ଦେଵର୍ଷିର୍ଵାସଵାଗୁରୁର୍ଦେଵରାଜାଯ ଧୀମତେ। ଯତ୍ପ୍ରାହ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଭଗଵାନ୍ବୃହସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ। ତଦ୍ଦେ ଵିଦୁରଃ ସର୍ଵଂ ସରହସ୍ଯଂ ମହାକଵିଃ
ଦେବମୁନି ବୃହସ୍ପତି, ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା, ଦେବରାଜଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଥିଲେ, ବିଦୁର, ସେ ମହାକବି, ତାହାର ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି।
ସ୍ଥିତସ୍ତୁ ଵଚନେ ତସ୍ଯ ସଦାଽହମପି ପୁତ୍ରକ। ଵିଦୁରୋ ଵାପି ମେଧାଵୀ କୁରୂଣାଂ ପ୍ରଵରୋ ମତଃ
ମୁଁ ସଦା ସେଠି ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସରଣ କରେ, ପୁଅ; ବିଦୁର ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏବଂ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ମନାଯାନ୍ତି।
ଉଦ୍ଧଵୋ ଵା ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ଵୃଷ୍ଣୀନାମର୍ଚିତୋ ନୃପ। ତଦଲଂ ପୁତ୍ର ଦ୍ଯୂତେନ ଦ୍ଯୂତେ ଭେଦୋ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ
କିମ୍ବା ଉଦ୍ଧବ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏବଂ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ; ଏହିପରି, ପୁଅ, ଏହି ଜୁଆ ଯଥେଷ୍ଟ, କାରଣ ଜୁଆରେ ବିଭେଦ ଦେଖାଯାଏ।
ଭେଦେ ଵିନାଶୋ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ତତ୍ପୁତ୍ର ପରିଵର୍ଜଯ
ବିଭେଦ ହେଲେ ରାଜ୍ୟର ନାଶ ହୁଏ; ତେଣୁ, ପୁଅ, ଏହାକୁ ଦୂରେଇ ରଖ।
ପିତ୍ରା ମାତ୍ରା ଚ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଯଦ୍ଵୈ କାର୍ଯଂ ପରଂ ସ୍ମୃତମ୍। ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵମସି ତନ୍ନାମ ପିତୃପୈତାମହଂ ପଦମ୍
ପିତା ଓ ମାତା ପାଇଁ ପୁଅଙ୍କର ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମନାଯାଏ, ତୁମେ ଏହି ପିତୃପିତାମହଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛ।
ଅଧୀତଵାନ୍କୃତୀ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଲାଲିତଃ ସତତଂ ଗୃହେ। ଭ୍ରାତୃଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସ୍ଥିତୋ ରାଜ୍ଯେ ଵିନ୍ଦସରେ କିଂ ନ ଶୋଭନମ୍
ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖିଛ, କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଫଳ କରିଛ, ସଦା ଘରେ ଆଦର ପାଇଛ, ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼, ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ—ବିନ୍ଦସରରେ କଣ ତୁମ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ଅଛି?
ପୃଥଗ୍ଜନୈରଲଭ୍ଯଂ ଯଦ୍ଭୋଜନାଚ୍ଛାଦନଂ ପରମ୍। ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତୋସି ମହାବାହୋ କସ୍ମାଚ୍ଛୋନସି ପୁତ୍ରକ
ହେ ବଳଶାଳୀ, ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପୋଷାକ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତୁମେ ସେଇ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପୋଷାକ ଲାଭ କରିଛ; ତେବେ, ପୁଅ, କାହିଁକି ଏତେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ?
ସ୍ଫୀତଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାବାହୋ ପିତୃପୈତାମହଂ ମହତ୍। ନିତ୍ଯମାଜ୍ଞାପଯନ୍ଭାସି ଦିଵି ଦେଵେଶ୍ଵରୋ ଯଥା
ହେ ବଳଶାଳୀ, ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପିତା ଓ ପୁରୁବ୍ବ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ଏହା ଉତ୍ତରାଧିକାରରେ ପାଇଛ; ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଆଦେଶ ଦେଉଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ।
ଯାଦୃଶଂ ଚ ତଵୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତଦନ୍ଯେଷାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍। ଯେ ଚୋପଭୋଗାସ୍ତେ ରାଜନ୍ମଯା ତେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ତୁମର ଏହି ଏଶ୍ୱର୍ୟ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଳାସ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦୁର୍ଲଭ।
ତସ୍ଯ ତେ ଵିଦିତପ୍ରଜ୍ଞ ଶୋକମୂଲମିଦଂ କଥମ୍। ସମୁତ୍ଥିତଂ ଦୁଃଖକରଂ ତନ୍ମେ ଶଂସିତୁମର୍ହସି
ଏପରି ଜଣାଶୁଣା ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇଥିବା ସତ୍ୱେ, ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳ କିପରି ତୁମେ ଅନୁଭବ କରୁଛ? ମୋତେ ଏହି କଥା ଖୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
ଅଶ୍ନାମ୍ଯାଚ୍ଛାଦଯାମୀତି ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ହୀନପୌରୁଷଃ। ନାମର୍ଷଂ କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ପୁରୁଷଃ ସୋଽଧମଃ ସ୍ମୃତଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜେ ଖାଉଛି, ପିନ୍ଧୁଛି, ତଥାପି ନିଜର ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖି ଲଜ୍ଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେଇ ପୁରୁଷ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ମନ୍ୟ ହୁଏ।
ନ ମାଂ ପ୍ରୀଣାତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସାଧାରଣୀ ଵିଭୋ। ଜ୍ଵଲିତାମେଵ କୌନ୍ଯେଯେ ଶ୍ରିଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵିଵ୍ଯଥେ
ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ସାଧାରଣ ଧନ-ସମ୍ପଦ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ ନାହିଁ; ହେ ବଳଶାଳୀ, କୌଣେୟଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦେଖି ମୋ ମନ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵାଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଵଶାନୁଗାମ୍। ସ୍ଥିରୋଽସ୍ମି ଯୋଽହଂ ଜୀଵାମି ଦୁଃଖାଦେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଯଦିଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲେ, ମୁଁ ଏପରି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଓ ଜୀବିତ ଅଛି; ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ କଥା କହୁଛି।
ଆଵର୍ଜିତା ଇଵାଭାନ୍ତି ନୀପାଶ୍ଚିତ୍ରକକୌକୁରାଃ। କାରସ୍କାରା ଲୋହଜଙ୍ଘା ଯୁଧିଷ୍ଠିରନିଵେଶନେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜପାଳିସରେ ନୀପ, ଚିତ୍ରକ, କକୌକୁର, କାରସ୍କାର ଓ ଲୋହଜଂଘ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ସେମାନେ ସମେତି ଆଣାଯାଇଛନ୍ତି।
