜିଯିବା ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦାସମାନେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ପୋଶାକ ଦେଲେ। ଏହି କଥା ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ ହେଲା।
ପ୍ରଲମ୍ଭଂ ଚ ଶୃଣୁଷ୍ଵାନ୍ଯଦ୍ଵଦତୋ ମେ ନରାଧିପ। ଅଦ୍ଵାରେଣ ଵିନିର୍ଗଚ୍ଛନ୍ଦ୍ଵାରସଂସ୍ଥାନରୂପିଣା। ଅଭିହତ୍ଯ ଶିଲାଂ ଭୂଯୋ ଲଲାଟେନାସ୍ମି ଵିକ୍ଷତଃ
ହେ ନରପତି, ଆଉ ଏକ ଦୁଃଖର କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବାହାରୁଥିବା ବେଳେ, ଯାହା ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମୋ ଲଳାଟ ଏକ ପାଥରକୁ ଲାଗିଗଲା ଏବଂ ମୁଁ ପୁନି ଆଘାତ ପାଇଲି।
ତତ୍ର ମାଂ ଯମଜୌ ଦୂରାଦାଲୋକ୍ଯାଭିହତଂ ତଦା। ବାହୁଭିଃ ପରିଗୃହ୍ଣୀତାଂ ଶୋଚନ୍ତୌ ସହିତାଵୁଭୌ
ସେଠାରେ ଯମର ଦୁଇ ଭାଇ ଦୂରରୁ ମୋତେ ଆଘାତଗ୍ରସ୍ତ ଦେଖିଲେ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣେ ମିଶି ମୋତେ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଉଵାଚ ସହଦେଵସ୍ତୁ ତତ୍ର ମାଂ ଵିସ୍ମଯନ୍ନିଵ। ଇଦ ଦ୍ଵାରଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ମା ଗଚ୍ଛେତି ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେଠାରେ ସହଦେବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ମୋତେ କହିଲେ, 'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ର, ଏହି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଯିଅନାହିଁ,' ବାରମ୍ବାର ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭୀମସେନେନ ତତ୍ରୋକ୍ତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ମଜେତି ଚ। ସମ୍ବୋଧ୍ଯ ପ୍ରହସିତ୍ଵା ଚ ଇତୋ ଦ୍ଵାରଂ ନରାଧିପ
ସେଠାରେ ଭୀମସେନ ମଧ୍ୟ ମୋତେ 'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରି, ହସି ହସି କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଏହି ହେଉଛି ଠିକ୍ ଦ୍ୱାର।'
ନାମଧେଯାନି ରତ୍ନାନାଂ ପୁରସ୍ତାନ୍ନ ଶ୍ରୁତାନି ମେ। ଯାନି ଦୃଷ୍ଟାନି ମେ ତସ୍ଯାଂ ମନସ୍ତପତି ତଚ୍ଚ ମେ
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦେଖିଲି, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଶୁଣିନଥିଲି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋ ମନକୁ ବହୁତ ଅଶାନ୍ତ କରିଦେଇଛି।
ଯନ୍ମଯା ପାଣ୍ଡଵୋଯାନାଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ତଚ୍ଛୃଣୁ ଭାରତ। ଆହୃତଂ ଭୂମିପାଲୈର୍ହି ଵସୁ ମୁଖ୍ଯଂ ତତସ୍ତତଃ
ହେ ଭାରତ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଧନ-ସମ୍ପଦ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ତାହା ଶୁଣ। ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ଯେଉଁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଧନ ଆଣିଥିଲେ, ସେଗୁଡିକ ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି।
ନାଵିଦଂ ମୂଢମାତ୍ମାନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାହଂ ତଦରେର୍ଧନମ୍। ଫଲତୋ ଭୂମିତୋ ଵାଽପି ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ଭାରତ
ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଏହି ଧନ ଦେଖି, ମୁଁ କେବେ ନିଜକୁ ମୂଢ଼ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନୀ ଭାବିନଥିଲି। ହେ ଭାରତ, ଯାହା ଫଳରୁ କିମ୍ବା ଭୂମିରୁ ମିଳେ, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର।
