ନ ଵାଚ୍ଯୋ ଵ୍ଯଵସାଯୋ ମେ ଵିଦୁରୈତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ। ଦୈଵମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ଯେନୈତଦୁପପଦ୍ଯତେ
ମୋର ନିଶ୍ଚୟ କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ବିଦୁର, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଯାହା ଘଟିଛି ତାହାର ମୂଳ କାରଣ ଭାଗ୍ୟକୁ ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ମନେ କରେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵିଦୁରୋ ଧୀମାନ୍ନେଦମସ୍ତୀତି ଚିନ୍ତଯନ୍। ଆପଗେଯଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞମଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ସୁଦୁଃ ଖିତଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିଦୁର ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ'—ଏହି ଭାବେ ଭାବି, ସେ ଆପଣେ ଆପଣେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଥିବା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କଥଂ ସମଭଵଦ୍ଦ୍ଯୂତଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ତନ୍ମହାତ୍ଯଯମ୍। ଯତ୍ର ତଦ୍ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ମେ ପିତାମହୈଃ
ଭାଇମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବଡ଼ ଅପମାନ ଯେଉଁ ଜୁଆ ଘଟିଲା, ତାହା କିପରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ପାଇଲେ?
କେ ଚ ତତ୍ର ସମାସ୍ତାରା ରାଜାନୋ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମ। କେ ଚୈନମନ୍ଵମୋଦନ୍ତ କେ ଚୈନଂ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧଯନ୍
ଏହି ଅବସରରେ କେଉଁ ରାଜାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ? କେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ଏବଂ କେଉଁମାନେ ବିରୋଧ କଲେ?
ଵିସ୍ତରେଣୈତଦିଚ୍ଛାମି କଥ୍ଯମାନଂ ତ୍ଵଯା ଦ୍ଵିଜ। ମୂଲଂ ହ୍ଯେତଦ୍ଵିନାଶସ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମେ ଏହି ସବୁ କଥା ଖୁବ୍ ଖୁଲାସାରେ କହ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; କାରଣ, ଏହି ଘଟଣାଟିଏ ଭୂମିର ବିନାଶର ମୂଳ କାରଣ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାଜ୍ଞା ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଆଚଚକ୍ଷେଽଥ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵେଦତତ୍ତ୍ଵଵିଦ୍
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଖୋଲାସାରେ କହିଦେଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାଜ୍ଞା ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଆଚଚକ୍ଷେଽଥ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵେଦତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଖୋଲାସାରେ କହିଦେଲେ।
ଵିଦୁରସ୍ଯ ମତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽମ୍ବିକାସୁତଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଵିଜନେ ପୁନଃ
ବିଦୁରଙ୍କ ମନ ଅନୁଭବ କରି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପୁଅ, ଏକାନ୍ତରେ ପୁଣି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଲଂ ଦ୍ଯୂତେନ ଗାନ୍ଧାରେ ଵିଦୁରୋ ନ ପ୍ରଶଂସତି। ନ ହ୍ଯସୌ ସୁମହାବୁଦ୍ଧିରହିତଂ ନୋ ଵଦିଷ୍ଯତି
ଏହି ଜୁଆ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯଥେଷ୍ଟ, ହେ ଗାନ୍ଧାରୀପୁତ୍ର; ବିଦୁର ଏହାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଉନାହାନ୍ତି। ସେ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ଅନୁଚିତ କଥା କେବେ କହିବେ ନାହିଁ।
ହିତଂ ହି ପରମଂ ମନ୍ଯେ ଵିଦୁରୋ ଯତ୍ପ୍ରଭାଷତେ। କ୍ରିଯତାଂ ପୁତ୍ର ତତ୍ସର୍ଵମେତନ୍ମନ୍ଯେ ହିତଂ ତଵ
ବିଦୁର ଯାହା କହନ୍ତି, ମୁଁ ତାହାକୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଭାବେ ମନେ କରେ; ପୁଅ, ସେହି ସବୁ କଥା କର, କାରଣ ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ।
ଦେଵର୍ଷିର୍ଵାସଵାଗୁରୁର୍ଦେଵରାଜାଯ ଧୀମତେ। ଯତ୍ପ୍ରାହ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଭଗଵାନ୍ବୃହସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ। ତଦ୍ଦେ ଵିଦୁରଃ ସର୍ଵଂ ସରହସ୍ଯଂ ମହାକଵିଃ
ଦେବମୁନି ବୃହସ୍ପତି, ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା, ଦେବରାଜଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଥିଲେ, ବିଦୁର, ସେ ମହାକବି, ତାହାର ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି।
ସ୍ଥିତସ୍ତୁ ଵଚନେ ତସ୍ଯ ସଦାଽହମପି ପୁତ୍ରକ। ଵିଦୁରୋ ଵାପି ମେଧାଵୀ କୁରୂଣାଂ ପ୍ରଵରୋ ମତଃ
ମୁଁ ସଦା ସେଠି ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସରଣ କରେ, ପୁଅ; ବିଦୁର ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏବଂ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ମନାଯାନ୍ତି।
ଉଦ୍ଧଵୋ ଵା ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ଵୃଷ୍ଣୀନାମର୍ଚିତୋ ନୃପ। ତଦଲଂ ପୁତ୍ର ଦ୍ଯୂତେନ ଦ୍ଯୂତେ ଭେଦୋ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ
କିମ୍ବା ଉଦ୍ଧବ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏବଂ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ; ଏହିପରି, ପୁଅ, ଏହି ଜୁଆ ଯଥେଷ୍ଟ, କାରଣ ଜୁଆରେ ବିଭେଦ ଦେଖାଯାଏ।
ଭେଦେ ଵିନାଶୋ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ତତ୍ପୁତ୍ର ପରିଵର୍ଜଯ
ବିଭେଦ ହେଲେ ରାଜ୍ୟର ନାଶ ହୁଏ; ତେଣୁ, ପୁଅ, ଏହାକୁ ଦୂରେଇ ରଖ।
ପିତ୍ରା ମାତ୍ରା ଚ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଯଦ୍ଵୈ କାର୍ଯଂ ପରଂ ସ୍ମୃତମ୍। ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵମସି ତନ୍ନାମ ପିତୃପୈତାମହଂ ପଦମ୍
ପିତା ଓ ମାତା ପାଇଁ ପୁଅଙ୍କର ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମନାଯାଏ, ତୁମେ ଏହି ପିତୃପିତାମହଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛ।
ଅଧୀତଵାନ୍କୃତୀ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଲାଲିତଃ ସତତଂ ଗୃହେ। ଭ୍ରାତୃଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସ୍ଥିତୋ ରାଜ୍ଯେ ଵିନ୍ଦସରେ କିଂ ନ ଶୋଭନମ୍
ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖିଛ, କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଫଳ କରିଛ, ସଦା ଘରେ ଆଦର ପାଇଛ, ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼, ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ—ବିନ୍ଦସରରେ କଣ ତୁମ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ଅଛି?
ପୃଥଗ୍ଜନୈରଲଭ୍ଯଂ ଯଦ୍ଭୋଜନାଚ୍ଛାଦନଂ ପରମ୍। ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତୋସି ମହାବାହୋ କସ୍ମାଚ୍ଛୋନସି ପୁତ୍ରକ
ହେ ବଳଶାଳୀ, ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପୋଷାକ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତୁମେ ସେଇ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପୋଷାକ ଲାଭ କରିଛ; ତେବେ, ପୁଅ, କାହିଁକି ଏତେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ?
ସ୍ଫୀତଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାବାହୋ ପିତୃପୈତାମହଂ ମହତ୍। ନିତ୍ଯମାଜ୍ଞାପଯନ୍ଭାସି ଦିଵି ଦେଵେଶ୍ଵରୋ ଯଥା
ହେ ବଳଶାଳୀ, ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପିତା ଓ ପୁରୁବ୍ବ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ଏହା ଉତ୍ତରାଧିକାରରେ ପାଇଛ; ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଆଦେଶ ଦେଉଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ।
ଯାଦୃଶଂ ଚ ତଵୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତଦନ୍ଯେଷାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍। ଯେ ଚୋପଭୋଗାସ୍ତେ ରାଜନ୍ମଯା ତେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ତୁମର ଏହି ଏଶ୍ୱର୍ୟ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଳାସ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦୁର୍ଲଭ।
ତସ୍ଯ ତେ ଵିଦିତପ୍ରଜ୍ଞ ଶୋକମୂଲମିଦଂ କଥମ୍। ସମୁତ୍ଥିତଂ ଦୁଃଖକରଂ ତନ୍ମେ ଶଂସିତୁମର୍ହସି
ଏପରି ଜଣାଶୁଣା ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇଥିବା ସତ୍ୱେ, ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳ କିପରି ତୁମେ ଅନୁଭବ କରୁଛ? ମୋତେ ଏହି କଥା ଖୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
ଅଶ୍ନାମ୍ଯାଚ୍ଛାଦଯାମୀତି ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ହୀନପୌରୁଷଃ। ନାମର୍ଷଂ କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ପୁରୁଷଃ ସୋଽଧମଃ ସ୍ମୃତଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜେ ଖାଉଛି, ପିନ୍ଧୁଛି, ତଥାପି ନିଜର ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖି ଲଜ୍ଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେଇ ପୁରୁଷ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ମନ୍ୟ ହୁଏ।
ନ ମାଂ ପ୍ରୀଣାତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସାଧାରଣୀ ଵିଭୋ। ଜ୍ଵଲିତାମେଵ କୌନ୍ଯେଯେ ଶ୍ରିଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵିଵ୍ଯଥେ
ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ସାଧାରଣ ଧନ-ସମ୍ପଦ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ ନାହିଁ; ହେ ବଳଶାଳୀ, କୌଣେୟଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦେଖି ମୋ ମନ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵାଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଵଶାନୁଗାମ୍। ସ୍ଥିରୋଽସ୍ମି ଯୋଽହଂ ଜୀଵାମି ଦୁଃଖାଦେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଯଦିଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲେ, ମୁଁ ଏପରି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଓ ଜୀବିତ ଅଛି; ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ କଥା କହୁଛି।
ଆଵର୍ଜିତା ଇଵାଭାନ୍ତି ନୀପାଶ୍ଚିତ୍ରକକୌକୁରାଃ। କାରସ୍କାରା ଲୋହଜଙ୍ଘା ଯୁଧିଷ୍ଠିରନିଵେଶନେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜପାଳିସରେ ନୀପ, ଚିତ୍ରକ, କକୌକୁର, କାରସ୍କାର ଓ ଲୋହଜଂଘ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ସେମାନେ ସମେତି ଆଣାଯାଇଛନ୍ତି।
ହିମଵତ୍ସାଗରାନୁପାଃ ସର୍ଵେ ରତ୍ନାକରାସ୍ତଥା। ଅନ୍ତ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ପର୍ଯୁଦସ୍ତା ଯୁଧିଷ୍ଠିରନିଵେଶନେ
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ର କୂଳର ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ସମସ୍ତ ଅମୂଲ୍ୟ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜପାଳିସରେ ଏକଠା ହୋଇଯାଇଛି।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋଽଯମିତି ମାଂ ମତ୍ଵା ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚେତି ଵିଶାମ୍ପତେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରେଣ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଯୁକ୍ତୋ ରତ୍ନପରିଗ୍ରହେ
ହେ ରାଜା, 'ଏହେଁ ବଡ଼ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ' ବୋଲି ଭାବି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଏହି ରତ୍ନ ସଂଗ୍ରହ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଉପସ୍ଥିତାନାଂ ରତ୍ନାନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାନାମର୍ଘହାରିଣାମ୍। ନାଦୃଶ୍ଯତ ପରଃ ପାରୋ ନାପରସ୍ତତ୍ର ଭାରତ
ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସୀମା ଦେଖାଯାଇନଥିଲା—ନ କୌଣସି ପାର, ନ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତ, ହେ ଭାରତ।
ନ ମେ ହସ୍ତଃ ସମଭଵଦ୍ଵସୁ ତତ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ। ଅତିଷ୍ଠନ୍ତ ମଯି ଶ୍ରାନ୍ତେ ଗୃଗ୍ଯ ଦୂରାହୃତଂ ଵସୁ
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଧନ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲି, ମୋର ହାତ ଭରିଯାଉଥିଲା ନାହିଁ; ହେ ଗୃଗ୍ୟ, ଦୂରରୁ ଆଣାଯାଇଥିବା ଧନ ମୋତେ ଥକାଇ ଦେଇଥିଲା।
କୃତାଂ ବିନ୍ଦୁସରୋରତ୍ନୈର୍ମଯେନ ସ୍ଫାଟିକଚ୍ଛଦାମ୍। ଅପଶ୍ଯଂ ନଲିନୀଂ ପୂର୍ଣାମୁଦକସ୍ଯେଵ ଭାରତ
ବିନ୍ଦୁସାର ହ୍ରଦର ରତ୍ନମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୟୁରୀ କ୍ରିଷ୍ଟଳ ଚାଦର ଦେଖିଲି, ଯେଉଁଥିରେ ଜଳରେ ପୁର୍ଣ୍ଣ ଏକ ପଦ୍ମ ସରୋବର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ହେ ଭାରତ।
ଵସ୍ତ୍ରମୁତ୍କର୍ଷତି ମଯି ପ୍ରାହସତ୍ସ ଵୃକୋଦରଃ। ଶତ୍ରୋର୍ଋଦ୍ଧିଵିଶେଷେଣ ଵିମୂଢ ରତ୍ତଵର୍ଜିତମ୍
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଏକ ପୋଷାକ ଉଠାଉଥିଲି, ବିମସେନ ମୋତେ ହସିଲେ; ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦେଖି ସେ ଅବାକ ହୋଇ, ରତ୍ନ ବିହୀନ ଥିଲେ।