ହିମଵତ୍ସାଗରାନୁପାଃ ସର୍ଵେ ରତ୍ନାକରାସ୍ତଥା। ଅନ୍ତ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ପର୍ଯୁଦସ୍ତା ଯୁଧିଷ୍ଠିରନିଵେଶନେ
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ର କୂଳର ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ସମସ୍ତ ଅମୂଲ୍ୟ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜପାଳିସରେ ଏକଠା ହୋଇଯାଇଛି।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋଽଯମିତି ମାଂ ମତ୍ଵା ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚେତି ଵିଶାମ୍ପତେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରେଣ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଯୁକ୍ତୋ ରତ୍ନପରିଗ୍ରହେ
ହେ ରାଜା, 'ଏହେଁ ବଡ଼ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ' ବୋଲି ଭାବି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଏହି ରତ୍ନ ସଂଗ୍ରହ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଉପସ୍ଥିତାନାଂ ରତ୍ନାନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାନାମର୍ଘହାରିଣାମ୍। ନାଦୃଶ୍ଯତ ପରଃ ପାରୋ ନାପରସ୍ତତ୍ର ଭାରତ
ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସୀମା ଦେଖାଯାଇନଥିଲା—ନ କୌଣସି ପାର, ନ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତ, ହେ ଭାରତ।
ନ ମେ ହସ୍ତଃ ସମଭଵଦ୍ଵସୁ ତତ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ। ଅତିଷ୍ଠନ୍ତ ମଯି ଶ୍ରାନ୍ତେ ଗୃଗ୍ଯ ଦୂରାହୃତଂ ଵସୁ
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଧନ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲି, ମୋର ହାତ ଭରିଯାଉଥିଲା ନାହିଁ; ହେ ଗୃଗ୍ୟ, ଦୂରରୁ ଆଣାଯାଇଥିବା ଧନ ମୋତେ ଥକାଇ ଦେଇଥିଲା।
କୃତାଂ ବିନ୍ଦୁସରୋରତ୍ନୈର୍ମଯେନ ସ୍ଫାଟିକଚ୍ଛଦାମ୍। ଅପଶ୍ଯଂ ନଲିନୀଂ ପୂର୍ଣାମୁଦକସ୍ଯେଵ ଭାରତ
ବିନ୍ଦୁସାର ହ୍ରଦର ରତ୍ନମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୟୁରୀ କ୍ରିଷ୍ଟଳ ଚାଦର ଦେଖିଲି, ଯେଉଁଥିରେ ଜଳରେ ପୁର୍ଣ୍ଣ ଏକ ପଦ୍ମ ସରୋବର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ହେ ଭାରତ।
ଵସ୍ତ୍ରମୁତ୍କର୍ଷତି ମଯି ପ୍ରାହସତ୍ସ ଵୃକୋଦରଃ। ଶତ୍ରୋର୍ଋଦ୍ଧିଵିଶେଷେଣ ଵିମୂଢ ରତ୍ତଵର୍ଜିତମ୍
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଏକ ପୋଷାକ ଉଠାଉଥିଲି, ବିମସେନ ମୋତେ ହସିଲେ; ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦେଖି ସେ ଅବାକ ହୋଇ, ରତ୍ନ ବିହୀନ ଥିଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ମ ଯଦି ଶକ୍ତଃ ସ୍ଯଂ ପାତଯେଽହଂ ଵୃକୋଦରମ୍। ଯଦି କୁର୍ଯାଂ ସମାରମ୍ଭଂ ଭୀମଂ ହନ୍ତୁଂ ନରାଧିପ
ସେଠାରେ, ଯଦି ମୋର ଶକ୍ତି ଥାନ୍ତା, ମୁଁ ବିମସେନଙ୍କୁ ପଡ଼ି ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯଦି ମୁଁ ଭୀମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପ୍ରୟାସ କରିଥାନ୍ତି, ହେ ନରପତି।
ଶିଶୁପାଲ ଇଵାସ୍ମାକଂ ଗତିଃ ସ୍ଯାନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ସପତ୍ନେନାଵହାସୋ ମେ ସ ମାଂ ଦହତି ଭାରତ
ତେବେ ଆମର ଦୁର୍ଗତି ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ପରି ହୋଇଯାନ୍ତା—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଉପହାସ ମୋତେ ଜଳାଇ ଦେଉଛି, ହେ ଭାରତ।
ପୁନଶ୍ଚ ତାଦୃଶୀମେଵ ଵାପୀଂ ଜଲଜଶାଲିନୀମ୍। ମତ୍ଵା ଶିଲାସମାଂ ତୋଯେ ପତିତୋଽସ୍ମି ନରାଧିପ
ପୁଣି, ସେଇପରି ଏକ ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳାଶୟକୁ ପାଥର ଭାବି, ମୁଁ ତାହାରେ ପଡ଼ିଗଲି, ହେ ନରପତି।
ତତ୍ର ମାଂ ପ୍ରାହସତ୍କୃଷ୍ଣଃ ପାର୍ଥେନ ସହ ସୁସ୍ଵରମ୍। ଦ୍ରୌପଦୀ ଚ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଵ୍ଯଥଯନ୍ତୀ ମନୋ ମମ
ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ, ପାର୍ଥ ସହିତ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ମୋତେ ହସିଲେ; ଡ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋର ମନକୁ ବେଦନା ଦେଇଲେ।
କ୍ଲିନ୍ନଵସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ତୁ ଜଲେ କିଙ୍କରା ରାଜନୋଦିତାଃ। ଦଦୁର୍ଵାସାଂସି ମେଽନ୍ଯାନି ତଚ୍ଚ ଦୁଃଖଂ ପରଂ ମମ
ହେ ରାଜା, ମୋର ପୋଶାକ ପାଣିରେ ଭିଜିଯିବା ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦାସମାନେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ପୋଶାକ ଦେଲେ। ଏହି କଥା ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ ହେଲା।
ପ୍ରଲମ୍ଭଂ ଚ ଶୃଣୁଷ୍ଵାନ୍ଯଦ୍ଵଦତୋ ମେ ନରାଧିପ। ଅଦ୍ଵାରେଣ ଵିନିର୍ଗଚ୍ଛନ୍ଦ୍ଵାରସଂସ୍ଥାନରୂପିଣା। ଅଭିହତ୍ଯ ଶିଲାଂ ଭୂଯୋ ଲଲାଟେନାସ୍ମି ଵିକ୍ଷତଃ
ହେ ନରପତି, ଆଉ ଏକ ଦୁଃଖର କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବାହାରୁଥିବା ବେଳେ, ଯାହା ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମୋ ଲଳାଟ ଏକ ପାଥରକୁ ଲାଗିଗଲା ଏବଂ ମୁଁ ପୁନି ଆଘାତ ପାଇଲି।
ତତ୍ର ମାଂ ଯମଜୌ ଦୂରାଦାଲୋକ୍ଯାଭିହତଂ ତଦା। ବାହୁଭିଃ ପରିଗୃହ୍ଣୀତାଂ ଶୋଚନ୍ତୌ ସହିତାଵୁଭୌ
ସେଠାରେ ଯମର ଦୁଇ ଭାଇ ଦୂରରୁ ମୋତେ ଆଘାତଗ୍ରସ୍ତ ଦେଖିଲେ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣେ ମିଶି ମୋତେ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଉଵାଚ ସହଦେଵସ୍ତୁ ତତ୍ର ମାଂ ଵିସ୍ମଯନ୍ନିଵ। ଇଦ ଦ୍ଵାରଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ମା ଗଚ୍ଛେତି ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେଠାରେ ସହଦେବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ମୋତେ କହିଲେ, 'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ର, ଏହି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଯିଅନାହିଁ,' ବାରମ୍ବାର ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭୀମସେନେନ ତତ୍ରୋକ୍ତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ମଜେତି ଚ। ସମ୍ବୋଧ୍ଯ ପ୍ରହସିତ୍ଵା ଚ ଇତୋ ଦ୍ଵାରଂ ନରାଧିପ
ସେଠାରେ ଭୀମସେନ ମଧ୍ୟ ମୋତେ 'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରି, ହସି ହସି କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଏହି ହେଉଛି ଠିକ୍ ଦ୍ୱାର।'
ନାମଧେଯାନି ରତ୍ନାନାଂ ପୁରସ୍ତାନ୍ନ ଶ୍ରୁତାନି ମେ। ଯାନି ଦୃଷ୍ଟାନି ମେ ତସ୍ଯାଂ ମନସ୍ତପତି ତଚ୍ଚ ମେ
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦେଖିଲି, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଶୁଣିନଥିଲି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋ ମନକୁ ବହୁତ ଅଶାନ୍ତ କରିଦେଇଛି।