ଔର୍ଣାନ୍ବୈଲାନ୍ଵାର୍ଷଦଂଶାନ୍ ଜାତରୂପପରିଷ୍କୃତାନ୍। ପ୍ରାଵାରାଜିନମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ କାମ୍ଭୋଜଃ ପ୍ରଦଦୌ ବହୂନ୍
କାମ୍ଭୋଜ ରାଜା ବହୁତ ଉତ୍ତମ ଉନା ଚଦର, ଛାଗ ଓ ଭେଡ଼ାର ଉନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପାଲି ଓ ଚର୍ମ ଦାନ କରିଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵାଂସ୍ତିତ୍ତିରିକଲ୍ମାଷାଂସ୍ତ୍ରିଶତଂ ଶୁକନାସିକାନ୍। ଅଷ୍ଟ୍ରଵାମୀସ୍ତ୍ରିଗର୍ତାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ଟାଃ ପୀଲୁଶମୀଙ୍ଗୁଦୈଃ
ତିନି ଶତ ଶୁକନାସିକା ଘୋଡ଼ା, ତିତିରି ଓ କଳ୍ମାଷ ଜାତିର, ଏବଂ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ଦେଶର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା, ପୀଲୁ, ସମୀ ଓ ଇଙ୍ଗୁଦ ଫଳ ଖାଇ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।
ଗୋପାଃ ସ୍ଵୀଯେନ ସହିତାସ୍ତଦାଦାଯ ଚତୁଷ୍ପଦମ୍। ଵସାତଯୋଽନ୍ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵାରି ତସ୍ଯାଵତସ୍ଥିରେ
ଗୋପାଳମାନେ ନିଜ ଗାଁଠି ସହିତ ଚାରିପାଏ ଜନ୍ତୁ ଆଣିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଧନ-ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।
କମଣ୍ଡଲୂନୁପାଦାଯ ଜାତରୂପମଯଞ୍ଛିଵାନ୍। ରତ୍ନାନି ଚ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ସୁଵର୍ଣଂ ଚୈଵ କେଵଲମ୍
କିଏ କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ସୁନାରେ ତିଆରି ଶୁଭ ବସ୍ତୁ, ମଣିମାଣିକ୍ୟ, ସୁନା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ଆଣିଥିଲେ।
ପ୍ରୀଯମାଣଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵଜନସଂଵୃତଃ। ତ୍ରୈଖର୍ଵୋ ରଥମୁଖ୍ଯେଶଃ ପାଣ୍ଡଵାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସ୍ୱଜନମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ, ଖୁସି ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ, ରଥମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରୈଖର୍ବ ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
ଯଶ୍ଚ ସ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯେନ ରାଜ୍ଞଃ ଶଙ୍ଖୋ ନିଵେଦିତଃ। ପ୍ରୀତ୍ଯା ଦତ୍ତଃ କୁଵିନ୍ଦେନ ଧର୍ମରାଜାଯ ଧୀମତେ
ଯେ ଶଂଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ, ସେହି ଶଂଖକୁ କୁବିନ୍ଦ ପ୍ରେମରେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ତଂ ସର୍ଵେ ଭ୍ରାତରୋ ଭ୍ରାତ୍ରେ ଦଦୁଃ ଶଙ୍ଖଂ କିରୀଟିନେ। ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାଦ୍ବୀଭତ୍ସୁସ୍ତୋଯଜଂ ହେମମାଲିନମ୍
ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ସେ ଭାଇଙ୍କର ଶଂଖ କିରୀଟୀକୁ ଦେଇଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ସେ ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଶଂଖ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଚିତ୍ରଂ ନିଷ୍କସହସ୍ରେଣ ଭ୍ରାଜମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା। ରୁଚିରଂ ଦର୍ଶନୀଯଂ ଚ ପୂଜିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ସେ ଶଂଖ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ହଜାର ନିଷ୍କାରେ ଶୋଭିତ, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଆକର୍ଷକ, ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରି ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ।