ତତଃ ସଂସ୍ତୀର୍ଯ ରତ୍ନୈସ୍ତାଂ ତକ୍ଷ୍ଣ ଆନାଯ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ। ସୁକୃତାଂ ସୁପ୍ରଵେଶାଂ ଚ ନିଵେଦଯତ ମେଽଶନୈଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସଭାକୁ ଶୋଭିତ କରି, କଳାକାରମାନେ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ତିଆରି କରି ଏବଂ ସହଜରେ ପ୍ରବେଶ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ କରି, ମୋତେ ତୁରନ୍ତ ଖବର ଦିଅନ୍ତୁ।
ଦୂର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥମିତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଭୂମିପଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାରାଜ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଵିଦୁରାଯ ଵୈ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବିଦୁରଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ଅପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଦୁରଂ ସ୍ଵସ୍ଯନ ନାସୀତ୍କଶ୍ଚିଦ୍ଵିନିଶ୍ଚଯଃ। ଦ୍ଯୂତେ ଦୋଷାଂଶ୍ଚ ଜାନନ୍ସ ପୁତ୍ରସ୍ନେହାଦକୃଷ୍ଯତ
ବିଦୁରଙ୍କୁ ପଚାରିବା ବିନା କେହି କେବେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉନଥିଲେ; ଦ୍ୟୂତର ଦୋଷ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଅ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଇଥିଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଦୁରୋ ଧୀମାନ୍କଲିଦ୍ଵାରମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଵିନାଶମୁଖମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର ଦେଖିଲେ ଯେ ବିରୋଧର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଯାଇଛି ଓ ବିନାଶର ପଥ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତରମଗ୍ରଜମ୍। ମୂର୍ଧ୍ନା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚରଣାଵିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ବଡ଼ଭାଇଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନାଭିନନ୍ଦାମି ତେ ରାଜନ୍ଵ୍ଯଵସାଯମିମଂ ପ୍ରଭୋ। ପୁତ୍ରୈର୍ଭେଦୋ ଯଥା ନ ସ୍ଥାଦ୍ଦ୍ଯୂତହେତୋସ୍ତଥା କୁରୁ
ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁଁ ମଞ୍ଜୁର କରେନି; ଦ୍ୟୂତ ଦ୍ୱାରା ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଜନ ହେଉନାହିଁ—ଏହା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
କ୍ଷତ୍ତଃ ପୁତ୍ରେଷୁ ପୁତ୍ରୈର୍ମେ କଲହୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯଦି ଦେଵାଃ ପ୍ରସାଦଂ ନଃ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ବିଦୁର, ଦେବତାମାନେ ଯଦି ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତି, ତେବେ ମୋର ପୁଅମାନେ ଓ ତୁମର ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେବେ କଳହ ହେବ ନାହିଁ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଶୁଭଂ ଵା ଶୁଭଂ ଵାପି ହିତଂ ଵା ଯଦି ଵାଽହିତମ୍
ଏହା ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ, ଭଲ କି ଖରାପ—
ମଯି ସନ୍ନିହିତେ ଦ୍ରୋଣେ ଭୀଷ୍ମେ ତ୍ଵଯି ଚ ଭାରତ। ଅନଯୋ ଦୈଵଵିହିତୋ ନ କଥଞ୍ଚିଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋ ପାଖରେ ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ ଏବଂ ତୁମେ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ଦୁଃଖ ଯାହା ଭାଗ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, କେବେ ମଧ୍ୟ ଘଟିବ ନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ହଯୈର୍ଵାତସମୈର୍ଜଵେ। ଖାଣ୍ଡଵପ୍ରସ୍ଥମଦ୍ଯୈଵ ସମାନଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ତୁମେ ଏବେ ଯାଅ, ପବନ ସମାନ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ରଥ ଚଢ଼ି, ଆଜି ଏଠାରୁ ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥକୁ ଯାଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ନେଇ ଆଣ।
ନ ଵାଚ୍ଯୋ ଵ୍ଯଵସାଯୋ ମେ ଵିଦୁରୈତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ। ଦୈଵମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ଯେନୈତଦୁପପଦ୍ଯତେ
ମୋର ନିଶ୍ଚୟ କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ବିଦୁର, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଯାହା ଘଟିଛି ତାହାର ମୂଳ କାରଣ ଭାଗ୍ୟକୁ ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ମନେ କରେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵିଦୁରୋ ଧୀମାନ୍ନେଦମସ୍ତୀତି ଚିନ୍ତଯନ୍। ଆପଗେଯଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞମଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ସୁଦୁଃ ଖିତଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିଦୁର ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ'—ଏହି ଭାବେ ଭାବି, ସେ ଆପଣେ ଆପଣେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଥିବା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କଥଂ ସମଭଵଦ୍ଦ୍ଯୂତଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ତନ୍ମହାତ୍ଯଯମ୍। ଯତ୍ର ତଦ୍ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ମେ ପିତାମହୈଃ
ଭାଇମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବଡ଼ ଅପମାନ ଯେଉଁ ଜୁଆ ଘଟିଲା, ତାହା କିପରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ପାଇଲେ?
କେ ଚ ତତ୍ର ସମାସ୍ତାରା ରାଜାନୋ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମ। କେ ଚୈନମନ୍ଵମୋଦନ୍ତ କେ ଚୈନଂ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧଯନ୍
ଏହି ଅବସରରେ କେଉଁ ରାଜାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ? କେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ଏବଂ କେଉଁମାନେ ବିରୋଧ କଲେ?
ଵିସ୍ତରେଣୈତଦିଚ୍ଛାମି କଥ୍ଯମାନଂ ତ୍ଵଯା ଦ୍ଵିଜ। ମୂଲଂ ହ୍ଯେତଦ୍ଵିନାଶସ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମେ ଏହି ସବୁ କଥା ଖୁବ୍ ଖୁଲାସାରେ କହ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; କାରଣ, ଏହି ଘଟଣାଟିଏ ଭୂମିର ବିନାଶର ମୂଳ କାରଣ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାଜ୍ଞା ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଆଚଚକ୍ଷେଽଥ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵେଦତତ୍ତ୍ଵଵିଦ୍
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଖୋଲାସାରେ କହିଦେଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାଜ୍ଞା ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଆଚଚକ୍ଷେଽଥ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵେଦତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଖୋଲାସାରେ କହିଦେଲେ।
ଵିଦୁରସ୍ଯ ମତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽମ୍ବିକାସୁତଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଵିଜନେ ପୁନଃ
ବିଦୁରଙ୍କ ମନ ଅନୁଭବ କରି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପୁଅ, ଏକାନ୍ତରେ ପୁଣି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଲଂ ଦ୍ଯୂତେନ ଗାନ୍ଧାରେ ଵିଦୁରୋ ନ ପ୍ରଶଂସତି। ନ ହ୍ଯସୌ ସୁମହାବୁଦ୍ଧିରହିତଂ ନୋ ଵଦିଷ୍ଯତି
ଏହି ଜୁଆ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯଥେଷ୍ଟ, ହେ ଗାନ୍ଧାରୀପୁତ୍ର; ବିଦୁର ଏହାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଉନାହାନ୍ତି। ସେ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ଅନୁଚିତ କଥା କେବେ କହିବେ ନାହିଁ।
ହିତଂ ହି ପରମଂ ମନ୍ଯେ ଵିଦୁରୋ ଯତ୍ପ୍ରଭାଷତେ। କ୍ରିଯତାଂ ପୁତ୍ର ତତ୍ସର୍ଵମେତନ୍ମନ୍ଯେ ହିତଂ ତଵ
ବିଦୁର ଯାହା କହନ୍ତି, ମୁଁ ତାହାକୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଭାବେ ମନେ କରେ; ପୁଅ, ସେହି ସବୁ କଥା କର, କାରଣ ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ।
ଦେଵର୍ଷିର୍ଵାସଵାଗୁରୁର୍ଦେଵରାଜାଯ ଧୀମତେ। ଯତ୍ପ୍ରାହ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଭଗଵାନ୍ବୃହସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ। ତଦ୍ଦେ ଵିଦୁରଃ ସର୍ଵଂ ସରହସ୍ଯଂ ମହାକଵିଃ
ଦେବମୁନି ବୃହସ୍ପତି, ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା, ଦେବରାଜଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଥିଲେ, ବିଦୁର, ସେ ମହାକବି, ତାହାର ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି।
ସ୍ଥିତସ୍ତୁ ଵଚନେ ତସ୍ଯ ସଦାଽହମପି ପୁତ୍ରକ। ଵିଦୁରୋ ଵାପି ମେଧାଵୀ କୁରୂଣାଂ ପ୍ରଵରୋ ମତଃ
ମୁଁ ସଦା ସେଠି ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସରଣ କରେ, ପୁଅ; ବିଦୁର ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏବଂ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ମନାଯାନ୍ତି।
ଉଦ୍ଧଵୋ ଵା ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ଵୃଷ୍ଣୀନାମର୍ଚିତୋ ନୃପ। ତଦଲଂ ପୁତ୍ର ଦ୍ଯୂତେନ ଦ୍ଯୂତେ ଭେଦୋ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ
କିମ୍ବା ଉଦ୍ଧବ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏବଂ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ; ଏହିପରି, ପୁଅ, ଏହି ଜୁଆ ଯଥେଷ୍ଟ, କାରଣ ଜୁଆରେ ବିଭେଦ ଦେଖାଯାଏ।
ଭେଦେ ଵିନାଶୋ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ତତ୍ପୁତ୍ର ପରିଵର୍ଜଯ
ବିଭେଦ ହେଲେ ରାଜ୍ୟର ନାଶ ହୁଏ; ତେଣୁ, ପୁଅ, ଏହାକୁ ଦୂରେଇ ରଖ।
ପିତ୍ରା ମାତ୍ରା ଚ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଯଦ୍ଵୈ କାର୍ଯଂ ପରଂ ସ୍ମୃତମ୍। ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵମସି ତନ୍ନାମ ପିତୃପୈତାମହଂ ପଦମ୍
ପିତା ଓ ମାତା ପାଇଁ ପୁଅଙ୍କର ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମନାଯାଏ, ତୁମେ ଏହି ପିତୃପିତାମହଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛ।
ଅଧୀତଵାନ୍କୃତୀ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଲାଲିତଃ ସତତଂ ଗୃହେ। ଭ୍ରାତୃଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସ୍ଥିତୋ ରାଜ୍ଯେ ଵିନ୍ଦସରେ କିଂ ନ ଶୋଭନମ୍
ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖିଛ, କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଫଳ କରିଛ, ସଦା ଘରେ ଆଦର ପାଇଛ, ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼, ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ—ବିନ୍ଦସରରେ କଣ ତୁମ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ଅଛି?
ପୃଥଗ୍ଜନୈରଲଭ୍ଯଂ ଯଦ୍ଭୋଜନାଚ୍ଛାଦନଂ ପରମ୍। ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତୋସି ମହାବାହୋ କସ୍ମାଚ୍ଛୋନସି ପୁତ୍ରକ
ହେ ବଳଶାଳୀ, ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପୋଷାକ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତୁମେ ସେଇ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପୋଷାକ ଲାଭ କରିଛ; ତେବେ, ପୁଅ, କାହିଁକି ଏତେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ?
ସ୍ଫୀତଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାବାହୋ ପିତୃପୈତାମହଂ ମହତ୍। ନିତ୍ଯମାଜ୍ଞାପଯନ୍ଭାସି ଦିଵି ଦେଵେଶ୍ଵରୋ ଯଥା
ହେ ବଳଶାଳୀ, ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପିତା ଓ ପୁରୁବ୍ବ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ଏହା ଉତ୍ତରାଧିକାରରେ ପାଇଛ; ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଆଦେଶ ଦେଉଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ।
ଯାଦୃଶଂ ଚ ତଵୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତଦନ୍ଯେଷାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍। ଯେ ଚୋପଭୋଗାସ୍ତେ ରାଜନ୍ମଯା ତେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ତୁମର ଏହି ଏଶ୍ୱର୍ୟ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଳାସ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦୁର୍ଲଭ।
ତସ୍ଯ ତେ ଵିଦିତପ୍ରଜ୍ଞ ଶୋକମୂଲମିଦଂ କଥମ୍। ସମୁତ୍ଥିତଂ ଦୁଃଖକରଂ ତନ୍ମେ ଶଂସିତୁମର୍ହସି
ଏପରି ଜଣାଶୁଣା ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇଥିବା ସତ୍ୱେ, ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳ କିପରି ତୁମେ ଅନୁଭବ କରୁଛ? ମୋତେ ଏହି କଥା ଖୋଲି କହିବା ଉଚିତ।